ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە كۆمەڵگای تەندروستدا فیكر و كلتور لەسەر بنەمای گەشەكردنی ناوەڕۆكی مەعریفی ‌و ناوەڕۆكی ئایدیۆلۆژی پێشدەكەوێت، مەعریفە بە هۆی پێشكەوتنی زانست، ئایدیۆلۆژیا بەهۆی گەشەی كۆمەڵایەتییەوە... كەچی لە كۆمەڵگای دواكەوتوودا مەعریفەی فیكری هەر ئەوەیە كە هەیە، ئەوەی كە دەگۆڕێت ئایدیۆلۆژیایە، بەپێی بەرژەوەندییەكانی خۆی و بۆشاییەكانەوە دەست بەسەر كلتور و مەعریفەدا دەگرێت. كەواتە ئەوەی كە لە فیكری كۆمەڵگای بنبەستوودا گرنگە مەعریفە و داهێنان و تازەگەری نییە، بەڵكو ئەوەیە كە هەوڵ بدرێت (رابردوو و كەلەپور) زیندوو بكرێتەوە، هەوڵ بدرێت وێناكردنی (كۆن و تەقلیدی) لەلایەن عەقڵەوە بە پەسەند بزانرێت، هەوڵ بدرێت تەسەوری عەقڵی رەوایەتی خۆی لە بۆچوونی (رابردوو و كەلەپور و سوننەتگەراییەوە) وەربگرێت. ئەگەر ئەو شێوەیە لە عەقڵانیەت زاڵبوونی شێوەیەكی ئایدیۆلۆجیا بێ‌ بەسەر ژیاندا، هەژموونی دابونەریتی بنبەستووی كۆمەڵایەتی بێ‌ بەسەر زانستدا، ئەوە پێویستە كۆمەڵگای كوردی بە كۆی دەزگا مەعریفی و كلتوری و ئایدیۆلۆژییەكانییەوە وەك دروستكەری فانتازیای كۆنەپەرستی بخوێنینەوە.

رەسەنایەتی/ داهێنان

بە كورتی ئەمڕۆ قسەكردن لە بارەی رەسەنایەتی و بڕوابوون و ناسنامە و ستایل و ناسیونالیزم، قسەكردن لە گەڕانەوە بۆ ئەسڵێكی كۆن و رووداوی یەكەم و كەلەپور و یادەوەری نەتەوە... قسەكردنێكی سیاسییانەی پۆپۆلیستییە بۆ مەسرەفی رۆژانە، هەرگیز پرسیارێكی گرنگی هەڵنەگرتووە، ئەو شێوەیە لە قسەكردن چوارچێوەیەكی فانتازیی لە نێو كلتور و پانتاییە ئەدەبی و هونەری و میدیاكانی كوردی بۆ خۆی بردووە، لە رێگای تێگەیشتن و خۆناسینەوە نا، بەڵكو وەك سروتی گەڕانەوە و ئامادەكردنەوەی رووداوە سەرەتایی و دامەزرێنەرەكان، وەك ئەوەی كۆمەڵگای كوردی بە یەك رۆژ لە دایك بووبێت و یەك رەنگ و دەنگی هەبێت... لە رێگای پەیوەندیكردن بە مەعریفەی ئەویدیكەوە نا، بەڵكو وەك ئەوەی كۆمەڵگای كوردی خاوەنی خودێكی پڕ داهێنان و تۆكمە و جێگیر بێت؟! بەڵام بەشێكی گەورەی گەڕانەوە بۆ رابردوو لە نزیكترین پێناسەیدا پەیوەندی بە فەرامۆشكردنی فیكر و نەبوونی جیهانبینی سەردەمەوە هەیە، وەك چۆن پەیوەندی بە نەبوونی بابەتبووندایە. 

