ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ن/ كامەران حاجی ئەلیاس

لە چوارچێوەی پێنجەمین فیستڤاڵی نێودەوڵەتی هەولێر بۆ شانۆ، تیپی هونەریی رۆژ شانۆگەری (كەسێك.. هەردێت) لە نووسینی (یۆن فۆستە) دەرهێنانی (مەهدی حەسن) ،نمایش كرا. 

هەڵبژاردنی دەق بۆ هەر دەرهێنەرێك كارێكی ئاسان نییە بگرە یەكێكە دەبێت لە فاكتەرەكانی سەركەوتنی پرۆسەی نمایشەكە پاشان هەڵبژردنی ئەكتەران بۆ رۆڵ بینین دێت.. هونەرمەند (مەهدی حەسن) دەقێكی شانۆیی هەڵبژاردبوو بەناوی (كەسێك هەردێت) لە نووسینی نووسەری نەرویجی(یۆن فۆستە) ئەم نووسەر زۆربەی دەقەكانی لە پێناو مرۆڤایەتیین بۆنموونە لەم دەقە شانۆییەدا بیرۆكەكەی تایبەت نەبوو بە شوێنكی دیاركراو یان نەتەوەیەك یاخود بە زەمەن و كاتێكی دیاركراو دەقی (كەسێك.. هەردێت) گوزراشت لە بارودۆخی كۆمەڵایەتی ،سیاسی ، ئابووری.. ئێستای كوردستان دەكات.. گومان ، ترس ، دڵەراوكێ چەمكی سەرەكی ئەم شانۆگەرییەن لەنێوان ژن و مێردێك (ئەوی نێر و ئەوی مێ). هەرلەسەرەتای نمایشەكە ئەوەمان بۆ دەردەكەوێت كە هەردووكیان بە گومانن بۆیە بەدوای شوێنێك یان ماڵێك دەگەرێن دووربێت لە هەموو شتێك بەتایبەتی لە مرۆڤەكان دوور بن گومانەكە سەرەتا لای ئافرەتەكە دوایی بەهاتنی كەسی سێیەم (پیاوەكە) ئەو كەسەی خانووەكەی پێفرۆشتوون گومانەكەلەلای پیاوەكە زیاتر دەبێت تاكۆتایی شانۆگەرییەكەش گومان لەلای هەردووكیان بەردەوامە لەوكاتەی ئەوان بەدوایی ماڵێك دەگەرێن بۆ ئەوەی بە هێمنی و ئارامی تیابژین هەر بۆیە ماڵێكی كۆن دەدۆزنەوە سەرەتا زۆر دڵخۆش دەبن بەڵام بەهاتنی كەسی سێیەم ژیانیان زۆر ناجێگیر و گوماناویتر دەبێت. 

لێرەدا دەرهێنەر مەهدی حەسن لە هەڵبژاردنی دەق زۆر سەركەوتوو بوو بەجۆرێك توانی خوێندنەوەی تایبەتی خۆی بۆدەقی نووسەر بكات و دەقێكی نمایش ئامادە بكات كە دەست و پەنجەی خۆی و دیدگای وەكو دەرهێنەرێك لەسەر دەقەكە زۆر بەروونی بونیاد بنێت چونكە ئەگەر دەرهێنەر نەتوانێ مانا و ئاماژە شاراوەكانی دەقەكە بدۆزێتەوە تەنیا هەمان وشەو دەقەكە وەكو خۆی ئەكتەرەكان بەرجەستە بكەن لەو كاتەدا هیچ گومانی تێدانیە كە دەرهێنەر لە چەمكی دەقەكە نەگیشتووە،مەهدی حەسن دەقێكی نمایشی وای بۆ ئێمەمان ئامادەكردبوو كە بینەر بە چێژ وە تێرامانی بۆ روداو دیالۆگەكانی ئەكتەرەكان دەكرد،چونكە دەرهێنەر زۆر زیركانە بەچاوی دەرهێنان نەك بە چاوی خوێندنەوەی ئاسایی كاری لەسەر دەقەكە كردبوو لەهەمووی گرنگتر بینەران چەندین خوێندنەوەیان بۆنمایشەكە كرد ئەوەش یەكێك بووە لە ئامانجەكانی دەرهێنەر ، بۆ ئەوەی بینەر و پسپۆرانی شانۆ لێكدانەوەی جیا جیای خۆیان هەبێت لەسەر نمایشەكە ، هەموو ئەو بۆچوون خوێندنەوانەش لەسەر نمایشەكە لەلای دەرهێنەر ماییەی قبوڵكردن بوو.

