نەمن و نەهیچ ناسیۆنالیستێكیش ناتوانین، هەرگیز موزایەدەی دەوڵەتی كوردی و هەڵوێستی كوردانە و پرسی ڕیفراندۆم و خەونی سەربەخۆیی بەسەر حزبی شیوعی كوردستان بكەین و كوردبوون و نەتەوەیی بوونیان پێ بفرۆشینەوە.

من هێندەی لەگەڵ چەپەكان هەست بە ئاسودەیی دەكەم، لەگەڵ بەشێكی زۆری هاوڕێ ناسیۆنالیستە پولپەرست و بەرژەوندیگەرا و دوو ڕووەكان نا!

لەڕێگای كوردستان زۆرجار نووسینە نەتەویەكانم لەوێ بڵاوبووەتەوەو هەندێك لەوڕۆژنامە و گۆڤارانەی لافی نەتەوەیی بوون لێدەدەن بڵاویان نەكردووەتەوە.

 دیمانە/ فەرمان حوسێن

بەشی دووەم

 شەماڵ بارەوانی، نووسەر و راگەیاندكار و رەخنەگر و، ماستەر لە(فەلسەفەی ئیسلامی) لە دیدارێكی تایبەتدا لەگەڵ( رێگای كوردستان) باس لەوە دەكات: "ئەگەر چەپبوون خەمی مافەكانی چینی چەوساوە و جوتیار و زەحمەتكێش و كرێكار و هەژار و بەشمەینەتان بێت، یەكسانی نێوان مرۆڤەكان و بەرپاكردنی عەدالەتی كۆمەڵایەتی بێت، بەرگری لە ژن و ژینگە و ژیان دۆستی و خەباتی پڕۆلیتاریابێت بۆ نەهێشتی جیاوازی چینایەتی و چەوسانەوە، ئەوا پێموابێت هەموو مرۆڤێكی دەروون ساخڵەم بە سروشت چەپە"

*دوای ئەوەندە ساڵە تەمەنت لە كاتی فەقێیایەتی وتار خوێن لە مزگەوتەكان، بەڵام ئێستا خۆت بە كەسێكی چەپ و سیكۆلار دەزانی، ئەوە گۆڕانێكی سروشتییە یان چۆن چۆنییە؟

من نزیكەی دەساڵم  لە فەقێیاتی و لەگەڵ خوێندنی ئیسلامی و حوجرەو قوتابخانەی ئایینی و كۆلێژی شەریعە و هەشت ساڵ و تاربێژی،(خۆبەخشانە)بەسەر بردووە.

سەبارەت چەپبوونیشم، من پێمخۆشە سەرەتا ئەوە بڵێم:وەكو نووسەر و ڕۆژنامەڤانێك، زۆر هاوڕێی چەپم هەن تابڵێیت مرۆڤی پاك و هێمن و دەستپاك و دەستكراوە و بەڕێزن و لە كۆی ئەو هەمووڕۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕانەی كە وتار و شیعر و بابەتەكانم تیایاندا بڵاودەبێتەوە، كۆمەڵێكیان ئاڕاستەو باكگراوەند چەپن و هی شیوعی و كۆمەنیست و چەپەكانن و دەیان وتار و شیعر و بابەتم، كە بەشێكیان نەتەوەییش بوون، لەو گۆڤار و ڕۆژنامە و ماڵپەڕە پاكگراوەند كۆمەنیست و ئاڕاستە چەپانە بڵاو بوونەتەوە و بەردەوامیش بڵاو دەبێتەوە. لە نموونەی ڕۆژنامەی (بۆ پێشەوە")، گۆڤاری(هانا) ماڵپەڕی(دەنگەكان) ماڵپەڕی(یەكێتی كرێكاری) ڕۆژنامەی(ڕەوت) و ڕۆژنامەكەی ئێوە(ڕێگای كوردستان).

بە تایبەتی ڕێگای كوردستان زۆرجار نووسینە نەتەویەكانم لەوێ بڵاوبووەتەوەو هەندێك لەوڕۆژنامە و گۆڤارانەی لافی نەتەوەیی بوون لێدەدەن بڵاویان نەكردووەتەوە.

شیعرێكی نەتەوەییشم لەژێرناونیشانی"لەتاریكی گوومڕاتر"كە بۆ هەڵەبجەم هۆنیوەتەوە،ڕۆژنامەی "بۆپێشەوە"ی كۆمۆنێستەكان یەكەم شوێن بوو بڵاویان كردەوە و دواتر هەر ئەوانیش بە دەنگ و ڤیدۆ مۆنتاژیان كرد و بۆیان ناردم و دووبارە لە پەیجی ڕۆژنامەكەشیان بڵاویان كردەوە.

ئەوەم بۆ ئەوە گووت، تا وەكو چیتر هەندێك كوردی ناسیۆنالیستی تەسكباوەڕ و جیقڵدان تەنگ و ئاسۆداخراو دەمارگیر و دۆگمایی، چەواشەكارانە و نەزانانە، دۆ و دۆشاو سەبارەت بە چەپەكان تێكەڵ نەكەن و هەموو چەپەكان لە خانەی دوژمنی كوردایەتی و ئەنتی ناسیۆنالیست بوون ڕیز نەكەن.

ئەو ناسیۆنالیستە دەمارگیرانەی تەنانەت گوێگرتن لە ئاواز و گورانی توركی و عەرەبی و فارسی بە لادان و تاوانێكی نەتەوەیی دەزانن! ئینجا، سەرەڕای جیاوازیشم من لەگەڵ ئەو چەپانە سەبارەت بە زۆر چەمك و شت، وەلێ زۆرڕێزیان گرتووم و تائێستا بێ مۆڵەتی خۆم دەستكارییەك وشەشیان نەكردووە لە نووسینەكانم و لە هاوڕێیەتیشیان، من هێندەی لەگەڵ چەپەكان هەست بە ئاسودەیی دەكەم، لەگەڵ بەشێكی زۆری هاوڕێ ناسیۆنالیستە پولپەرست و بەرژەوندیگەرا و دوو ڕووەكان نا! وە من هاوڕێی كۆمۆنیستم هەیە و دەڵێت لەگەڵ مافی چارەی خۆنووسین و دەوڵەتێكم بۆ كورد، وە نەمن و نەهیچ ناسیۆنالیستێكیش ناتوانین، هەرگیز موزایەدەی دەوڵەتی كوردی و هەڵوێستی كوردانە و سۆزی كوردایەتی و پرسی ڕیفراندۆم و خەونی سەربەخۆیی بەسەر حزبی شیوعی كوردستان و شیوعیەكانی كوردستانەوە بكەین و كوردبوون و نەتەوەیی بوونیان پێ بفرۆشینەوە.

ئینجا "چەپەكانیش مەلا بەختیار وتەنی"جۆریان زۆرە، چەپیڕاست، چەپی دیمۆكرات مەسیحی، چەپی كۆنزەرڤاتیزم، چەپی مۆدێرات، چەپی سۆسیال دیموكرات، دواجارهەر جۆرە چەپێكیان بیت، "ئەگەر بێت و چەپ پەیوەندییەكی ئۆرگانیكی بە دیموكراسی و مەسەلە نەتەوەییەكانەوە نەبێت، چەپی دەرەوەی یاریگایە. و وە"هەرگیز ماركس و ئەنگلــز و لینین شانی كۆمۆنیستەكانیان لە ژێر ئەركە دیموكراسی و میلییەكان نەكێشاوەتەوە، هەمیشە بڕیار و بەرنامەیان بۆ كێشەی نەتەوایەتیش هەبووە"

بۆیە سەبارەت بە پرسیارەكەت:بەڵام ئێستا خۆت بە كەسێكی چەپ و سیكۆلار دەزانی.

هەڵبەت، من كەسێكی نەتەوەییم زیاتر، تاچەپ، وەلێ وەك چۆن نەتەوەیی بوون و بیری ناسیۆنالیستی بە مانا دەمارگیری و شۆڤینیەكەی لای من ڕەفزە، ئاوا چەپ بوونیش بە واتا دۆگمایی و یۆتۆپی بوونەكەی فلسێكی سوتاو ناهێنێت.

ئەو جۆرە چەپەی كە هەڵگری ئەقڵیەتێكە و مەلابەختیار پێی دەڵێت" سەلەفیەتی ئایدیۆلۆژی". چەپێك كە هێشتا لە"خەڵوەتی تیۆری"دا دەژیت. ئەو چەپەی"پێی وایە گوناحە لە دووریشەوە سەلام لە كاپیتالیست و سەرمایەدارێك بكەیت." لە وتاری تر و شوێنیتریش گووتوومە و لێرەش دووبارە دەیڵێمەوە، ئەگەر چەپبوون خەمی مافەكانی چینی چەوساوە و جوتیار و زەحمەتكێش و كرێكار و هەژار و بەشمەینەتان بێت،یەكسانی نێوان مرۆڤەكان و بەرپاكردنی عەدالەتی كۆمەڵایەتی بێت، بەرگری لە ژن و ژینگە و ژیان دۆستی و خەباتی پڕۆلیتاریابێت بۆ نەهێشتنی جیاوازی چینایەتی و چەوسانەوە، ئەوا پێموابێت هەموو مرۆڤێكی دەروون ساخڵەم بە سروشت چەپە.

گەر چەپبوونیش یەكسانی كردنی بیری ناسیۆنالیستی و خەباتی ناسیۆنالیستی و خەونی سەربەخۆیی بێت بە كۆنەپەرستی و گەمەی دەستی ئیمپریالیزم و تواندنەوەی قەزیە ناسیۆنالیستی و خەمە نەتەوەییەكانی خۆت بێت، لە بۆتەی دروشمی مرۆڤ دۆستیەكی موزەییەف و ساختەدا، كێشەی ناسیۆنالیست و نەتەوەكەت بە خوڕافیات و دواكەوتوویی و جەهالەت و، بە شەرمەزاری بۆ مرۆڤایەتی و، بە پیلان و گەمەی ئیمپریالیزم و قەڵای كونەپەرستی بزانیت، ئەوە من ئەو جۆرە چەپە سەرلەبەری ڕەتدەكەمەوە.

لەبارەی سیكولاربوونەوە، ئینجا من ڕاستە دەرچووی حوجرەی ئایینی و قوتابخانەی ئیسلامی و كۆلێژی زانستە ئیسلامیەكان(شەریعە)و هەڵگری ماستەری ئیسلامیم، وەلێ لە مێژە و زۆر بوێرانە و بێ منەتانە، ئەوەم لەڕۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕەكان بەیان كردووە، كە من كەسێكی سیكۆلاریست ئاڕاستە و لائیك و دایزم(ڕبوبی) بیر و باوەڕم و

كۆمەڵيَك پڕەنسیپم هەیە، تامردن لە پێناویان دەژیم و بۆیان دەكۆشم و دەنووسم و بەرگرییان لێدەكەم و هیچ هێزێكیش ناتوانێت سلم پێ بكاتەوە و لێیان پەشیمانم بكاتەوە و لەمێژە گووتوومە: نەتەوەپەروەری و مرۆڤ دۆستی و ئاژەڵ دۆستی و ژینگە دۆستی و سرۆشت دۆستی، ئایین و ڕێبازی منە.

 *لەگەڵ چ دەستورێكی بۆ ئەمڕۆی هەرێمی كوردستان؟

سیكۆلار.