لە پانتایی كلتوری كوردیدا سۆزی گەڕانەوە بۆ رابردوو، هەر تەنها زار قەرەباڵغییەكی گەورەی نەوەیەكی بنبەستووی (رۆشنبیریی/سیاسی) كوردی بەدوای خۆیدا كێش نەكردووە، بەڵكو لە خودی گەڕانەوە بۆ نەریت، نەریت دادەهێنن... نەوەیەك كە هیچ ئامادەییەكی فیكری و مەعریفی لەمڕۆی پڕ لە جیاوازیدا نیشان نەداوە، بۆیە لەبری ئەوەی وەك بكەر دەربكەوێت، دەیەوێ‌ وەك رەمز (رەمزی دەسەڵاتی رابردوو) ئامادەی زەمەنەكان بێت، هەموو ئامادەییەكی رەمزیانەش خۆی لە سەرووی واقیع دادەنێت و هێز ‌و توندوتیژی نەبێت، مەعریفە و گفتوگۆ و بیروڕای جیاواز و دنیابینی جیاواز ناناسێت... دەمەوێ‌ بڵێم دەشێ‌ كۆی ئەو پەڕگیری و توندوتیژی و (قسەكردن لەبری هەمووان) شێوازێكی نادروستانەی دەسەڵاتی سیاسی شكستخواردووی كوردی بێت و بەرەو پانتاییەكانی دیكەی كلتوری دزەی پێكرا بێت! لێرەدا هەوڵدەدەم لە رێگای راڤەكردنی دووری و نزیكی لە (مەرجەع- سەرچاوە-coming back) بڵێم كۆمەڵگای پەرێزخواز و داهێنان پێچەوانەی یەكتر بیر دەكەنەوە، خودێك كە سیستم بە خواستی خۆی لە قالبی دەدا و خۆناسی (خوێندنەوەی خودە بە پێوەری خود) پێچەوانەی یەكتر دەكەونەوە، یەكەمیان داخران بەرهەمدەهێنێ‌ و دووەمیان روو لە كرانەوەیە. 

داهێنان لە دۆزینەوە و نوێكاری و بەرهەمهێنانەوەی بێ‌ سنور بەرجەستە دەبێت، هەمیشە دنیایەكی نوێ‌ و روانینێكی جیاواز و مەعریفەیەكی دیكە دەخاتەوە، بەشێكی گەورەی داهێنان پەیوەندی بە خۆناسین و خەیاڵێكەوە هەیە، كە لە حاڵەتی كرانەوە و جیاوازی و دەرككردندایە، عەقڵێك كە پەیوەندی راستەوخۆی بە ئەویدیكە و زمان و ژینگەی دەرەكییەوە دەكات، بەو مانایەش پەیوەندی داهێنان بە جیهانەوە پەیوەندییەكی دینامكییە و لەسەر گۆڕانكاری و قبوڵكردنی ئەویدیكەی جیاواز و بێ‌ سنوری وەستاوە. داهێنان هەمیشە دەكەوێتە ئەودیوو سنورەكان و چوارچێوەكان و بە شێوەیەكی ستوونی دادەبەزێ‌ و لە قوڵایی فیكر و ئەزموون و دنیابینیدا خۆی واز دەكات، دنیای داهێنان دنیای بەیەكەوە هەڵكردن و هاوژیانی و شیعرییەت و چێژە، دنیای رەنگە جیاوازەكان و هەست و نەستە جیاوازەكان و مرۆڤە جیاوازەكانە، داهێنان بەردەوام دنیا بە شێوەیەكی كتوپڕ بەرهەم دەهێنێتەوە... چەمكی داهێنان بە چەمكی (ئازادی)یەوە بەندە، بەو مانایەی كە سنورەكان ناناسین. چەمكی داهێنان بە چەمكی (خۆشەویستی)یەوە بەندە، بەو مانایەی كە ئەو كاتەی خۆشەویستی دادەهێنرێت، خود بوونی نییە، خود بە توانای دەربڕن و ئەزموونەوە دەلكێ‌، داهێنان بە زەین و كاری كردەی لە ناكاو، ساتی داهێنان دەكەوێتە دەرەوەی تێگەیشتنی فیكر و ئەزموون و بیرەوەرییەوە. داهێنان بەردەوام كار لەسەر هەڵوەشانەوە و دووبارە بونیادنانەوە دەكات، كار لەسەر پرسیار و ئیقاعە نوێیەكانی سەردەم دەكات، هەر لەوێشەوە دژی پەڕگیری و جێگیر بوون و بیركردنەوەی بنبەستوو رادەوەستێت، وەك چۆن نە بڕوای بە سێنتەر هەیە نە بە پەراوێز، نە لە رێگای شتە مەزنەكانەوە راست دەبێتەوە، نە بە هۆی شتە بچووكەكانەوە سۆزی ئەویدیكە بۆخۆی رادەكێشێت. لە داهێناندا (رابردوو و ئێستا و ئایندە) لە تاكە جولەیەكی هەنووكەییدا بەیەكدەگەن، جولەیەكی لەپڕی ئیبداعی، بەرەو كردەیەكی ترسناكی داهاتوومان دەكاتەوە... بۆیە ئەو رستەیە لای زۆربە دووبارە دەبێتەوە كە دەڵێین: داهێنان زەمەنی تایبەت بەخۆی كەشف دەكات. بەڵام رەسەنایەتی لە تێربوونی خۆیدا دەژی، (تێربوونی خود) و (كەشفكردنی ژیان) ئەگەرچی دووانەیی دژ بەیەكیش نەسازێنن، هەڵگری دوو راڤەكردنی جیاوازن، چونكە لەلایەك ناتوانین رەگەزە زیندووەكانی رەسەنایەتی، ئەوەی لەگەڵماندا هەناسە دەدات، لە كەشفكردنی ژیان و كرانەوە و ئازادی و فرە رەنگی دوور بخەینەوە، واتە ناتوانین كۆی كەلەپور بە هاوشانی كۆن و رەسەنایەتی لە قەڵەم بدەین و تازەگەری بە هاوچەرخ و داهێنان بناسێنین. نە یەكەمیان رەمزی دواكەوتنە و نە دووەمیان پێشكەوتن، رەسەنایەتی لە رەگەزی دواكەوتوو و مردوو بەتاڵ نییە... تازەگەریش مەرج نییە هەمیشە ساتەوەختێكی مەعریفی دامەزرێنێت، تازەگەری دەشێ‌ لە دەمارگیری بەتاڵ نەبێت! داهێنان مەرجی گەڕانەوە بۆ رابردوو ناسەپێنێت، وەك چۆن هەموو تازەگەرییەكیش داهێنان نییە.