ئەگەر سەیری ئەو نمایشەو نمایشەكانی تری دەهێنەر مەهدی حەسن وەكو شانۆیی (ئەوەی رویدا هەرچی بێت گرنگە) و (بەتوڕەیی ئاوەر لەرابردووە بدەوە) بكەین هەست دەكەین نیمچە ستایل و شێوازی كاركردن تایبەت بە خۆی دیار دەكات بەتایبەتی لەرووی كار كردن لەسەر گۆرینی "شوێن" چونكە ئەو هەردەم هەوڵی ئەوەی داوە لە دەقی نووسەرەكان شوێنەكان تێكبشكێنێ،تا رادەیەكیش بە زەمەنی دەقی نووسەریش پابەند نەبووە بۆ ئەوەی لە كرداری دەرهێنان لە چوارچێوەیەكی داخراو نەبێت بەڵكو رەهاو ئازاد بێت لەم كارە و لە دوو كاری رابردووشی مەهدی حەسن شوێن دەكات بە دارستان یان بیابان وەكو گوزرشتێك كەمرۆڤ هەردەم لە بیابان یان لە دارستان خۆی وون دەكات بۆنموونە لەم شانۆگەرییەدا لە دەقی نووسەر شوێن ماڵێكە بەڵام دەرهێنەر كردوویەتی بە دارستان و تەنیا دارێكی وشكی بێ گەڵا لە ناوەڕستی شانۆییە كەدەبێتە خەونی ئەو ژن ومێردە بۆ ئەوەی ماڵێك دروست بكەن كەدەكرێت دارەكە ببڕنەوە بكەنە ماڵێك بۆ خۆیان چونكە سەرەتای دروستكرنی خانوو لە دار بووە لەگەڵ بوونی كۆمەڵی گەڵای وەرین كە پانتای تەختەی داپۆشییەوە ئەگەرچی هەرلەسەرەتاوە هیچ هیواییەك نییە بەڵام ئەوان (ژن ومێردە) بە ئۆمێدەوە بۆ گەڵا وەرینەكان دەچن لەهەمان كاتدا لەسەرەتای نمایشەكەپایسكلێك هەیە لەژێر كۆنترڵی (ژن و مێردە)كەیە چەند جارێك هەردووكیان بەیەكەوە بە پایسكلەكە دەخوولێنەوە كەهێمای بەردەوام بوونی ژیان و هێمای زەمەن و رۆیشتنش دێت لە كۆتایی نمایشەكەشدا پایسكلەكە لەلایەن كەسی سێیەم لێدەخوڕێت كە كەسێكی گوماناوی و نەرێنیە ئامانجی ئەوەیە كە ژیانی ئەو دوو كەسە پڕ بكات لە گومان و دڵەوراوكێ بۆ گەیشتن بە مەرامەكانی خۆی هەر بۆیە لەگەڵ كۆتایی نماشیدا جڵەوی پایسكەلەكە وەردەگرێت كەهێمای هێز و دەسەڵات و پارەیە، وە گومانەكانیش لەگەڵ ژیانی ئەوان هەر بەردەوام دەبێت .