 * لەگەڵ ئەوەی دین تێكەڵ بەكاری سیاسی و دەوڵەت بكرێت؟

نەخێر، هەرگیز، من لە بە زنجیرەیەكی پانزە بەشی لە ژێرناونیشانی (سیكۆلاریزم و چەند سەرنجێك) وتارێكی درێژم نووسی و هەفتانە بەشێكی لە هەریەك لە سایتەكانی(دابڕان، و دەنگەكان) بڵاو بووەو لەوێ باسم لەوەكردووە كە بۆیە گەربمانەوێت لە پەتای سیوكراتیەت و فێندەمێنتالیزمیەتی ئایینیڕزگارمان بێت، ئەوا تاكە چارەسەر سیكۆلاریزم و دەوڵەتێكی عەلمانی دیموكراسییە.

بۆچی؟ سیكۆلاریزم ئەو دارە جادووییەیە؟

لە وڵاتێكی سیستەم سیكۆلاریزمدا، تۆئازادیت باڕخانە،یان مەلهایەك و كلێسایەك بكڕیت و بیكەیت بە مزگەوت، ئەوێ وەكوو ئێرە و ئەوە نییە، كەمەزهەبی وا هەیە لەفیقهی ئیسلامیدا دەڵێت: نابێت گاورەكان لەسەر خاكی ئیسلامی كلێسای تازە درووستبكەن، تەنها بۆیان هەیە كۆنەكان نۆژەن كەنەوە.

 سیستەم و دەوڵەتێكی سیكۆلاریز هەرگیز، بە تەنها شوێنی ئایینێك و موڵكی فیكرێك و تاپۆی ئاڕاستەیەك نییە، بەڵكوو چۆن مەعبەد و ئاتەشگا و كنێست و كلێسا و مزگەوتی تیایە، ئاواش سۆزانیخانە و باڕ و مەلها. چۆن مرۆڤی ئایینداری تیایە، ئاواش بێ ئایین و ئەتایست و مولحید و گومانگەرا. چۆن مەلا و واعیزی تیایە، ئاواش كچە مۆدێل و گۆڕانی بێژ و شاجوان و سێكس فرۆش. لێرە گەر دەوڵەت و حوكمەت سیوكراتی بێت، كێ بوێری ئەوە دەكات، بڕوات و بڵێت من دەمەوێت، پەرستگایەك بكڕم و بیكەم بە كلێسا! هاوار لەحاڵی و حاڵم بەحاڵ نەبێت و كەسێك هەبێت سەركێشیەكی لەو چەشنە سەرشێتانەیە بكات.

تەنانەت ئێستاش لە هیچ یەكێك لە وڵاتەڕۆژهەڵاتییەكان، لەو وڵاتانەی كەسیستەمەكانیان، نە بەتەواوی لائیك و نەیش سیوكراتین، بەڵكوو تێكەڵیەكن، لە خێڵ و مەزهەب و سیوكراتی و كەمەك سیكۆلاریزم، باسی ئەوانە ناكەم كە ئیخوانی و ئیسلامی سیاسی حوكمی دەكات، وەكوو ئەوەی ماوەیەك بەر لە ئێستا بینیمان، لە دەیان كەناڵ و ڕۆژنامە و ماڵپەڕی بیانی و جیهانی و كورستانی(پیاوێك و ژنێكی ئەندۆنیزی دوای ئەوەی بەیەكەوە بینران و دادگا بڕیاری لەسەر جەڵدكردنیان دا، لە لایەن پۆلیسی شەرعییەوە، بە گوێرەی شەریعەت جەڵدكاری دەكرێن.)و جەڵدیش كران. ئەوەیە جیاوازی و ماڵوێرانی و ترسناكی حوكومەتی سیوكراتی، لەگەڵ دەسەڵاتێكی سیكۆلاریستی تەمام عەیار، كە نە سەربڕین و دەست و پابڕین، نەڕەجم كردنی مرۆڤ و نەیشجەڵدكردن و داركاریكردنی هیچ كەسێكی تێدایە وەكوو ئەوەی لە دەوڵەتە مەزهەبی و سیوكراتی و ئیسلامیەكان دەكرێت.

لە ناو سیستەمی سیكولار، سزای فیزیكی و لە سێدارەدان نەماوە، بەڵكوو تەنها سزای سایكۆلۆژی و پێبژاردن و زیندانكردن هەیە، لەڕوانگەی سیكۆلاریزمەوە، سزای فیزیكی و جەستەیی، سزایەكی دڵڕەقانەیە و هەرگیز، لە گەڵ پڕنسیپەكانی مرۆڤ بوون یەكناگرێتەوە. با ئەو مرۆڤە، هەر هەڵەو تاوانێكی كردبێت. هەڵبەت كەدەڵێم: هەڵە،یان تاوان، ئەو هەڵە و تاوانە، ئەوەیە كە سیكۆلاریزم بە تاوانی دادەنێت، نەك ئەوەی مەزهەب و سیستەمێكی سیوكراتی لە خەڵكی كردوون بە تاوان و لادان و هەڵە.

دەیان و سەدان شت هەیە، لە سیستەمی سیكۆلاریزم دا، دەچنە خانەی تایبەت مەندی و ئازادیەكانی مرۆڤ و ئازادی تاكەكەسین و هیچ كەسێك و گرووپێك و مەزهەبێك و ئاڕاستەیەك و ئیدەلۆژیایەك بۆی نییە بە ناوی ئایین و مەزهەبەوە، بە ناوی حەڕام و لادانەوە، بە ناوی ئاسمان و خوداوەندەوە، بچێتە ناو ژیانی تایبەتی و ئازادی كەسێتی هیچ مرۆڤيَكەوە و لەسەر ئەمە قسەبكات،یان سزایان بدات. نەلەسەر ئاستی دەوڵەت و نەدەوڵەتی سیكۆلاریزم، نەیش لەسەر ئاستی تاك و هیچ تاكێكی سیكۆلار. بۆ نموونە: خۆشەویستی نێوان كچ و كوڕێك، سوڕانەوەیان پێكەوە، ئایین گۆڕین،یان بێ ئایینی و وازهێنان لە ئایین،ڕەخنەگرتن لە مەزهەب و ئایین،ڕەگەز گۆڕین، هۆمۆسێشكواڵێتی و لیسب و ترانز جێندەر..تاد. ئەوانە و سەتان شتی تر و نموونەی تر، كە بە پێی پێوەری سیكۆلاریزم، ئازادی و هەڵبژاردنی تاكە كەسین و مافێكی پارێزراو ڕێز لێ گیراو سەرەتایی هەر مرۆڤێكە، ئازادی و حەقێكی سروشتی هەر كەسێكە، بەو شێوەیە بژیت، كە خۆی حەزی پێدەكات و هەڵی دەبژێرێت، كەتۆزیانت بۆ ئەویتر نییە و ژیانی تایبەتی خۆت دەژیت، كێ حەدی هەیە، بێتە ناو ژیانتەوە و یاساو دۆگم و نۆرم و ئایدیۆلۆژیاو مەزهەب و تێگەیشتنی خۆیت بەسەردا بسەپێنت و لێت بكات بەیاسا.بۆیە تەنها سیكۆلاریزم چارەسەرە.

ماویەتی

دیمانە/ مۆفق بەرزنجی- رێگای كوردستان

وشیار نوری لەك ناسراو (خاڵە وشیار) لە دیمانەیەكی تایبەتدا لەگەڵ( رێگای كوردستان) ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە پێویستە هەموومان هەوڵبدەین بۆ بەرەوپێشبردنی كەلتوری نەتەوەكەمان و فەرامۆشنەكردنیان، هەروەها بەپێویستی دەزانێت سەرجەم كەناڵە ناوخۆیەكان و ئاسمانییەكان، دووربكەونەوە لە پەخشتكردنی هەرشتێك كە ببێتە هۆی تێكدانی كاڵبوونەوەی هەستی نەتوەیایەتی و رەسەنی كوردەواری و تێكچوونی شیرازەی كۆمەڵگا و خەڵكی هەرێمی كوردستان.

* ئەگەر پێمان بڵێ خەڵكی كوێی و لەكوێش لە دایكبووی؟

-من لەگوندی بەردەسپی لەدایك بووم ، منداڵیم لەگەرەكی ئازادی بووە ، لەگەرەكی كوردستان گەورە بوم و هەر لەوێش ژیانی هاوسەرگیرم پێكهێناو، لە ئیستادا نیشتەجێی گەڕەكی رۆشنبیری شاری هەولێرم.

*لەنێو خەڵكی بە خاڵە وشیار ناسراوی، ئایە هۆكاری ئەوەیە كە تۆ زیاتر لە بواری فۆلكلۆری كوردی كاردەكەی یان هۆكاری دیكە هەی؟

-بەڵی من هەر بە خاڵە وشیار ناوبانگم دەركردوە، هۆكارەكەش ئەوەیە كە چەندین ساڵە هەر

لەبواری رەسەنایەتی و كوردەواری كاردەكەم، لەكوردەواریش پێشگری (خاڵە) زیاتر بە كەسێكی خۆشەویست یان نزیك دەگوترێ.

*خاوەن چەند منداڵی؟

-خاوەنی دوو كچ و سێ كوڕ ، كچەكان شویان كردیە، ئێستا بوینەتە باپیرە .

*پێش ئەوەی ببی بەخاوەن كەناڵی تایبەت بە خۆت، لە چەند شوێن كارت كردوە؟

-زیاتر لە 9ڕادێو و4 كەناڵی لۆكاڵی و دوو كەناڵی ئاسمانی بەرنامەی ڕاستەوخۆ و تۆماركراوم هەبووە ، یەكەم كەسم ، كەبەرنامەی فولكلۆریم بەڕاستەوخۆی پێشكەش كردوە.

*بەشێوەیەكی گشتی خوێندنەوەی جەنابت چۆنە بۆ راگەیاندن، ئایە راگەیاندكاری سەركەوتوو دەبێت چۆنبێت بۆ ئەوەی سەركەوتووبێت لە كارەكەی؟

- راگەیاندن كارێكی شایستیە و پیرۆزە، لەسێ بەش پێكدێت( بیستن ، نوسین ، بینین) من لەهەرسێكی كارم كردوە و ڕۆڵم تێدا گێڕاوە، لەساڵی 1993 نوسین و بڵاوكردنەوەم هەبوە ، لە1994لەرادێوی ڕێگای كوردستان بەرنامەی گەنجینەی كەلەپورم ڕاستەوخۆم پێشكەشكرد ، لە1997لەتیڤی زەحمەتێكشان بەرنامەی گەنجینەی كوردەواری و مەتەڵم ڕاستەوخۆ پێشكەشكرد ، لەساڵی 2005 لەكەناڵی ئاسمانی هەولێر بەرنامەی (هەبوو نەبوو)م پێشكەشكرد ، لە2015 كەناڵی رەسەنمان دامەزراند ، بەكورتی و بەخوتی كاری ڕاگەیاند ئەزموون و بەردەوامی و زەوقو سلیقەی پێویستە دەوێت، پێویستیشە بەزیرەكی و لەخۆبوردەیەیی بیكەی، بەداخەوە ئیستا زۆری بۆری دەبینم.