ئەمڕۆ (زیندووكردنەوەی كەلەپور) وەك مۆدیلی فیكری خۆرهەڵاتی، بەشێكی زۆری كلتوری كوردی و دەسەڵاتی سیاسی كوردی لەگەڵ خۆی دەبات، ئەو جۆرە بیركردنەوەیە (سەلەفی و تەقلیدییەكان) نوێنەرایەتی دەكەن، جگە لە فۆرم گۆڕین، لە رووی مەعریفییەوە لەسەر هیچ نەگوتن وەستاوە! لە بەرانبەر ئەوە (سروش وەرگرتن لە كەلەپور) بژاردەیەكی دروستكراوە و دەكەوێتە نێوان (كەلەپورخوازان و هاوچەرخخوازانەوە)، ئەو جۆرە بیركردنەوەیە تەنها دووڕوویی سیاسی و بەتاڵی رۆشنبیریی نیشان نادات، بەڵكو دەكەوێتە دەرەوەی بوێری و بڕوابوون بەخۆوە، مەبەستم لە بڕوابوون ئەوەیە كە كار ئاكامی كردەوەیە, كردەوەش مەعریفە بەرهەم دەهێنێ‌، بە دیوەكەی دیكەش بوێری بە روونی بە تاكەوە بەستراوەتەوە و تاك بە مەعریفەوە، مەعریفەش بە ئازادییەوە! عەقڵ لەسەر بەرهەمهێنانەوەی بەردەوامی مەعریفە كار دەكات و بیركردنەوە لەسەر بەرهەمهێنانەوەی بەردەوامی ئازادییەوە وەستاوە... ئاراستەی سێیەم لەسەر (دووبارە خوێندنەوەی كەلەپور) خۆی بونیاد دەنێت و (ئازادیخوازەكان) نوێنەرایەتی دەكەن.

بەڵام كۆمەڵگای كوردی نە خاوەنی دابڕانێكی مەعریفییە تاكو پارێزگاری لەو سەربەخۆییەی بكات و نەهێڵێ‌ خودی پڕ لە داهێنانی شێلو ببێت، نە توانیوویەتی لەخۆی بێتەوە و بونیادێكی هەنووكەیی لەبەر رۆشنایی مەعریفەی ئەویدیكە فەراهەم بكات؟! 