دەرهێنەر بنیادی نمایشەكەی لەسەر شوێن و لەسەر گومان بنیاد ناوە كە بریتنین لە گۆرینی ماڵ بۆ دارستان یاخود بیابان لەهەمان كاتیشدا هەر ماڵە واتە سرووتێكی شانۆیی ناو ماڵ و دەرەوەی ماڵی بۆ بینەر فەراهەم كردبوو بەجۆرێك هاوسەنگی لە نێوان هەردوو سرووتەكە دا دروست كردبووە كە ئێمەمانان هەستمان دەكرد ئەو شوێنەی نمایشی تیا دەكرێت ماڵێكە لە هەمان كاتدا دراستانیشە گومانیش لەلای هەردووكیان بوونی هەیە بەڵام لەگەڵ هاتنی كەسی سێیەم گومان زیاتر دەچێتەلای مێرەكە هەربۆیە كاتێ گومان دەكەوێتەلای پیاو بێگومان وەكو زانراوە لە هەڵسوكەوتدا توند تیژەكەی نێر هەردەم بەهێزتر دەبێت وەك ئەوەی لەلای ئافرەت ئەم گومانەش زیاتر لە كۆمەڵگای رۆژهەڵاتی بوونی هەیە . 

گومان لەنێو هەموو تاكێك ولە نێو هەموو كۆمەڵگایەك دا بوونی هەیە و كارێكی قێزە ونە بێ لەم كارە شانۆییەدا دەرهێنەر بەشێوەیەكی هونەری كە رەهەندی ئیستێتیكای لەرووی دیالۆگ و جوڵە و رووناكی وەرگرتبوو زۆر فەنتازیانە خستییە بەردەم بینەران واتە بەفۆرێكی هونەری كاری لەسەر گومانەكە كردبوو كەبینەر چێژی لەو گوومانە وەرگرت ، ئەوەش كاری پرۆسەی دەرهێنانی دروستە، خاڵێكی تری ئەم نمایشە ریتمە كەلە لە هەموو شانۆگەرییەك گرنگە بەواتایەكی تر ریتم رۆحی نمایشە بۆ ئەوەی بینەر توشی وەرس بوون نەبێت دەرهێنەر بەشێوەیەكی هاوسەنگ كاری لەسەر هەرسێ جۆر لە ریتم كردبوو(ریتمی بینین،ریتمی بیستن ،ریتمی جوڵە) كە هەر خاوەن ریتمەكە تەواوكەری یەكتر بوون .

جوانی ئەم نمایشە بوونی چەند دیمەنێكی رۆمانسی شانۆیی بوو هەرچەندە بوێری لە نواندنی (خۆشەویستی،ئەڤین ،عشق ،ماچ ،لە باوەش گرتن) داهێنان نیە بەڵام لە نێو كۆمەڵگای رۆژهەڵاتی بەتایبەتیش لە نێوكۆمەڵگای كوردی دەتوانم بڵێم بوێری داهێنانە كارێكی ئاسان نیە كچێك لەسەر تەختەی شانۆ كورێك لە باوەش بگرێت و ماچی بكات دەرهێنەر دیمەنی لەباوەش كردن و ماچكردنەكەی ئەوەندە بە جوانی كاری لەسەر كرابوو كە ئامانج لەو دیمەنانە ورووژێنەر وسێكسی نەبوو بۆ بینەران ئەوەندەی دیمەنێكی ئەفسوناوی لە نێو شانۆی رۆمانسی بوو رەهەندێكی جوانناسی سەرنج راكێش بوو لەلای بینەرانیش هەر بەو رەهەندە خوێندنەوەی بۆكرا، كاردانەوەی نەرێنی نەبوو.