*مەبەستت ئەوەیە كە لە ئێستادا ژماریەكی زۆر كەناڵی ناوخۆی و ئاسمانی هەیە، بەڵام لە جەوهەردا توانا و ئەزمونی باشیان نییە و شتی باش پێكەش ناكەن؟

-بەڵی مەرج نییە ئەو هەموو كەناڵە هەیە لە هەرێمی كوردستان، هەموویان توانای باشیان هەبێت لە كاری میدیای، یان رۆژنامەنووسی یان راگەیاندكاری، دەبێت ئەوەی خزمەت بە كۆمەڵگا دەكات ئەو كەناڵە ئەو پێشكەش بكات، نەك شتێك پێشكەش بكات ببێتەهۆی تێكدانی شیرازەی كۆمەڵگا و هەڵوەشاندنەوەی خێزان، یان دووربێت لە ئەتەكێتی كاری میدیایی.

*پێتوایە ئەو جۆرە كەناڵانە هەیە كە بونەتە هۆی تێكدانی شیرازەی كۆمەڵگا؟

-بەڵێ هەیە، پێویستە وەزارەتی رۆرشنبیری سنورێك بۆ ئەو جۆرە كەناڵانە دابنێت كە دوورن لە پرەنسیپەكانی كاری میدیایی و، هەروەها كاریگەرییان لەسەر دەرونی خەڵكیش هەیە.

*هیچ پلانێكت هەیە لە داهاتوو ببیتە خاوەن كەناڵی ئاسمانی؟

-لەئێستادا هیچ بیرم لەوە نەكردۆتەوە، چونكە كەناڵی ئاسمانی یەكەم ، خەرجی زۆری دەوێ، دووەم ئەركی زۆر قورسە، بەڵام بەئومێدین ڕۆژێك دابی ئەویش دابنێین.

*خۆش ترین شت لای تۆ چییە لە كاری راگەیاندن؟

-بەڵی من ئەوكاتە زۆر ئاسودەكەمە كە خواد وخەڵك لەخۆمان ڕازی دەكەین، بەرنامەو كارێكی باش بكەین كە ببینە جێگای رەزامەندی كۆمەڵگا، چونكە هەر كارێك ئەگەر نەبێتە دڵخۆشكردنی خەڵك ئەوە پێویستە دووبارە پێداچوونەوە بەكارەكانمان بكەین تاكو ببینە مینبەرێك بۆ خۆشگوزەرانی هەمووان، دەتوانم بڵێم تاكو ئێستا كارەمانمان بۆتەجێگای دڵخۆشی بۆ بینەرەكانمان.

*هیچ یادگاركت هەیە سەلام كۆیی یان یان خەلیل یابە؟

-هەردووكیان وەكو دووهونەرمەند و كەسایەتی هاوڕێم بوون، بەڵام یادگاری وام نییە، چونكە زۆرلەگەلیان نەژیاوم و كارم لەگەڵیان نەكردووە بەو جۆرە كە ئێستا بڵێم ئەو یادگارییەم هەبێت لەگەڵیان.

*لەگەڵ كام ئەكتەر زۆر نزیكی یان نزیك بووی؟

-من لەگەڵ زۆربەیان نزیكم بەتایبەتی سەلاح محەمەد عەلی، مامۆستا فیسەل محەمەد زۆری تر، جگەلە حەیرانبێژان و لاوكبێژ و هونەرمەندەكانی میللی زۆردۆستین، بەداخەوە بەشێكیان لەژیان نەماون.

*هیچ دیدارت لەگەڵ حەیران بێژی كوچ كردو حەسەن رەسول سیساوە كردوە؟

-زۆر جار دیمانەی تیڤی و ڕادیۆ و گۆڤارم كردوە، تەنانەت بەرنامەی ڕاستەوخۆشم بۆسازكردوە، دوای كۆچكردنی بەرنامەی تایبەتیمان بۆسازكردبووە بۆ ئەوەی كێلی گۆرەكەی بۆچابكرێ. پیاوێك بوو لەمردن دەترسا، هەرجارێكی دەچوین ، دەیگۆ هەندێك خوردە بدەنە خاری خۆ .

*دەڵێن زور هاوكاری مەعنەوی گەنجە پێگەیشتوانكانی راگەیاندنی دەكەی؟

-ئەوەی لەتوانام دابێت بەهەموو شێوەیەك هاوكاری و پاڵپشتی ئەو گەنجانە دەكەم كاردەكەن لە میدیاكان، هەموو راگەیاندكارێك لەسەرەتایی كاركردنی پاڵپشتێكی هەبوو ئینجا سەركەوتووبوە، بۆیە دەبێت دەستی ئەو گەنجە بوێرانەی كۆمەڵگاكەمان بكەین كە كاری میدیایی دەكەن، رۆژگارێك خۆم بەپاڵپشی و هاوكاری چواردەورەم سەركەوتووبوومە و گەیشتوومەتە ئەو رۆژە.

*دوا وتەت چییە، یان شتێك مابێت كە باسمان نەكردبێت یان بیرمان چووبێت؟

-سوپاس بۆبەرێزتان، دەستان خۆش بۆ ئەنجام دانی ئەو دیدارە، پێویستە هەموومان دەست لەناودەستبین بۆ پارێزگاری وپەرەدان بەكەلتوری نەتەوەكەمان.

 

دیمانە: محەمەد چاوشین

ئەندامێکی ناوەندی بەڕێوەبەری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران دەڵێت"یەکگرتنەوەی ھەردوو حیزبی دێموکرات پێویستییەکی مێژوویی ئەو قۆناغە بوولە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا، جەختیش لەسەر ئەوە دەکاتەوە" نیزامی کۆماری ئیسلامی زیاتر و زیاتر بەرەو کۆتاییەکانی تەمەنی دەچێ، لە ھەلومەرجی وادا ڕۆژھەڵاتی کوردستان پێویستی بە دێموکراتێکی بە ھێز دەبێ کە ئەویش بە یەکگرتنەوەی دێموکراتەکان دەستبەر بووە".

"عومەر باڵەکی" ئەندامی ناوەندی بەڕێوەبەری گشتی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، لە ھەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ ڕێگای کوردستان و سەبارەت بە یەکگرتنەوەی ھەردوو حیزبی دێموکرات ڕایگەیاند" یەکگرتنەوەی دێموکراتەکان ڕاستەوخۆ کاریگەری دەبێ لەسەر خەباتی گەلی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان و تەواوی ئێراندا.

ڕێگای کوردستان: ھەردوو حزبی"دێموکرات" دوای ١٥ ساڵ لێکدابڕان یەکیان گرتەوە.چۆن بوو بیرتان لەوەکردەوە دوای ئەو ھەمووساڵە ببنەوە یەک حزب؟

عومەر باڵەکی: کاتێک باسی لە حیزبی دێموکراتی کوردستان و مێژووی ئەو حیزبە دەکرێ بە حەق دەگوترێ کە درووست بوونی حیزبی دێموکرات پێویستییەکی مێژوویی بوو، ئەو یەکگرتنەوەش لەو قۆناغە ھەستیارەی خەباتی گەلی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان پێویستییەکی مێژوویی بوو. ئەوە لە لایەک، لە لایەکی دیکەوە خۆشەویستی و جیگەوپێگەی جەماوەریی حیزبی دێموکرات لە نێو خەڵکی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، لە ماوەی ١٥ساڵی ڕابردوودا قەت ئەو لەت بوون و لێک دابرانی ئەندامانی ئاشکرای حیزبی قەبووڵ نەکرد و ھەر لە ڕۆژی یەکەمی ئەو لێک دابرانە بیرورای گشتی خەلکی کورد لە رۆژھەڵاتی کوردستان بە ھەموو ڕێگایەکی مومکین کەوتە خۆ بۆ ئەوەی پێش بە زیانەکانی دابران بگرێ و لە ھەمان کاتدا ھەوڵی یەکبوونەوەی بنەماڵەی گەورەی دێموکراتیان دەدا. ھەروەکی لە ڕاگەێندراوەی ڕۆژی یەکگرتنەوەدا بە حەق و لە جێی خۆی داھاتووە"ئەگەرچی ڕۆڵەکانی دێموکرات لە ماوەی زیاتر لە ١٥ ساڵی ڕابردوودا بەسەر دوو حیزبی جیادا دابەش ببوون، بەڵام خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ھیچ کات ددانی خێریان بەم لێک جیابوونەوەیەدا نەنا و بە ڕەسمییان نەناسی. ھیچ کات لە ڕەخنەلێگرتن و سەرکۆنەی ڕۆڵە دێموکراتەکانی خۆیان سڵیان نەکردەوە. ھیچ کاتیش لە گوشارھێنان بۆ سەر ڕێبەران و تێکۆشەرانی ھەر دوو لای دێموکرات و وەبیرھێنانەوەی پێویستیی یەکگرتنەوە، ماندوو و ناھومێد نەبوون. ئەوان لەنێو زەبروزەنگ و ھەڕەشەی دامودەزگا سەرکوتکەرەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێراندا، لە ھەر بۆنە و دەرفەتێک بۆ دەربڕینی داوای یەکگرتن و پەیامی یەکگرتنەوەخوازیی خۆیان سوودیان وەرگرت و سەلماندیان کە حیزبی دێموکرات، ئەمانەت و سەرمایەی خەباتی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستانە لەلای ڕێبەران و تیکۆشەرانی ئەو حیزبە و، قبووڵ ناکەن ئەم ئەمانەت و سەرمایە، لەمە زیاتر بە دووپارچەیی و لێکدابڕاوی بمێنێتەوە."

ھۆکارێکی دیکە کە ئەو دوو حیزبە مەحکووم بە یەک بوونەوە بوون ئەوەیە کە ھەر دوو لایەن خاوەنداریەتییان لە مێژووی پێش لێک دابران دەکرد، کە ئەوە خۆی لە دواڕۆژی کوردستانی ئازاد دا دەیتوانی سەرەتایەکی بە ھێز بێ بۆ خوڵقاندنی کیشە و ململانێی نێوان ئەو دوو حیزبە، واتا بەجیا بیرکردنەوە لە پاراستنی دەسکەوتەکانی ئازادی، بەشێکی زۆری ھێزوتوانای ھەر دوو حیزب دەکەوتە خزمەتی ئەو بابەتە کە کام لا خاوەنی ئەو مێژوو پڕ لە سەروەرییەیە، بە خۆشییەوە لە حیزبی یەکگرتوو دا ئەو بابەتە چارەسەر بووە و ئێستا لە حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێراندا ھەموومان بە یەکەوە خاوەندارێتی لە مێژووی پڕ لەشانازی حیزب دەکەن.

جگە لەو ھۆکارانەی سەرەوە، دەتوانین لێکدانەوەی درووست و بەجێی ڕێبەری ھەر دوو لایەنی دێموکرات لە ڕەوتی ڕووداوەکانی نێوخۆی ئێران و ناوچەکە بە ھۆکاریکی گرینگ دابنێین بۆ پرۆسەی یەکگرتنەوەی دێموکراتەکان. چونکە بە پێی وەزعییەتی نێوخۆی ئێران و ھەڵویستی دنیای دەرەوە سەبارەت بە کۆماری ئیسلامی بازنەی گەمارۆکان لەسەر دەسەڵاتدارانی تاران ڕۆژ بە رۆژ بەرتەسکتر دەبێتەوە و نیزامی کۆماری ئیسلامی زیاتر و زیاتر بەرەو کۆتاییەکانی تەمەنی دەچێ، لە ھەلومەرجی وادا ڕۆژھەڵاتی کوردستان پێویستی بە دێموکراتێکی بە ھێز دەبێ کە ئەویش بە یەکگرتنەوەی دێموکراتەکان دەستبەر بووە.