باوەڕ/ ترس لە بۆشایی

باوەڕ لە بارەی راستییەوە دەكرێ‌ حاشای لێبكرێت، بەڵام حاشا لە راستی ناكرێت. بەو مانایەش وەك (كریشنا مۆرتی) لە كتێبی "یەكەمین و دوایین رزگاری"دا دەڵێت دەتوانین بێ‌ پشت بەستن بە باوەڕ كار بكەین، بە دیوەكەی دیكە لە كۆی بەرهەمەكانیدا هەمیشە هانماندەدا بە دوای خۆناسین و مەعریفەوە بین! ئەوە بەو مانایە نایەت، كە باوەڕ خاوەنی مەعریفەی خۆی نییە؟! باوەڕی سیاسی، ئایدیالۆژی، باوەڕ بە خوا، بە ئایین، بە ئایینزا، بە مەزهەب، بە دابونەریت، بە كەس... بەڵكو بەو مانایە دێت، كە راستی دەبێ‌ لە رێگای تێگەیشتن و راڤەكردنەوە، لە رێگای دید و مەعریفەی جیاوازەوە كەشف بكرێت، راستی شتێك نییە كە لە رێگای فیكرەوە بناسرێت، لە رێگای عەقڵەوە دیاری بكرێت، چونكە عەقڵ بەرهەمی ناسراوەكانە، بەرهەمی یادەوەرییە، عەقڵ بەرهەمی پێداچوونەوە و تەتەڵەكردن و رێكخستنەوەی رابردووە، عەقڵ بە زەرورەت مانای ئەو شتانە نییە كە فیكرە، بەڵكو ئاماژە بە (كار) دەكات، عەقڵ تەنها رووییەكی راستی ناس دەكات، عەقڵ و بیركردنەوە راستی كەشف ناكەن، بیركردنەوە بەرهەمی ئازادییە... 

پرۆسەی كەشفكردن، هەنگاونانە بەرەو نادیاری، بەرەو نەناسراوی، بەرەو تاریكی... تێگەیشتن و راڤەكردن واتە رێگادان بە راستی بۆ ئەوەی بدوێت، یان بۆ ئەوەی لە رێگای پەردەپۆشین و پەردەنەپۆشین بە كردەی كەشفكردن رابێتەوە، بەڵام راستی لای كەس نییە، راستی دەبێ‌ هەوڵی كەشفكردنی بدرێت، راستی بە بیركردنەوە و یادەوەری كەشف ناكرێ‌، عەقڵ و بیركردنەوە و یادەوەری بەرهەمی رابردوون، عەقڵ و بیركردنەوە دەشێ‌ رووییەكی راستی بناسێنن، بەڵام راستی رەها بوونی نییە! بەشێكی گەورەی راستی دەكەوێتە نادیارەوە، عەقڵ و بیركردنەوە رێگا بۆ راستی خۆش دەكەن بە ئازادی كار بكات، عەقڵ و بیركردنەوە پۆشین و نەپۆشین وەك مەعریفە لێكجیا دەكەنەوە... لێرەوە دكتۆر (محەمەد كەمال) لە كتێبی ((فەلسەفەی بوون- لێكۆڵینەوەیەك لە هزری پاش میتافیزیك، ل9-10)دا دەڵێت: بڕوا لەسەر جۆرێك لە مەعریفە دروست دەبێت، بەڵام لەگەڵ جێگیربوونی دەبێت بە دۆگما و لە ئاستی ئەگەری جیاوازدا دەبێ‌ بە رێگر، چونكە بڕوا بانگەشەی دوا راستی و دوا قۆناغی بیركردنەوە دەكات... كۆی ئەو قسانەش ئەوە دەسەلمێنێ‌ كە "نفێری" دەڵێت زانینی نەگۆڕ و جەهلی نەگۆڕ یەك شتن. 

بەڵام مرۆڤ چۆن (باوەڕ) قبوڵ دەكات، چۆن بە دەستی دەهێنێ‌، چۆن دەكەوێتە ناو سنورە دیاریكراوەكانی باوەڕەوە؟ ئایا تەماشاكردنی مرۆڤ وەك (بوونەوەرێكی كۆمەڵایەتی) سەرەتای بڕواهێنان نییە... یەكێك لە هۆكارەكانی ئارەزوو بۆ قبوڵكردنی باوەڕێك، ترسە. چوونە نێو كۆمەڵ جگە لە خۆشاردنەوە لە هەرێمە تاریكەكانی ئەویدیكە، شتێكی دیكە نییە، سنورە نادیارەكان زۆر لە سنورە دیارەكان گەورەترن، رووبەرە نهێنییەكان زۆر لە پانتاییە كەشفكراوەكان بەرفرەوانترن.... بۆیە ئەگەر مرۆڤ باوەڕ نەهێنێ‌ چی بەسەر دێت، ئەگەر مرۆڤ خۆی نەداتە پاڵ كۆمەڵ، چۆن دەتوانێ‌ بەو هەموو لاوازییەوە خۆی بپارێزێت، ئایا نابێت لەو شتەی كە لەوانەیە رووبدات بە تووندی بترسێت؟ مرۆڤ هەر لە تەماشاكردنی وەك بوونەوەرێكی كۆمەڵایەتی عادەتی بە باوەڕەوە گرتووە، ئەگینا خۆمان بە گومبوو دەزانین! كەواتە قبوڵكردنی باوەڕ جگە لە راكردن لە ترس، جگە لە خۆشاردنەوە، جگە لە بڕوابوونێكی سەرەتاییانە، جگە لە خۆخستنە پاڵ دیار... شتێكی دیكە نییە، مرۆڤی باوەڕدار مرۆڤی عوسابییە، مرۆڤی نیرۆسی، هەست بە هێز ناكات، دەترسێ‌ و دەسەوەسانە، مرۆڤی نیرۆسی هوشیار نییە و خۆی ناناسێ‌... مرۆڤی عوسابی پێویستی بە بوونی خۆناسی نییە، تەنها باوەڕهێنان بۆ ئەو بەسە. 