ئەودارە ی كە لەناوەراستی شانۆ بوونی لەرووی جۆر و بگرە شێوەكەشی لە لە دارەكەی شانۆگەری (بەدەم چاوەڕوانی گۆدۆ)ی بیكێت نزیك بوو یان دەكرێن خوێندنەوەی دار سێوەكەی (ئادەم و حەوا)شی بۆ بكرێت لێرە دەرهێنەر لە نێو دارەكەی سیمای ئافرەتێكی دروستكردبوو لەهەمان كاتدا ئەو سیمایە لەشێوەی هێلانەش بوو دەشێ ئەو شوێنە یان ئەو ماڵە هێمن وئارامە بێت كەئەو(ژن و مێردە) بەدوایی دەگەرێن زۆرجاریش ئەو سیمایە ئەوەی دەبخشی كە گوومان بەردەوام لەناوەی هەموو تاكێك بوونی.

كاتێ نواندن و دەرهێنان هاوتای یەك دەبن لەبەرجەستە كردندا نمایشێكی سەركەتوو لە دایك دەبێت بەڵام ئەگەر یەكێك لە دوو توخمەدا ئاست نزم بێت كاریگەری نەرێنی تەواوی لەسەر پرۆسەی نمایشەكە دەبێت لەم نمایشەدا (یوسف عوسمان ، چاوان خەلیل ، دلشاد) ئەكتەری ئەو نمایشە بوون بەداخەوە تائێستاش لەلای هەندێك لە بینەران وا باوە ئەگەر ئەكتەرێك زۆر لەسەر شانۆ دەركەوت یان دیالۆگی زۆر بوو ئەوە ئەكتەرێكی باش و سەركەوتووە كە بۆچوونێكی هەڵەیە زۆر جار ئەكتەری وا هەبووە بەیەك جوڵە یان چەند دیالۆگێكی كەم توانیویەتی بە جوانترین شێوە نواندنەكەی بكات و پەیامەكەی خۆی بە بینەران بگیینێت ئەوەی مەبەستە ئاماژەی پێبدەم نواندنەكەی (م.یوسف عوسمان) لە رۆڵی "پیاوەكە" لەم نمایشەدا راستە كەم دەركەوت و دیالۆگەكانی كەم بوو بەڵام بەهۆی بوونی ئەزموونێكی زۆری نواندن توانی لەرێگەی جوڵە، ئاماژە ، هێما و گوزراشتەكانی جوانترین كارەكتەری (دەسەڵاتدار ، نیاز ناپاكی، فێڵباز )پیشان بدات ئەكتەری خاوەن توانست (چاوان خەلیل) كەرۆڵی "ئەوی مێ"ی بەرجەستەكردبوو بە جۆرێك لەچەمكی كەسایەتییەكە گەیشتبوو خوێندنەوەی بۆ هەموو ووردەكارییەكانی جوڵە و گوزارشتەكان كردبوو زۆریش بە بوێری ئەنجامی دا كەسایتییەكەی زۆر ئاڵۆزبوو زۆرجار لەلوتەكەی توڕەیی ،دڵەراوكێی نواندن بۆلوتەكەی نواندنی رۆمانسی جگە لە ماندووبوون و هەڵ و كۆششی خۆی شیكردنەوەی وردەكاری رەهەندی كەسایتیەكە لەلایەن دەرهێنەر هۆكاری سەركەتووی چاوان بوون لە بەرجەستەكردنی رۆڵەكەی.

زۆر جار بوونی دەرفەت بۆ ئەكتەر دەتواندرێت بوونی خۆی و توانستەكانی دەربخات (دڵشاد شهاب) رۆڵی كەسایەتی "ئەوی نێر"ی بەرجەستە كردبوو بەهۆی ئەوەی تێگەیشتنێكی باشی لە چەمكی شانۆگەرییەكەو رۆڵەكەی خۆی هەبوو هاوتای نواندنی (چاوان) كە هەردووكیان هاوكاری یەكتر بوون توانی سەرنجی زۆرێك لە بینەران بۆخۆی رابكێشێت بەتایبەتی نواندنە رۆمانسییەكان .

لە كۆتاییدا دەست خۆشی لە ستاڤی ئەو شانۆگەرییە دەكەم بەهیوای كاری باشتر و بەردەوامی.