 

ڕێگای کوردستان: ئەو یەکگرتنەوەیە دەتوانێ چ ئاڵۆگۆڕێک بە سەر خەباتی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی گەلی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستاندا بێنێت؟

 

عومەر باڵەکی: یەکگرتنەوەی دێموکراتەکان ڕاستەوخۆ کاریگەری دەبێ لەسەر خەباتی گەلی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، چونکە لە ماوەی ١٥سالی رابردوو دا وزە و ھێزی خەباتکارانەی دێموکراتەکان بەسەر دوو حیزب دا دابەش ببوو، گومانی تێدا نییە ئەگەر حیزبی دێموکرات بە یەکگرتوویی مابایەوە و لە ھەمووی ئەو مەیدانانەدا کە لەماوەی ئەو ١٥ساڵەدا کار و تێکۆشانیان تیدا بەرێوەچووە و ھەل و دەرفەتێکی تێدا ھاتبێتە پێشەوە، بە یەکپارچەیی بەشدار و ئامادە بووایە، دەرفەتەکانی باشتر دەقۆزتەوە، دەسکەوتی زۆر گەورەتری لە خەبات و تێکۆشانی خۆی بەدەست دەھێنا و بەردەنگەکانی حیزبی دێموکرات و بزووتنەوەی نەتەوەیی و ئازادیخوازی لە کوردستان، زیاتر بە دەنگ داخواز و پەیامەکانییەوە دەھاتن.

لە لایەکی دیکەشەوە کورد بە یەکگرتنەوەی حیزبی دێموکرات دەتوانێ سەنگ و جیگە و پێگەی خۆی لە جووڵانەوەی سەرانسەری گەلانی ئێران بە دژی نیزامی کۆماری ئیسلامی وەدەست بخاتەوە و لە ھەر ئالوگۆرێکی سیاسیی لە نێوخۆی ئێراندا ڕۆڵی تایبەت و دیاری ھەبێ. بەواتایەکی دیکە، ئەو یەکگرتنەوە ڕۆڵی میحوەری وکاریگەری حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە سەر ڕەوتی ڕووداوە سیاسییەکان لە نێو خۆی ئێران و کوردستان زیاتر لە جاران بەدیار دەخات.

 

ڕێگای کوردستان: کەی کۆنگرە دەبەستن و بەچ میکانیزمێک ئەندامانی کۆنگرە ھەڵدەبژێرن؟

عومەر باڵەکی: بە پێی رێککەوتننامەی نێوانمان ھەر دوو حیزب ماوەی گرتنی کونگرە لە ڕۆژی ڕاگەیاندنی یەکگرتنەوەی ھەر دوو حیزب بۆ ماوەی شەش مانگ ھەتا ساڵێک بۆ بەستنی کونگرەی ھاوبەش دیاری کراوە کە بۆ جێبەجێ کردنی میکانیزمەکانی دەستەی ئامادەکاری کونگرە دەست نیشان کراوە کە ھەڵبژاردنی ئەندامانی کونگرە و پەسندکردنی بەرنامە و پەیرەوی نێوخۆی حیزب و چۆنییەتی ھەڵبژاردنی ئەندامانی کومیتەی ناوەندی ڕێککەوتنیان لەسەر کراوە. بەڵام پێویست بە وەبیر ھێنانەوەیە ھەتا بەستنی کونگرەی ھاوبەش ، دەستەیەکی ١٢کەسی ( لەھەر حیزبە ٦کەس)لە ژێر ناوی"ناوەندی گشتی بەرێوەبەری" حیزب بەرێوە دەبەن کە بەرپرسیارێتی ئامادەکارییەکانی کۆنگرەشیان لەئەستۆیە..

ڕێگای کوردستان: ھەردوولایەنی حزبەکە پێشبینی دەکەن کە ئەو یەکگرتنەوەیە درێژخایەن و ھەتاھەتایی بێت؟ چونکە پێشتریش لێکدابڕان و یەکگرتنەوە ڕووی داوە و حزبی دێموکرات ئەزموونێکی تاڵی لەوبارەوە ھەیە.

 

عومەر باڵەکی: ڕێبەری ھەر دوو لایەنی دێموکرات لە رەوتی وتووێژەکان بۆ یەکگرتنەوە ھەموو ھەوڵیان ئەوە بووە کە ئەو یەکگرتنەوە دڕێژخایەن بیت ھەر بۆیە پرۆسەی یەکگرتنەوە لە گەڵ ئەوەدا لەسەر رێبەری ھەر دوولا گوشاری زۆری خەڵک و ئەندام و لایەنگرانیان لەسەر بوو، بەڵام لیژنەکانی دانوستانکار بە پشوودڕێژی ھەوڵیان داوە ھەموو کەلێن و کەلەبەرەکانی ژیانی سیاسیی و تەشکیلاتی و بەڕێوەبەری حیزبی یەکگرتوو ببینن بۆ ئەوەی لە دوارۆژی یەکگرتنەوەدا تووشی گرفت و کیشەی تەشکیلاتی نەبن.

بە کورتی ئەزموونی تاڵی ڕابردوو بکەین بە چرای داھاتوومان. ھەموو لایەکمان ھیواخوازین ئەو یەکگرتنەوە بە پشتیوانی خەڵکی کوردستان و ھەموو ئەندام و لایەنگرانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران، دەستپێکی قۆناغێکی نوێی کار و تێکۆشانمان لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بێت.

 

ڕێگای کوردستان: پرسیارێک لەدەرەوەی یەکگرتنەوەی ھەردوو حزبی دێموکرات... چ پێشبینییەک دەکەن بۆ گفتووگۆی ئەتۆمی ئێران و ڕۆژئاوا؟ ئایا ئەو وتووێژانە ھیچی لێ شین دەبێتەوە؟

 

عومەر باڵەکی: لە پێشدا پێم باشە ئەوە وەبیر بێنمەوە کە جووڵانەوەی کورد لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان زۆر پێش کیشەی ئەتۆمی ئێران لە گەڵ دنیای ڕۆژئاوا بەتایبەتی ئەمریکا، لە ئارا دابووە و لەبەرامبەر شەر فرۆشییەکانی کۆماری ئیسلامی بە خەڵکی کوردستان ، بەربەرەکانی کردووە. بەو مانایە وتووێژەکانی ئەتۆمی ئێران و ڕۆژئاواییەکانی چ سەر بگرێ و یا سەر نەگرێ، خەباتی گەلی کورد لە رۆژھەڵاتی کوردستان ھەتا گەیشتن بە ماف و ئازادییەکانی خەڵکی کوردستان درێژەی دەبێت.

دوو لایەنی کیشەکە واتا ئێران لە لایەک و وڵاتانی ئەوروپایی و ئەمریکا لە لایەکی دیکە ھەر کام بە دوای بەرژەوەندییەکانی خۆیاندا دەگەرێن. کۆماری ئیسلامی ئێران وەدست خستنی چەکی ئەتۆمی وەک ستراتیژی دیفاعی خۆی چاوی لێ دەکا. خوێندنەوەی ڕێبەرانی کۆماری ئیسلامی ئەوەیە کە ئەگەر ببنە خاوەنی چەکی ئەتۆمی ھیچ وڵاتێک ناتوانێ ھێرشیان بۆ بکا و تەنانەت وەک وڵاتێکی ئەتۆمی دەتوانێ ڕۆڵی جۆرێک لە زلھێزی نیزامی ناوچەکە بگێرێت. وڵاتانی ڕۆژئاواییش بە خوێندنەوەیەک کە لە سیستمی سیاسیی ئێران ھەیانە ترسیان لە ئەتۆمی بوونی ئێران ھەیە چونکە بە پێی ئایدیۆلۆژیای کۆماری ئیسلامی ، شۆرشی ئیسلامی ھەناردەی وڵاتانی ئیسلامی بە گشتی و وڵاتانی ناوچە بە تایبەتی دەکات، ئەوەش ماناکەی ئەوەیە کە دەست لەکاروباری نێوخۆی ئەو وڵاتانە وەردەدات و بە بوونی چەکی ئەتۆمی دەسەڵاتدارانی تاران متمانەی زیاتریان بە خۆیان دەبێ لە درێژەدانی ئەو سیاسەتە.

لە ھەمان کاتدا ئەگەر ڕێگە بدەن ئێران ببێتە وڵاتێکی ئەتۆمی گریمانەی ئەوە ھەیە کە وڵاتانی دیکەی ناوچەکەش بکەونە بیری وەدەست خستنی تکنۆلۆژیای درووست کردنی چەکی ئەتۆمی، ئەوکاتە ناوچەکە دەبێتە ناوچەیەکی ئەتۆمی و بەبوونی دەسەڵاتدارانی سەرەرۆ و ئەو ھەموو کیشەوململانی ئایینی و نەتەوەیی، ناوچەی ڕۆژھەڵاتی نێوەراست لەوەی کە ھەیە زیاتر تووشی شێواوی و ئالۆزی دەبێ کە رەنگە ئەوەیان لە درێژخایەن دا بە قازانجی دەوڵەتانی ڕۆژئاوایی و تەنانەت خەلکی ناوچەکەش نەبێ.

ڕێگای کوردستان: ئایا لەسەر مێزی وڵاتانی بڕیاربەدەستی ڕۆژئاوا شتێک ھەیە بەناوی ڕوخاندنی ڕێژیمی کۆماری ئیسلامی ئێران؟

 

عومەر باڵەکی: ھەتا ئێڕە ڕوخانی نیزامی کۆماری ئیسلامی نەبۆتە دەستووری کاری ئەو وڵاتانە، چونکە خوێندنەوەی وڵاتانی ڕۆژئاوایی ھەتائێستا ئەوە بووە کە نیزامی کۆماری ئیسلامی "کۆنتڕۆڵ و جڵەوگیر" بکەن، چونکە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەراست لە دوو ڕوانگەوە بۆ وڵاتانی ڕۆژئاوایی گرینگە، یەکەم سەرچاوی وزەیەکی (نەوتی خاو)ی زۆرە کە بە نرخێکی ھەرزان دەستیان دەکەوێ، دووھەم ژیۆپۆلیتیکی ئەو ناوچەیە وا ھەڵکەوتووە کە ئاڵقەی پێوەندی لە بواری سیاسیی و ئابووری نیوان دوو کشوری ئاسیا و ئەوروپا پێک دێنێ و لە حالی ئیستا دا خودی ناوچەکە بە دەست ئاڵۆزبیەکی زۆرەوە دەناڵێنێت. لە روانگەی وڵاتانی ڕۆژئاوایی وا لێکدەدڕێتەوە ئەگەر کۆماری ئیسلامی بروخێ کیشەو ململانێەکان لە ناوچەکە زیاتر دەبن و ناوچەکە بەرەو ئاڵۆزی زیاتر دەچێ. ھەموو لایەک باش دەزانین ئەو ناوچەیە واتا ڕۆژھەڵاتی نێوەراست کە ئێرانیش دەگرێتەوە بە درێژایی مێژوو چەقی ململانێی نەتەوە و دین و ئایینە جیاوازەکان بووە کە لەو ناوچەیە سەریان ھەڵداوە و لە مێژووی ھاوچەرخماندا ئەو ناکۆکی و ململانێیانە بەقازانجی دنیای ڕۆژئاوا تەواو بووە، بوونی کۆماری ئیسلامی ھەتا ئێستا ھۆکارێکی گرنگ بووە بۆ تەشەنەسەندنی ئەو ململانێیەی نێوان دەوڵەتەکانی ناوچەکە و راکێشانی زیاتری دەوڵەتانی ناوچەکە بە تایبەتی وڵاتانی عەرەبی کەنارەکانی کەنداوی فارس بۆ لای وڵاتانی ڕۆژئاوایی بە تایبەتی ئەمریکای لێ کەوتۆتەوە. بۆیە لە ھەلومەرجی ئێستادا مانەوەی کۆماری ئیسلامی زیاتر بە قازانجی دنیای ڕۆژئاوایە ھەتا رووخانی!. بە تایبەتی ئەگەر بتوانن کۆنتڕۆڵی بکەن. ئەوە بەو مانایەیە کە وڵاتانی ڕۆژئاوایی ئێستا ڕوخانی نیزامی کۆماری ئیسلامییان لە دەستوری کاردا نییە، بەڵام ڕەوتی ڕوداوەکان لە نێوخۆی ئێران پەیامی دیکەیان ھەیە کە ئەویش نارەزایەتییەکانی گەلانی ئێران لە دەسەڵاتی کۆماری ئیسلامی گەیشتۆتە تەقینەوە و لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا ھەموو لایەک شاھیدی سەر ھەڵدانی ئەو نارەزایەتیانەی خەڵکی ئێران لە دژی دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامی بووین، کە ئەو نارەزایەتیانە رۆژبە رۆژ لە پەرەستاندن دان و دەسەڵاتدارانی کۆماری ئیسلامیش لە بەرامبەر ئیرادەی خەڵکدا لە پاشەکەشە دان، ئەگەر رەوتی رووداوە سیاسیی و ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان لە نێوخۆی ئێران ھەر بەو ئاقارەدا بچێتە پێشەوە، دەرنگ یا زوو شاھیدی ڕوخانی کۆماری ئیسلامی ئێران دەبین.