لە بیرمان نەچێت عەقڵ بەرهەمی رابردووە، عەقڵێك كە بە باوەڕەوە سیخناخە، عەقڵێكە لەسەر دووبارەبوونەوە كار دەكات، عەقڵێكە سنوردار، مرۆڤی بنبەستبوو بۆ ئەوەی لە ترس رابكات، بۆ ئەوەی لە خاڵیبوون رابكات، بۆ ئەوەی لە نهێنی ئەویدیكە رابكات، هەوڵی تێپەڕاندن نادات، بەڵكو خۆی بە باوەڕێكەوە كۆت و بەند دەكات، هەوڵی ئازادی نادات، خۆی دەخاتە نێو بڕوابوونێكی سنوردارەوە... ترسی مرۆڤ لە تەنیایی، گۆشەگیری، ترسی مرۆڤ لە مەندبوون، لە نەكران، لە نەگەیشتن بە شتێك یان شوێنێك، ترسی مرۆڤ لە سەرنەكەوتن، ئەوە پرسیارەكە نییە، پرسیار ئەوەیە ئایا لە رێگای باوەڕەوە بە خۆناسین دەگەیین، ئایا لە رێگای باوەڕەوە بە ئازادی دەگەیین؟

بەهای مرۆڤ نەبەستراوەتەوە بە سەركەوتنەكانی، بە چەندێتی شتومەك كڕینی لە بازاردا، بەوەندە سەرمایەی هەیەتی، بە موڵك و ماڵی، ئادەمیزاد لە گۆشەنیگای هێزی تایبەتی خۆی و توانای خۆشەویستییەوە هەڵدەسەنگێنرێت ... هەمیشە مەعریفە كرانەوەیە و نەزانین داخران، هەمیشە خۆشەویستی قبوڵكردنی جیاوازییە و هەمیشە هەوڵدان بۆ مەعریفەی جیاواز گۆڕان دروست دەكات و باوەڕ وەستان، بۆیە هەر چەندە سنورەكانی هوشیاریمان بەرفرەوان بێت، باوەڕبوون كەمتر دەبێتەوە، چونكە باوەڕ سنوری مەعریفەی دیارە، بەڵام توانای مرۆڤ بێ‌ سنورە، مرۆڤ بوونەوەرێكی نەگۆڕ نییە و هەمیشە لە گۆڕاندایە، مادام ئێمە بە دوای مرۆڤایەتی و خۆشەویستی و ئازادییەوەین، بۆ دەبێ‌ باوەڕ بكەینە هۆكاری دژ بە یەكبوونمان، رق لە یەكبوونمان، بۆ دەبێ‌ باوەڕ بكەینە پەردەی لێكجیابوونەوەمان، بۆ دەبێ‌ لەسەر باوەڕ بە گژ یەكدا بچینەوە، بۆ خۆمان بە باوەڕێكەوە دەبەستینەوە، بۆ خۆمان لە كونجی باوەڕێكەوە گۆشەگیر دەكەین، بۆ ئازادی و خۆشەویستی خۆمان بۆ دنیا بەیان ناكەین، بۆ خۆمان بە باوەڕێكەوە كۆتوبەند دەكەین... فیلمی (كۆنفۆ پاندا) ئیزدیواجیەتی خۆناسین و بیڕوابوونمان بۆ روون دەكاتەوە، فیلمی (كۆنفۆ پاندا) گوزارشت لە دیسپلینی سەربازی رۆژهەڵاتی دەكات و مەبەستی گەیاندنی جەوهەری عیرفانی رۆژهەڵاتییە، لە هەمان كاتدا بە پێی قسەی (سلاڤۆ ژیژەك) ئایرۆنییە و گاڵتە بە باوەڕەكەی خۆی دەكات، ئەوەی زۆری سەرنجی ژیژەك رادەكێشێ‌ لەو فیلمەدا گاڵتەكردنە بە ئایدیۆلۆژیا، بەڵام ئایدیۆلۆژیا هەر دەمێنێ‌! ژیژەك لە تەماشاكردنی بۆ ئەو فیلمە رەنگە مەبەستی ئەوە بێت كە: "ئایدیۆلۆژیا لەمڕۆدا بڕوایەكە بە هەمان شێوەی ئیمانی رۆژهەڵاتی