 

 

زانای مودەریس لە كونجێكی ماڵە سادەكەیدا سەرقاڵی نووسینەوەی كتێبی "رێگای پێغەمبەر بوو" كاكە حەمەی كوڕیشی لە كونجێكی تری هەمان ماڵدا سەرگەرمی نووسینی كتێبی "لینینی مەزن بوو.

 مرۆڤی ئاقڵ و شارستانی و خوێنەوار، هیچ كاتێك لە شوێنێكی دیاریكراو لە پنتێكی دیاری كراوی بیركردنەوەو لە خاڵێكدا ناوەستێت.

 مرۆڤی شارستانی تەنها لەڕوانگەی كتێبێكەوە بوون و گەردوون و ژیان و مرۆڤایەتی نابینێت.

 دیمانە/ فەرمان

بەشی یەكەم

 شەماڵ بارەوانی، نووسەر و راگەیاندكار و رەخنەگر و، ماستەر لە(فەلسەفەی ئیسلامی) لە دیدارێكی تایبەتدا لەگەڵ( رێگای كوردستان) باس لەوە دەكات كە پێكەوە ژیانی ئایینی لە تڕۆپكی جوانی خۆی دابوو، بەڵام كاتێك ئایین تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبایەتیكرا، ئەوا ئەوكات ئەو پێكەوە ژیانە دەكەوێتە ژێر هەڕەشە و مەترسیەوە. هەروەها ئەوەش دەڵێت: مرۆڤی خوێنەوار و هۆشیار، هەمیشە عەوداڵی گەڕان بەدوایڕاستیەكان و چوونە نێو قوڵایی و ئەو دیوی پەردەی نەزانراوی شتەكانە"

* دەرچووی كۆلێژی زانستە ئیسلامییەكانی و هەڵگری بڕوانامەی ماستەر لە(فەلسەفەی ئیسلامی)، ئەم ساڵانەی خوێندن چی فێركردی؟

-بەڵێ من كۆنە فەقێ و دەرچووی قوتابخانەی ئیسلامی و حوجرە و كۆلێژی زانستە ئیسلامیەكانم و هەڵگری بڕوانامەی ماستەرم لە(فەلسەفەی ئیسلامی). ئینجا سەبارەت بەو ساڵانەی خوێندنم و خوێندنەوەیش لە پاڵیدا، بێگومان مرۆڤ تازیاتر بخوێنێت و لێكۆلینەوە بكات و بیربكاتەوەوە بخوێنێتەوە، ئاسۆی بیركرنەوەی فراوان تر و دیدی واڵاتردەبێت. تا زیاتر ئاشنایڕوانگە و دیدی جیاواز و، قوتابخانەی فیكری و فەلسەفی زیاتر بێت و زێدەتر گوتەو تێزی زانایان و عاریفان و ئەندێشەمەندان و فەیلەسوفان بخوێنیتەوە، زیاتر تێدەگات و زیاتر هەڵەكانی پێشووی خۆی بۆڕۆشن دەبێتەوە. مرۆڤی ئاقڵ و شارستانی و خوێنەوار، هیچ كاتێك لە شوێنێكی دیاریكراو لە پنتێكی دیاریكراوی بیكردنەوەو لە خاڵێكدا ناوەستێت و دەق ناگرێت و چەق نابەستێت. مرۆڤی خوێنەوار و هۆشیار، هەمیشە عەوداڵی گەڕان بە دوایڕاستیەكان و چوونە نێو قوڵایی شتەكان و ئەو دیوی پەردەی نەزانراوی شتەكانە. مرۆڤی ژیر و ڕۆشنهزر، بەردەوام بە دوای شتی نوێ دا دەگەڕێت و هەوڵدەدات نوێ تاقی كاتەوە و شتی تازە ئەزموون كات و فێربێت. مرۆڤی شارستانی و ئاقڵ، هەرشتێك لەگەڵ زانست و ئەقڵ و ویژدان و مرۆڤایەتی نەهاتەوە، پولێكی سوتاوی پێنادات و هەرگیز وەری ناگرێت. مرۆڤی شارستانی و ئاقل و خوێنەوار، گۆڕینی دیدو فیكری نازانستی و نائەقڵانی، لە پێڵاو لا ئاسانترە.

مرۆڤی شارستانی و خوێنەوار و هۆشیار، هیچ كاتێك لە گۆڕانكاری ناترسێت و دەمارگیری بۆ ئایینێك دیاری كراو مەزهەب و ئاڕاستەیەكی دیاریكراويان بیركردنەوەكی دیاریكراوى نییە و كوێرانە و چاولێكەرانە و بۆماوەییانە، شوێن هیچ بیر و باوەڕ و مەزهەب و گرووپ و ئایدیۆلۆژیایەكناكەوێت. ئەمڕۆ ئەوەی پێڕاستە، بەیانی بۆى دەركەوتڕاستیەكەی ئەو هەڵەیە، دانی پییادەنێت و دەستبەرداری ئەوڕاستیە ساختەیە دەبێت.

مرۆڤی ئاقڵ و شارستانی و ڕۆشنبیر، باوەڕی بە چەمكیڕەهایی نییە و ڕێژەیی بوونی شتەكان، قەناعەت و بیر و باوەڕیەتی. مرۆڤی شارستانی تەنها لەڕوانگەی كتێبێكەوە بوون و گەردوون و ژیان و مرۆڤایەتی نابینێت و بڕیار لەسەر شتەكان نادات. مرۆڤی شارستانی دەخوێنێتەوە، قبوڵناكات، كەس لە جیاتی ئەو بیربكاتەوەو بریاڕبدات و هەڵبژێرێت. مرۆڤی شارستانی لە تونێلی مێژوودا گیرناخوات و بەردەوام خەونی گەڕانەوەی چوونەوە ناو مێژوویەكی كۆنی بەر لە هەزار ساڵە نابینێت و خەیاڵی ئەوە ناكات، ئێستا لە قاڵبیڕابردوو بدات و واقیع بكات بە قوربانی مێژوو و، مردووی ناو گۆڕەكان، لە جیاتی ئەو بڕیار بدەن و بیربكەنەوە و فەتوای بۆ بدەن.

نەخێر مرۆڤی شارستانی كوڕیڕۆژە و شوێن قیلەو قال و عن عنەی ئەوی تر ناكەوێت، ئەو شوێن واقیع و ئەقڵ و ویژدان و مرۆڤایەتی دەكەوێت. مرۆڤی شارستانی، مرۆڤێكە بەردەوام دەخوێنێتەوە.

*تۆ كە دەرچووی كۆلێژی زانستە ئیسلامییەكانی و ئێستا خەریكی نوسینی ( بیرەوەرییەكانی فەقێیەكی گومڕا)ی ئەوە چ گۆڕانێكە؟ ئایا هیچ هەڕەشەیەكت لێكراوەیان رەخەت لێگیراوە؟

-بەڵێ تا ئێستا (٢٧)بەشی (بیرەوەرەكانی فەقێیەكانی گوومڕا) هەفتانە بەشێكی لە:(ڕێگای كوردستان) و هەریەك لە ماڵپەڕەكانی(دابڕان، دەنگەكان، وتاری كورد، و قەندیل24) بڵاو بووەتەوە و هەموویشی دواتر لە ماڵپەڕی(كوردیپێدیا)ئەرشیفكراوە و هێشتا زۆر بەشیشی ماوە و لە بەرنامەشم دایە لە ئایندەدا كۆیان بكەمەوە و لە دوو توێی چەند بەرگێك و هەرجارەی بەرگێكیان لە چاپ بدەم و بڵاویان بكەمەوە.

بۆ ئەوەش:ئەوە چ گۆڕانێكە؟لەیەكەم پرسیار تاڕادەیەك نیمچە وڵامێكی ئەم پرسیارەیەم دایەوە، ئینجا لە میانی خوێندنەوەی هەموو بەشەكانی تری (بیرەوەریەكانی فەقێیەكی گوومڕا) ئەوانەیماویشن و بڵاودەبنەوە، وةڵامەكەی بە تەواوی لەوێیە. بابەتی ئەو گۆڕانە فیكریەی من، چیرۆكێكی درێژە. سەبارت بەوەیش لەسەر نووسین و بڵاوكردنەوەی (بیرەوەرییەكانی فەقێیەكی گومڕا)، ئایا هیچ هەڕەشەیەكم لێكراوە،یان رەخنەم لێگیراوە؟ نەخێر، تا ئێستا هیچ هەڕەشەیەكم لێنەكراوە و هیچڕەخنەیەكیشم لێ نەگیراوە، وەلێ هەڕەشەم لێ كراوە، لەسەر تێڕوانین و نووسینەكانی ترم. بەڵام وەك گوتم: لەسەر بیرەوەریەكانم نا.

*لە كوردستاندا بەدرێژایی مێژوو پێكەوە ژیانی ئایینی هەیە لە نێوان پێكهاتەجیاییاكاندا، كەچی هەندێجار گروپی توندڕەوی دروست دەبن هۆكاری چییە؟

-بەداخەوە، لە كوردستان پلورالیەت و پێكەوە ژیانی ئایینی لە تڕۆپكی جوانی خۆی دابوو، بەڵام ئەوە چ كاتێك؟بەرلەوەی ئەجێندا و ئایدیۆلۆژیای ئیخوانیزم و وەهابیزم هاوردەی كوردستان بكرێت و ئایین تێكەڵ بە سیاسەت بكرێت و دنیایەك حزبی دینی دروست ببێت.ئەفسوس، خەریكە ئەو كرانەوەو و پێكەوە ژیانە جوان و پلورالیەتە ئایینیەی كوردستان دەكەوێتە ژێر هەڕەشە و مەترسیەوە، بۆ ئەوەش سەیری سۆشیال میدیای كوردی بكە. بەر لەو دوو هێزە فێندەمێنتالیستە، مینبەری مزگەوتەكان و گوتاری مەلا و پیاوانی ئایینی پڕ بوون لە تەساموح و تولەرانس و جوانی و هاندان بۆ كاری چاكەخوازی و ڕەوشتی بەرز و میهرەبانی و مرۆڤ دۆستی. پیاوانی ئایینی و مەلای لە نموونەی ناڵی و مەحوی و قانع و پیرەمێرد و شێخ محەمەدی خال و خانی و مەلاجزیری و مەلای گەورە و مامۆستا عەلائەدین سەجادی و..تاد. لە پاڵ مەلایەتی، شاعیر و ئەدیب و نووسەر و كوردپەروەر و مرۆڤ دۆست بوون و شیعر و هەڵبەستیان بۆ دڵداری و نەتەوە و نیشتمان و سرۆشت و جوانی دەهۆنیەوە و مەلا عەبدولكەریم مودەڕیس كچ و كوڕەكانی هەمووی چەپ و شیوعی بوون و بۆ جارێكیش پێی نەگووتن: "ئێوە لەڕێگای ئیسلام لاتان داوە و كافر بوون و شیوعیەكان بێ ئەخلاقن". وەكوبەڕێز:(د.ئارام ڕەفعەت) لەوتارێكدا ئاماژەی بۆدەكات " لەكاتێكدا زانای مودەریس لە كونجێكی ماڵە سادەكەیدا سەرقاڵی نووسینەوەی كتێبی "رێگای پێغەمبەر بوو" كاكە حەمەی كوڕیشی لە كونجێكی تری هەمان ماڵدا سەرگەرمی نووسینی كتێبی "لینینی مەزن بوو". نیوەرۆش باوكی موسوڵمان و موفتی هەموو عێڕاق و كاكە حەمەی كوڕی ، ماركسی خاوەن قەڵەمی بەبڕشت و هزری فراوان بەیەكەوە لەسەر هەمان خوان بەدەم ساغكردنەوەی شیعرە ئەفسوناوییەكانی ناڵی و سالم و مەحوی بەرنامەی كاری هاوبەشی داهاتووییان لەسەر بەرهەمەكانی ئەم كەڵە شاعیرانە دادەڕشت" مامۆستا مەلا عەلائەدین سەجادی كچەكانی بێ لەچك و سفوربوون و ئێستاش هەروان و قەت پێی نەگووتن بۆ لەچك و باڵاپۆشی ناكەن و ئافرەتی بێ لەچك و جبە و حیجاب بێڕەوشتە!

مەلای گەورەی كۆیە،یەكەم كەس بوو كچەكەی خۆی بنێرێتە قوتابخانەی تێكەڵاو، كوڕەكەی(مامۆستا مەسعود) بیرمەندێكی سیكۆلارست و كچەكانی هەمووی بێ لەچك و سفوور بوون و ئێستاش نەوەكەی خاتو(ڕەوا جەلی زادە)، هونەرمەند و تابلۆ كێشە. ئەو مەلاڕوناكبیر و شاعیر و نووسەر و كورد پەروەر و مرۆڤ دۆست و جوانی دۆستانە، شیعر و پەخشانیان بۆ نەورۆز و دڵداری دەنووسی و كەسیان نەیگووت: نەورۆز جەژنی مەجوس(مەگوس) و ئاگرپەرستی و، دڵداری بێڕەوشتی و بەڕەڵاییە. مامۆستا مەلا سەجادی لە زانكۆی بەغدا وانەی دەگووتەوە، كە كچە خوێندەكارەكان و قوتابیەكانی هەمووی تەنورە سەرو ئەژنۆ و لاق ڕووت و سینگڕووت بوون. هەر بەڕاستی ئەوان مەلای بیركراوە و بیرمەند و مرۆڤ دۆست و نەتەوەپەروەر و زانست پەروەربوون. نەك وەكو بەعزێك واعیز و بانگخواز و مەلای ئێستا جوێندەربوون(ڕێزم بۆ باشەكان).

بە تایبەت بەشێك لە مەلا و واعیزی ئیدەلۆژیا ئیسلام سیاسی و سەلەفیگەرا. ئەفسوس، ئێستا هەموو شتێك پێچەوانە بووەتەوە، ئەوان نەك مرۆڤی سیكۆلار و چەپ، بەڵكو هەر لەناو خۆشیاندایەكتری تەكفیر و تەبدیع و تەفیسق دەكەن و ئەو كلتور و ئەقڵیەتی تەكفیركردن و شتە، مێژوویەكی درێژی هەیە و بە درێژایی مێژووی ئیسلامی هەموو ئەو گرووپانەیەكتریان تەكفیر كردووە.

لەمێژە گوتومە و دیسان دەشیڵێمەوە: ئەو هێزە فێندەمێنتالیستانە، بە هەموو فۆڕم و تایپ و مۆدێل و شێوازەكانیانەوە، با لە تاكتیك و شێوازی كاركردنیشیان جیاوازبن، وەلێ لە جەوهەرو ئامانجدا ئەوان دوو ڕووییەك دراون و یەك ئامانج كۆیان دەكاتەوە، ئەویش بە ئیسلامیزەكردنی هەموو سێكتەرەكانی ژیان و چەسپاندنی شەریعەت و گەڕانەوەی حوكمی سیوكراتی و ڕۆنانی دەوڵەتێكی ئایینی و لێدان لە دیموكراسیەت و عەلمانیەت و پلورالیەت و پێكەوەژیان و جیاوازیەكانە. ئەوان كە ئێستا سەرمان نابڕن، لێمان نادەن، حوكمی شەریعەتمان لەسەر جێ بەجێ ناكەن و ژن بەردباران ناكەن و ناوێرن ئازادیەكانمان لە قاڵبی ئایدیۆلۆجیای خۆیان بدەن و دۆگم و عەقیدە و بیروباوەڕی خۆیانمان بەسەردا بسەپێنن، لە چاكەی خۆیان نییە و مانای ئەوە نییە كە ئەوان باوەڕیان بە سەپاندن و تیرۆركردنی ئازادی خوازان و لەناوبردنی چەمكەكانی دنیای مۆدێڕنێتەو سڕینەوەی پێكەوەژیان و بیری لێبوردەیی و فرەیی نییە. بەڵكوو دەسەڵاتیان نییە و جارێ هیچی وایان لەدەست نایەت.

من، وتاری دەیان مەلا و واعیز و بانگخوازی تری ئاڕاستە ئیسلامی سیاسی و سەلەفیگەرام لایە، كە لە وتار و وەعز و ئامۆژگاریەكانیان هانی تیرۆر و توندو تیژی دەدەن و جوێن بە جودا بیران دەدەن و بێڕێزی و سوكایەتی بە هەموو ئەوانە دەكەن كە وەكوو ئەوان بیرناكەنەوەو، دژی پێكەوە ژیان و پلورالیەتی ئایینی و فرەیی كۆمەڵایەتی و مەدەنیەت و كۆمەڵی كراوە و ئایینەكانی تر و هەموو جیاوازیەك و ئازادی خەڵك قسە دەكەن. بۆ نموونە:

مەلایەك، بە كۆلێژی هونەرە جوانەكان دەڵێت:كۆلێژی هونەرە قەبیحەكان.

پیاوێكی تری ئایینی، زانكۆ بە مەنبەع و شوێنی فسق و فجور و بەڕەڵایی و فەسادی دادەنێت.

بانگخوازێكیتر دەڵێت:ئێزدیەكان شەیتان پەرست و گڵاو پیسن و خۆیان ناشۆرن و تا ئێوارە كاریان پێ بكە و كرێكەشیان پێ مەدە و ئێوارە كە گووتی كوا كرێكەم؟ بڵێ ئۆە بە نەعلەت بیت شەیتان، بیرم چوو!.. ئەوە وەكو سوكایەتیەك وایان پێ بڵێن.

مەلایەكی تری سەلەفیزم دەڵێت: لە ئایینی زەردەشتیدا هاوسەرگیری كەسەنزیكەكانڕێگەپێدراوە و زەردەشتیەكان لە گەڵ دایك و كچ و خوشكی خۆیان سێكس دەكەن و ئاگر دەپەرستن.

مەلایەكی تری ئیسلامی سیاسی : هێرش دەكاتە سەر خانمانی سفور و بەڕووت و قوت وەسفیان دەكات و دژی شاییڕەشبەڵەك دەدوێت و ئاهەنگی نەورۆز بە بێ ئەخڵاقیی و جەژنی نەورۆزیش بە ئاگر پەرستی پێناسە دەكات.

واعیزێكی تری سەلەفیزم دەڵێت:ئەوەی نوێژی نەكرد، سێڕۆژ مۆڵەتی پێ دەدرێت و پێی دەگوترێت كوڕە نوێژ بكە، كوڕە نوێژ بكە، كوڕە لەگەڵ تۆمە نوێژ بكە،گەر هەر نەیكرد، دەبێت بدرێت لە ملی و سەری لە لاشەی جیابكرێتەوە.

یەكێكیتریان دەڵێت: سەلام و چاكو چۆنی كردن و چاكەكردن و جەژنە پیرۆزكردنی ئێزدی و مەسیحیەكان جائیز نییە.

دانەیەكیتریان دەڵێت ئەو پیاوەیڕیشی بتاشێت وەكو كچ وایە، (هەڵبەت من مرۆڤ بوونم لاپێوەرە، لێرە مەبەستم مەغزای قسەی ئەو پیاوە ئایینیە سەلەفیگەرایەیە كە چەندە سوك و نزم سەرنجی ژن دەدات).

ماویەتی

 

 پڕۆفایلی شەماڵ بارەوانی

ناو: شەماڵ ئیسماعیل كەریم

نازناو: شەماڵ بارەوانی

شوێنی لەدایكبوون: دهۆك

نووسەر و ڕۆژنامەنووس و ڕاگەیاندكار و رەخنەگرە، لە دێی(بارەوان)ی سەر بە شارۆچكەی(بەردەڕەش)ی پارێزگای (دهۆك) لەدایكبووە. خوێندنی سەرەتایی هەر لە دێی بارەوان تەواوكردووە، دواناوەندی و ئامادەیی لە هەریەك لە قوتابخانەكانی(محەمەدیە بۆ زانستە شەرعییەكان)، و (مەلا عەبدوڵڵا پەلپیتانی) لەشاری هەولێر تەواوكردووە، بۆماوەی چەندین ساڵ، بە خۆبەخشی وتاری لەمزگەوتە جۆربەجۆرەكان داوە و مەلایەتی بۆخەڵك كردووە، هەڵگری بڕوانامەی بەكالۆریۆسە، لەكۆلێژی (زانستە ئیسلامەكان) بەشی بنەماكانی ئایین-زانكۆی سەلاحەدین. هەڵگری بڕوانامەیماستەر لە(فەلسەفەی ئیسلامی)كۆلێژی ئیلاهیات-زانكۆی(یوزونجیل) لەشاری(وان)ی باكوری كوردستان. ماوەی نۆ ساڵە مامۆستای وانەبێژە لە دێی (كانیلان) و لە قوتابخانەی(كانیلانی بنەڕەتی تێكەڵاو) لە بەردەڕەش-دهۆك

خاوەنی سێ بەرهەمی شیعریە، لەوانە:

(مەملەكەتی ژن كوژان)لە ساڵی 2020 بڵاو بووەتەوە.