كار دەكات." ئەو خوێندنەوەیە (وەك ئەوەی من بیری لێدەكەمەوە) هەم ئایدیۆلۆژیا هەڵدەسەنگێنێ‌، هەم دیدی رۆژهەڵاتی بۆ ئیمان دەخاتە روو. دواجار ئەو خوێندنەوەیە پێمان دەڵێت: هەرگیز كەسی باوەڕدار (وەك بانگەشەكەری دوا راستی) كەسی ئاشتیخواز نییە، هەرگیز كەسی باوەڕدار كەسی ئازاد نییە، هەرگیز كەسی باوەڕدار كەسی خۆشەویست نییە، لە پرۆسەی خۆشەویستیدا دووچاری رێگری دەبینەوە، لە پرۆسەی خۆشەویستیدا جیاوازی جوانییەكانی خۆی دەنەخشێنێت، بەڵام لە نێو باوەڕداران و ئایدیۆلۆژكاراندا رق بوونەوە لە یەكتر، نكۆڵیكردنی یەكتر، قبوڵنەكردنی یەكتر... هەڵگری یەك ئایدیۆلۆژیا و بیروباوەڕن و یەكتری قبوڵ ناكەن، دژ بە یەكتر كار دەكەن، چونكە هەریەك دەیەوێ‌ سنوری نەزانینی خۆی بپارێزێ‌ و بەرگری لە نەگۆڕی و كۆتوبەندی خۆی بكات، هەر كەس دەیەوێ‌ خۆی زێتر لە بەندایەتی ئایدیۆلۆژیا و بیروباوەڕەكەی نزیك بكاتەوە، خۆشتر خۆی رادەستی پەڕگیری بكات... ئەی ئازادی و خۆشەویستی و جیاوازی دەكەوێتە كوێی مرۆڤایەتییەوە؟ 

لە شەڕی حەوتەمی سەلیبیدا كە(سانت لویس) سەركردایەتی دەكرد، (ئیڤۆ لوبرۆتۆن) دەگێڕێتەوە: رۆژێك لە سەرەڕێیەكدا تووشی پیرێژنێك بووم، كە دەفرێكی ئاگر بە دەستی راستییەوە و كاسەیەك ئاویش بە دەستی چەپییەوە بوو. لە وەڵامی ئەوەی كە ئەو دووانەی بۆچی هەڵگرتووە پیرێژنەكە گوتی: دەمەوێ‌ بە ئاگرەكە وەها بەهەشت بسوتێنم هیچی لێ‌ نەمێنێتەوە و بە ئاوەكەش وا ئاگری جەخەنەم خامۆش بكەم گڕێكی لێ‌ جێنەمێنێ‌: چونكە دەمەوێت كەس نە بۆ پاداشتی بەهەشت چاكە بكا و نە لە ترسی ئاگری دۆزەخ. بەڵكو تەنها بۆ خۆشەویستی خودا بیكات. 

ناسنامە/ پەڕگیری

رەنگە وشەی (ناسنامە) وشەیەك نەبێ‌ هاوشانی (یەكگرتنەوە لەگەڵ خود) هەنگاو بهاوێژێت، بەڵام دەشێ‌ پێكهاتەی ئەو وشەیە لە زۆر رووەوە تێگەیشتنێك لە بارەی ناسینەوە وێنا بكات! ناسنامە وشەیەكی ئاوێتەیە و لە (ناسین) و (نامە) پێكهاتووە، نامەی ناسین ئەگەرچی حەقیقەتێكی رەهای بۆ نموونە وەك زمان و خەسڵەتە جەوهەری و هاوشێوەكانی ناسین و ئاراستەی ناسین دیاری ناكات، بەڵام بە گشتی شتێكمان لە بارەی ناسینەوە بە شێوەیەكی بێلایەنانە پێڕادەگەیەنێت، كەواتە ناسنامە وەك ئەوەی دەلالەتی ناسینی لەخۆدا هەڵگرتووە، شیاوی فرە جۆری تێگەیشتنی تێدا دەبێتەوە، ناسنامە نامەیەكی كراوەیە لە بارەی ناسینەوە، بەو مانایەش زمانی كوردی بەشدارییەكی بێلایەنانەی لە بارەی ناسینەوە هەیە.