(پارچە شكاوەكانی دڵم)ساڵی2021 بڵاو بووەتەوە.

(ئەمشەو تەنیایی دادەگیرسێنم) لەساڵی2022 بڵاو بووەوە.

تائێستا نزیكەی دوو سەت بابەت و وتاریڕەخنەیی، فیكری، سیاسی،ڕۆشنبیری، ئەدەبی، كۆمەڵایەتی..تاد.

لەڕۆژنامەو گۆڤار و ماڵپەڕە جیاوازەكاندا بڵاو بووەتەوە و بۆ نزیكەی 40 ڕۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕ دەنووسێت.

لە نموونەی:

1-ڕۆژنامەی هەولێر، 2-ڕۆژنامەی سیروان، 3-ڕۆژنامەیڕەوت، 4-ڕۆژنامەیڕێگای كوردستان،

5-ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ، 6-گۆڤاری خازر، 7-هەفتەنامەی تاراوگە، 8-ماڵپەڕیڕوانگە و ڕەخنە،

9-سایتی چاودێر، 10-سایتی گەلاوێژ، 11-سایتی دابڕان، 12- سایتی ئاوێنە، 13- سایتی ئادان، 14-سایتی ئاژانسی هەواڵی كوردی(Kna)، 15-سایتی دەنگەكان، 16-سایتی زاگرۆز پۆست، 17- ماڵپەڕی ئاشەڤان، 18-گۆڤاری هانا، 19-ڕۆژنامەی بۆ پێشەوە، 20-ماڵپەڕی فێمێنیزمیڕۆشنگەری، 21-گۆڤارییادنامە، 22-ماڵپەڕییەكێتیی كرێكاری، 23-ڕۆژنامەی ئەڤڕۆ، 24-گۆڤاری كۆچ، 25-گۆڤاری ژن، 26-ماڵپەڕی كورد پلات، 27-ماڵپەڕی ئازادی، 28-ماڵپەڕی هاوپشتی، 29-ماڵپەڕی هەرێم نیوز(Harem news)، 30-گۆڤاری تین، 31-گۆڤاری كەركوكمان، 32-ماڵپەڕی خاك، 33-ڕۆژنامەی وتاری كورد، 34-گۆڤاری رۆژا مە، 35-گۆڤاری كەركووك تیڤی، 36- ماڵپەری وشە، 37-مالپەری كوردیپێدیا، 38- زێدنیوزZednews، 39-گۆڤاری بانەڕۆژ.40-ماڵپەڕی قەندیل24.

لە پاڵ نووسینی شیعر و وتار و بابەتی جۆراو جۆر بۆڕۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕە جیاوازەكان، ئێستا هەفتانە، بەشێك لە بیرەوەریەكانی سەردەمی فەقێیاتی و خوێندنی حوجرە و قوتابخانەی ئایینی و كۆلێژی شەریعە(زانستە ئیسلامیەكان)، لەژێر ناونیشانی(بیرەوەریەكانی فەقێیەكی گوومڕا..) لەڕۆژنامە  و ماڵپەڕی (ڕێگای كوردستان)، و هەریەك لە ماڵپەڕەكانی(دابڕان، دەنگەكان، وتاری كورد، قندیل 24 و كوردیپێدیا) بڵاو دەبێتەوە.

هەفتانە، لەڕادیۆی (بەردەڕەش) بەرنامەیەكی ئەدەبی، بەرنامەی(سەكۆی ئەدەب)پێشكەش دەكات.

 

 دیمانە/ فەرمان حوسێن- شۆڕش جومعە

د. کاوە مەحموود سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی کوردستان، لە دیدارێكی تایبەتدا لەگەڵ"ڕێگای كوردستان" باس لە رەوشی ئێستای هەرێمی كوردستان و عێراق دەكات و دەڵێت: شەقامی کوردی دەبێت فشار دروست بکات تا بارودۆخی سیاسی چاک بكرێتەوە، هەروەها ئاماژە بەوە دەکات، "لەنێوماڵی شیعە ناکۆکی جیاواز و بەرژەوەندی جیاواز هەیە لەپێناو گرتنە دەستی دەسەڵات و بەرژەوەندی مەرجەعیەت و بەرژەوەندیی ئابووری".

 ناکۆکی و ململانێی نێوان لایەنە سیاسییەكان

دكتۆر كاوە مەحمود، سكرتێری كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی وتی: ئەو ڕەوشەی ئێستا لەعێراق و کوردستان بوونی هەیە و  لەئارادایە ڕەنگدانەوەی ناکۆکی و ململانێی نێوان لایەنە سیاسی و ڕەوتە بەرژەوەندیخوازەکانی ناو کایەی سیاسییە، بۆیە ئەم ناکۆکییانە هەموویان لەیەک ئاستدا بەڕێوەناچن وگۆڕانکاریان بەسەردا دێت، ئەوەی پەیوەستە بەخودی عێراقەوە پاشخانێک بۆئەو ڕووداوانە بوونی هەیە ئەویش دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی دوای پرۆسەی ئازادی عێراق لە 2003 و دوای ڕووخاندنی حکوومەتی دیکتاتۆری بەعس.

هەربۆیە لەو وادەیە بەدواوە کۆمەڵێک گۆڕانکاری چەندایەتی ڕوویداوە بەنموونە لەسەرەتاوە باسی پرۆسەی سیاسی کرا لەعێراق لەسەربنەمای دیموکراسی تەوافق یان هەماهەنگی ئەمەش سیستەمێکە پەیوەندی بەبونیادی دەوڵەتەوە هەیە، لەم دیموکراسیە تەوافقییەدا باسی پرەنسیپەکانی هاوسەنگی و شەراکەت دەکرا ئەمانە بەرەبەرە لەگۆڕانکاری ڕیزبەندی و هاوسەنگی هێزەکان لەنێوان لایەنە سیاسییە ئیسلامییە شیعییەکان و سونییەکان و کوردستانی ڕەنگی دایەوە.

هەربۆیە ئەوگۆڕانکارییە بریتی بووە لە چەندایەتی هەروەها لەگشت حاڵەتێکدا ئەو حکوومەتانەی دادەمەزران لەعێراق پرس بەکورد دەکرا، تاکار گەیشتە ئەو حاڵەتەی ناکۆکی ڕوویدا بەتایبەت ئەوشەڕانەی لەمەسەلەی کەرکووک وشازدەی ئۆکتۆبەر. بەڵام ئێستا لەلاپەڕەیەکی نوێداین. بەشێک لەوگۆڕانکارییە چەندایەتییە پەیوەندی بە گۆڕینی تەرازووی هێزەکانەوە هەیە پرۆسەکە گەیشتووەتەئاستێک بەشێوازێک دەگوترێت (دەڵەمەن) واتا جارێک گۆی نەکردووە بەرەو گۆڕانکاری چەندایەتی دەڕوات وبەشێک لەو گۆڕانکارییانە پەیوەندی بەناکۆکی نێوانپێکهاتەکانەوە، و بەنموونە باسی یەکبوونی ماڵی شیعەیان دەکرد ئەوکات ئێمەگوتومانە شتێک نییە بەناوی یەکبوونی ماڵی شیعه، چونکە لەنێوماڵی شیعە ناکۆکی جیاواز و بەرژەوەندی جیاواز بوونی هەیە لەپێناو گرتنە دەستی دەسەڵات و بەرژەوەندی مەرجەعیەت و بەرژەوەندی ئابووری. ئەم حاڵەتە واخەریکەوردە وردە گەڵاڵە دەبێ، بۆ بەرچاو ڕوونی چەمکی نوێ دەخرێتەڕوو، لەناو چەمكانەدا دەستوور. كاتێك لایەنێكی ئیسلامی سیاسی شیعە-لایەنی سەدری- شۆڕشێكی سەدری دەكات بەو مانایە ئەو دەستوورە كۆتایی هاتووە، ئەوان باس لە شۆڕش دەكەن دەستیانبەسەر بینای پەرلەماندا گرت، بەمانای هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان و گۆڕینی دەستور نەک داوای هەموارکردنەوە. جگە لەوەش باسی گۆڕینی سیستمی سیاسی دەکرێت بۆسیستمی سەرۆکایەتی، ئەم چەمكانەش هەرێمی کوردستانیشی گرتووەتەوە، لایەنەکانی کوردستانیش دابەشبوونە لەنێوان دووبەرەدا، لەهەموو حاڵەتێک دەبوو بەرەیەکی تۆکمە و بەهێزمان هەبووایە دوور لەهەڵبژاردنی کەسێک بۆسەرۆک کۆمار، بۆیە پێویستی دەکرد کورد بەیەکگرتوویی شەڕی مافەکانی گەلەکەی و بەرژەوەندی گەلی کوردستانی لەسەر مێزی دانوستان بووایەو لەسەربنەمای خزمەت ئەو داواکارییانەیبەململانێ بکردایە، نەك لەسەر ئەوەی كێ دەبێتە سەرۆك كۆمار.

 كۆبوونەوەی پلاسخات و لایەنە سیاسییەكان

سكرتێری حزبی شیوعی كوردستان ئاماژەی بۆ ئەوە كرد: بۆچونی پلاسخارت ئەوەیە چەند جارێک کۆبوونەوە دەکرێت بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن، ئەویشوەکوو نوێنەری یۆنامی هاتووەتە ناو ئەو بابەتە بۆ ئەوەی هەڵبژاردن لەکاتی خۆیدابکرێت. هیچ  ڕێککەوتنێک نابینین لەسەر بابەتی هەڵبژاردن، لەڕاستیدا ناکۆکی زۆر هەیە لەنێوان لایەنە کوردستانییەکان، یەکێک لەوانە حوکمڕان و بابەتینامەرکەزی بەرژەوەندییە جیاوازەکان ئەوەی ڕەچاو دەکرێتئێستا حوکمڕانی باش جێبەجێ نەبووە لەکوردستان، بابەتی دووئیداریی بەشێوازی جۆراوجۆر ڕەنگیداوەتەوە. زیاتر ئەوبابەتانەی پەیوەندی بەژیانی خەڵکەوە هەیە، وەکو بوارەکانی پەروەردە و تەندروستی و ژیان و گوزەرانی خەڵک، ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی و بابەتی زیادکردنی باج و ڕسومات، بۆیە ئێمە بەئابووری بەرخۆری دەزانین لەکاتێک دەروازە سنورییەكان دەدرێت بە كەرتی تایبەت، 20% بۆ حكوومەت و 80% بۆ كۆمپانیا. چ پێویست دەكات بدرێتە كۆمپانیا لە كاتێكدا بێكاری دەمامكدراو هەیە لەناو حكوومەتدا؟، دەبێت حكوومەت خۆی بەڕێوەی ببات. یان بۆڕی نەوت دەدەن بە کەرتی تایبەت و لەکەرتی گشتی وەردەگرنەوە. بۆیە دەبێت ئەم دەسەڵاتە پێداچوونەوەیەكی رەخنەگرانە بۆ تێكڕای ئەو سیاسەتەی كە هەیەتی بکات،ئەم سیاسەتە پێی ناگوترێ گەشەپێدان، بۆیە ناتوانێت پایەکانی ئابووریوڵات بەرەوپێش ببات و لەسەر پێی ئابووری بوەستێت، بۆیە پێویستە ئەم دەسەڵاتە بە سەرجەم سیاسەتەکانیدا بچێتەوە، چیتر ناتوانێ بەمشێوەیە بەردەوامبێت، هەژاری و نەبوونی زیاتر ڕووی تێ دەکات، هەروەها كێشەكانی ناوخۆی هەردوو ئیتلافی حوكمڕان، كێشەكان بەردەوامە و بڕوایان بەیەكتری نییە،هەر پێش ساڵێک لەکۆبوونەوەی نوێنەری لایەنەکان ونوێنەری هەرپێنج لایەنە سیاسییەکە ئامادەیبوون، من پێمگوتن "ئەوەی گوێی لەوتە و گفتوگۆکانی ئێوەبێدەگاتە ئەوقەناعەتەی کەئێوە نەدەستورتان دەوێ نەدەتانەوێت هەڵبژاردن ئەنجام بدرێت". دەستور بابەتێکی گرنگە وهەڵبژاردنیش گرنگە نابێ ببەسترێتەوە بەڕەزامەندی ئەم حزب و ئەوحزب، هەتا سەرۆکی هەرێم ڕەوانییە بەوشێوەیە مامەڵە لەگەڵ پرۆسەی هەڵبژاردن بکات. جێگای خۆیەتی کاتەکەی دیاری بکات وئەگەر لەوکاتەی دانراوە تێپەڕی کرد بتوانێ دەسەڵاتی خۆی بەکاربهێنێت و کاتێکی گونجاوتر دیاری بکات.هەروەها ناکرێ ئەم بابەتی دواخستنە ئاوا بمێنێتەوە.

 هەڵبژاردن لەژێر فشاری نێودەوڵەتی

دكتۆر كاوە مەحموود ئەوەی خستەڕوو: کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەبەردەوامی هەڵوێستیان بەو ئاراستەیەیە کەهەڵبژاردن لەکاتی خۆیدابکرێت، ئەم جەختکردنەوەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی زۆرباشە، بەڵام دیساندەمێنێتەوە سەرلایەنە سیاسییەکانی خۆمان ئایا هەڵبژاردن دەکەن لەپێناو گەل یان لەپێناووڵاتانی نێودەوڵەتی یان لەپێناوی پلاسخات؟ کاتێک هەڵبژاردن ناکرێت گەل زەرەرمەندە خۆ لایەنە سیاسییەکان زەرەرمەند نابن، هەربۆیە نابێ هەڵبژاردن لەبەر ئەوەبکەین کەفشارمان لەسەربێ پێویستە خۆمان بەرژەوەندی گەلو وڵاتمان بوێت و هەڵبژاردن بۆخۆمان بکەین.

 هەڵوێستی حزبی شیوعی كوردستان لەمەڕ دواخستنی هەڵبژاردن

سكرتێری حزبی شیوعی كوردستان جەختی لەسەر ئەوە كردەوە كە هەڵوێستی حزبی شیوعی هەمیشە ئەوەبووە هەڵبژاردن دوانەخرێت و لەکات و ساتی خۆیدا ئەنجام بدرێت، چونکە پێمان وایە ئەنجام نەدانی هەڵبژاردن دەبێتە هۆی ناسەقامگیری سیاسی و ڕنگدانەوەی نەبوونی دامەزراوەکانی دەوڵەت وڕەنگدانەوەی شکستهێنانە، کاتێک تۆ نەتوانی هەڵبژاردن ئەنجام بدەی یان دەستور هەمواربکەیتەوە کەوایە ئەم سیاسەتە خزمەتی گەل ناکات. هەربۆیەدەمێنێتەوە سەر ئەوەی ئێمە بتوانین لەگەڵ سەرجەم ئەوانەی بۆچونمان لێک نزیکە وابکەین شەقام بەکاربێنین و ببینە هێزێکی فشار وسەرجەم ڕێگاکانی فشاری مەدەنی دیموکراتی مەدەنی بگرینەبەر لەهەڵوێست وەرگرتن یان مانگرتن یان خۆپیشاندانی مەدەنیانە.

لەسەر گرتن و لێپرسینەوە لە چالاکان و خۆپیشاندەران و خەڵکی مەدەنی لەخۆپیشاندانەکان دکتۆر كاوە دەڵێت؛ هەموو پێشێلکردنێک بۆ مافی مرۆڤ، بۆ ئازادی، ئێمە بەبەردەوامی دژی بووین. ناكرێت هیچ جموجۆڵو چالاكییەكان بوەستێنرێت لەترسی دەستگیركردن یان هەر شتێكی تر، دەبێت ئێمە بەردەوام بین، نابێت ئەم دەسەڵاتە مافی مرۆڤ پێشێلبكات.

 ئامانج لە كۆبوونەوە فراوانەكەی كۆمیتەی ناوەندی حزبی شیوعی كوردستان

سكرتێری حزبی شیوعی كوردستان گوتی: ئامانجمان ئەوەیە سود لە ئەزموونی هاوڕێیانی سەركردایەتی پێشووتر و كادیران وەرگرین، هەڵبدەین جموجۆڵمان لەناو خەڵكی و لایەنە سیاسییەكانی كوردستان و بەغدا زیاد بكەین، هەروەها بۆچوونی چەپەكان و كۆكردنەوەیان لەیەك گوتاری یەكگرتوودا.

 پەیوەندی حزبی شیوعی كوردستان و عێراق بۆ كاری هاوبەش

لەبەشێكی تری دیمانەكەدا دكتۆر كاوە مەحموود ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد پەیوەندیمان هەیە لەگەڵ حزبی شیوعی عێراقدا،ئاڵوگۆڕی پەیوەندییەکانمان دەکەین، هەڵوێستەکانمان نزیکە لێک و پشتگیری دەکەین لەیەکتری، هەردەم داوادەکەین هێزە مەدەنی و چەپەکانی عێراقیش لەدەوری یەکتری کۆببنەوە بۆ ئەوەی یەک گوتاری هاوبەش هەبێت.

هەروەها قەیرانەکەی عێراقیش پەیوەندی بە سیستمەمی سیاسییەوە هەیە، بەشبەشێنە هەیە و فەساد هەیە، پێیان وایە قەزیەیەک دروست دەبێت لەسەر بنەمای هاوڵاتی بوون، پێموایە بنەمای هاوڵاتی بوون بەم ئەقڵیەتەی عێراق جێبەجێ نابێت. بۆیە ئێمە بەردەوامدەبین لە كاری هاوبەش .

 سەبارەت بە بەرژەوەندییەکانی شیعە

دکتۆر کاوە مەحموود گوتی:هەموو ئەو ململانێیەی کە هەیە لەنێو رەوتی ئیسلامی سیاسی ململانێیە لەسەر پۆست و دەسەڵات، هەموویان ئابووری تایبەتی خۆیان هەیە، ململانێیەکەی ئەوان لەسەر ئەوەیە کە کێ قیادەی شیعە بکات، ئەو ململانێیە کاتی خۆی لە لوبنانیش روویدا، بۆیە شتێک نییە بەناوی شیعەی پوخت، چونکە هەریەک پێی وایە ئەو دەربڕی پەیامی راستەقینەیە، یان پەیامی ئایینزاکەیە، خۆی بەراستدادەنێت و لایەنەکەی تر بە گەندەڵ دەزانێت. بۆ هەموو ئامانجییان بەشبەشێنەیە و دەسەڵاتە.

 هەڵبژاردنی پێشوەختە لە عێراق

سکرتێری کۆمیتەی ناوەندی رایگەیاند: لەهەموو وڵاتێکدا کاتێک هەڵبژاردن دەکرێت، ئەگەر ئەو هەڵبژاردنە نەیتوانی پەرلەمان پێکبهێنێت یان حکوومەت دروست بکات، دەکرێت هەڵبوەشێتەوە و هەڵبژاردنێکی تر ئەنجامبدرێتەوە، مەرجیش نییە ئەگەر دووبارە کرایەوە ئەوە سەرکەوتووە. لەئیسرائیل ئەوە خەریکە پێنجەم هەڵبژاردن بکرێتەوە لە ماوەی ساڵێکدا، ئەوە ئاساییە لە دەوڵەتێک کێشەی نەبێت یان دەوڵەتێکی دامەزراوبێت، کە هاووڵاتییان هیچ کات بیر لەدەستورو گۆڕینی یان کۆمسیۆن ناکەنەوە یان بیر لە دەنگکڕین یان بڵێن میلیشییا رێگرە لەبەردەم هەڵبژاردن هەر شتێکی تر، بەڵام لە عێراق کێشەی حزبی سیاسی هەیە کێشەی دیسپلینی حزبی سیاسی هەیە، هەموو جارێک بەبڕیاری لایەنێکی سیاسی ئاڵوگۆڕی شێوازی هەڵبژاردن هەیە. زۆر ئاساییە هەڵبژاردنیش بکرێتەوە، بەڵام ئایا ئەو هەڵبژاردنەش بکرێتەوە هەر بە ئەقڵیەتی کودەتا ئەنجامدەدرێتەوە. خۆی لەدەستور کۆمەڵێک یاسا هەیە کە پەیوەندییان بە سەرۆک وەزیران یان سەرۆک کۆمار هەیە یان پەرلەمان کە خۆی داوا بکات پەرلەمان هەڵبوەشێتەوە، نەک لەدەرەوەی پەرلەمان هەڵبوەشێتەوە. ئێستا باس لەوە دەکرێت ئەو سەرۆک کۆمارە یان سەرۆک وەزیرانە یان ئەو حکوومەتە ماوەکەی بەسەرچووە، ئەو دەسەڵاتەی نییە داوا بکات، ئایا دەکرێت بە خۆپیشاندان یان لەدەرەوەی پەرلەمان هەڵبوەشێتەوە، ئەگەر وابێت دەستوریش بەم شێوەیە هەڵدەوەشێتەوە. ئەوە لەگەڵ دەستوردا ناگونجێت، بەداخەوە دەستوریش لە عێراق جێبەجێ نەکراوە کە زیاتر لە پەنجا مادەهەیە جێبەجێ نەکراوە، سەرجەم گرفتەکان لە قەیرانی دەوڵەت لە عێراق پوخت دەبێتەوە، لەسەرەتای دروستبوونی تا ئەمڕۆ هەر لە قەیراندابووە. قەیرانی عێراق دەبێت بە ئەقڵیەتێکی نوێ چارەسەر بکرێت.

سەبارەت ململانی حزبە دەسەڵاتدارەکانی هەرێم لەسەر پرسی سەرۆک کۆمار، دکتۆر کاوەئاماژە بەوە دەکات، شەقامی کوردستانی دەبێت فشار دروست بکات تا بارودۆخی سیاسی چاک بكرێتەوە، ئەگەر ناوەندێکی بڕیار هەبێت خۆی فەڕزبکاتو دیاردەی دووئیدارەیی نەبێت و ئەوکاتە دەتوانێت فشارێکی بەهێز دروستبکات و ببێتە کارتێکردن هەم بۆ بارودۆخی عێراق و هەم بۆ ناوچەکەش، بەڵام کە ئەمە نەکرێت لاواز دەبێت، کارتێکردنی نابێت لەسەر بارودۆخی عێراق و بەوابەستەیی دەمێنێتەوە و دابەش دەبێت.

دیدارو چاوپێكەوتنەكان