ناسنامە وەك زاراوە پەیوەندی تاك بە كۆمەڵگاوە دیاری دەكات و خەسڵەتە جەوهەری و جیاواز و هاوشێوەكانی تاك و كۆمەڵگا دەكێشێت، هیچ كۆمەڵگایەك بێ‌ ناسنامە وێنا ناكرێت، بەڵام بەو مانایەی كە پێكهاتەكانی ناسنامە جێگیر نییە و بەپێی بارودۆخ گۆڕانی بەسەردا دێت: ناسنامەی كەسی، ناسنامەی كۆمەڵایەتی. رۆشنبیریی، نەتەوەیی... لە كۆمەڵگای سێیەمدا هەژموونی كۆ بەسەر تاكدا هەژموومێكی گەورەیە و لە رەفتاردا دەردەكەوێت، ئەوەش تەواو پێچەوانەی كۆمەڵگا تاكخوازەكانی خۆرئاواییە، كە بە شێوەیەكی گشتی تاكێتی زاڵە بەسەر رەفتاری رۆژانە و جۆری هاوبەشیكردن لە نەخشە و پرۆژەكانی كۆمەڵدا... لە كۆمەڵگای سێیەمدا ناسنامەی كۆمەڵ ناسنامەی نیشتمانی و نەتەوەیی و رۆشنبیریی بە شێوەی سیاسی و دەروونی هەژموونی هەیە، بەڵام لە كۆمەڵگا تەكنۆلۆژی و سیاسییە پێشكەوتووەكاندا چەمكی ناسنامە بە تاك و دامەزراوە جۆراوجۆرەكانەوە دەلكێت، یەكەمیان دەشێ‌ بە قەیرانی ناسنامە ناوی بەرین، كە(داریوشی شایگان) لە كتێبی (وەهمەكانی ناسنامە) وەك (وێنەی سەپێنراو بەسەر خود) قسەی لێدەكات. قەیرانی ناسنامەش بە تێگەیشتن و هۆشیاریی كۆمەڵگاوە بەندە. چونكە ناسنامە گوزارشت لە ماهیەتی تێگەیشتن و هوشیاری دەكات، گوزارشت لە ماهیەتی فیكر و رۆشنبیریی و ژیاری مرۆڤ دەكات.

پێشكەوتنی كۆمەڵگا لە رووی تێگەیشتن و زانیاری و تەكنۆلۆژیا و میدیاوە ناسنامەیەكی گەردوونی لەخۆدا هەڵگرتووە، ئەو ناسنامەیە بەرگری لە تاكێتی و رێژەگەرایی و ونبوونی سەرچاوە ئایدیۆلۆجی و تەقلیدییەكان دەكات و بۆ پرۆژە گۆڕانكارییە گەورەكانی نێو كۆمەڵگای مرۆڤایەتی دەگەڕێتەوە. ئەو جۆرە لە ناسنامە لەسەر كرانەوە و پلەی سفری ئایدیۆلۆجیا و لێكبوردەیی بێ‌ سنور و قبوڵكردنی جیاواز وەستاوە و ماف بە تاك دەدات هەڵبژاردنی تایبەتی خۆی هەبێت. داریوشی شایگان پسپۆر لە مێژووی ژیارییەكاندا پێیوایە ئەوەی ئەمڕۆ دنیا بەڕێوە دەبات ژیارییەكی گەردوونی تازەیە، ئەوەی ناسنامەی تاكیش بەڕێوە دەبات توانای عەقڵییە، كە هەموو پابەندبوونە رۆشنبیریی و ئیتنی و ئایینییەكان وەك پابەندبوونێكی رووت دەبینێت.

بەڵام چەمكی (پەڕگیری) پەیوەندیەكی راستەوخۆی بە رەگەزپەرستی و دۆگماتیزمیەوە (Dogmatism) هەیە، پەڕگیری واتە پەیوەستبوون بە فیكرێك یان چەند بیركردنەوەیەكی دیاریكراو و قبوڵنەكردنی دیباتە و چاوپێداخشانەوە و پەرستنی ئەو فیكر و بیركردنەوەیە وەك ئەوەی چەسپاو و رەها بێت، لە بەرانبەر ئەوەشدا رەتكردنەوەی هەموو بیركردنەوە و بیروڕایەكی دیكەی جیاواز... بەو مانایەش دەشێ‌ كوردبوون وەك ناسنامە بنبەستبوون و پەڕگیری و داخران بنوێنێ‌... دەشێ‌ تەواوی فەزا جیاوازەكانی ژیانی كوردی لە خۆیدا كورت بكاتەوە، بەڵام لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا تاكی كوردی لە دەرەوەی بیركردنەوە چەسپاو و رەهاكان و دامەزراوە سنوردارەكانی ئایدۆلۆژیاوە لە هەوڵی خۆی بەردەوامە، داهێنان هەمیشە لە ئازادییەوەیە، لە خۆناسییەوەیە! (سارتەر) دەڵێت: دوژمنی سەرسەختی رۆشنبیری راستەقینە خودی رۆشنبیری ساختە یان خۆفرۆشە، كە هەمیشە بەرگری لە ئایدۆلۆژیا دەكات. 

كەواتە ناسنامە چەشنی پەڕگیری بە تەنگژەی كرانەوە بە رووی دنیا و ئەویدیكەی جیاوازەوە ناو دەبرێت، چونكە مرۆڤ لە پەڕگیری و ئاراستەكردنەوە، پەیوەندی بە دنیا و ئەویدیكەوە دەپچڕێت... مرۆڤ لە رێگای ناسنامەی داخراوەوە پەیوەندی بە ئەویدیكەی جیاوازەوە سنوردار دەكات، بەڵام لە رێگای خۆناسی و هوشیاری و پەیوەندییەوە بەشێوەیەكی جیاواز بەشداری لە تێگەیشتنی دنیا و مەعریفەی دنیادا دەكات، مەرج نییە لە رێگای حەقیقەتەوە بێت، دەشێ‌ لە رێگا بیركردنەوەی جیاواز و تێڕوانین و چێژ و جوانییەوە بێت! هەمیشە پەیوەندی مرۆڤ بە مرۆڤ و پەیوەندی مرۆڤ بە دنیاوە چارەسەری بەشێكی گەورەی هوشیاری و خۆناسیمان دەكات، بە دیوەكەی دیكەش ناسنامەی داخراو و سنوردار وەك شێوازێكی دیكەی بنبەستبوون و پەڕگیری و توندوتیژی تەماشا دەكرێت، پەیوەندیكردن بە ئەویدیكەی جیاواز، توانایەكە بۆ گەیشتن و راڤەكردن و داهێنان، توانایەكە بۆ گەیشتن بە مەعریفە و جوانی حەقیقەتێكی دیكەی جیاواز... مەرج نییە ئاسۆكانی پەیوەندی و كرانەوە بەرەو حەقیقەتمان ببات، بەڵام بێگومان بەرەو خۆناسی و خۆشەویستی و داهێنان و ئازادیمان دەبات، جوانترین شێوەی پەیوەندیكردنی مرۆیانە كار و داهێنانە، بەو مانایەی كە عەقڵ كار بەڕێوە دەبات و داهێنان لە ئازادیدایە، بەو مانایەی كە عەقڵ لە تێگەیشتن و راڤەكردنی بەردەوامەوە دێتە بەرهەم و داهێنان لە رێگای خۆناسی و ئازادییەوە! بەڵام ناسنامەی داخراو و سنوردار و گۆشەگیری دەكەوێتە دەرەوەی پەیوەندیكردن و داهێنانەوە، دەكەوێتە دەرەوەی تێگەیشتن و راڤەكردنەوە، دەكەوێتە دەرەوەی خۆناسی و ئازادییەوە، ناسنامەی داخراو هوشیارییمان سڕ دەكات، هەمیشە ئاراستەمان دەكات... تێگەیشتن لە مرۆڤبوون، تێگەیشتن لە مرۆڤایەتی تێگەیشتنە لە پەیوەندییەك كە بەرەو هوشیاری و مەعریفە و ئازادی و چێژ و جوانیمان دەكاتەوە، نەك ناسنامەی داخراو...