ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بەشی 3

بە گوێرەی ئەو ناوەڕۆكەی كە كاریكاتێر باسی لێوەدەكات، دەكرێ كاریكاتێر دابەش بكرێت بەسەر چەند جۆرێكدا، دابەشبوونە كلاسیكیانەكەش كاریكاتێر بەسەر چوار جۆردا دابەش دەكات، بە گوێرەی گرنگی لە ژیانی كۆمەڵایەتیدا:

1- كاریكاتێری سیاسی 2- كاریكاتێری كۆمەڵایەتی 3- كاریكاتێری گاڵتەجاڕیی

4- كاریكاتێری پۆرترێت:

بریتیە لە وێنەكردنی ڕوخساری كەسێكی دیاریكراو بە بەكارهێنانی شێوازی زێدەڕۆییكردنی كاریكاتێری لە وێنەكێشاندا، لەوانەشە تەنیا نەوەستێت بە وێنەكردنی دەموچاوەوە، بەڵكو بە وێنەكردنی بەشەكانی تری لەشیش، بەڵام بە شێوەیەكی سەرەكی فۆكەسكردن لەسەر دەموچاوە.

ئەوەی باوە كە ئەم جۆرە دابەش دەبێت بەسەر دوو بەشدا، كاریكاتێری دڵسۆز یان بێلایەن و دووەمیش كاریكاتێری زەمكردن. ئەوەی كە هەردوو بەشەكە لەیەك جیادەكاتەوە ئەوەیە، كە لە یەكەمدا تەنیا زێدەڕۆیی بەكاردێت لە وێناكردنی روخسارەكاندا، بەبێ خستنەسەری هیچ ئامرازێكی دیكە كە ئاماژە بێت بۆ شتی دیكەی مەبەستدار، زۆربەی كەسایەتیە ناسراوەكان و سیاسەتمەداران ئەم جۆرە كاریكاتێرەیان بۆ كراوە، زۆرێك لە هونەرمەندان كاریكاتێری هاوڕێ و ناسیاو و ناودارە‌كان دەكێشن، كە بەجۆری دڵسۆزانە دەژمێردرێت، بۆ نمونە كاریكاتێرەكەی (عەبدوڵڵا پەشێو)ی كاریكاتێریست هەندرێن خۆشناو، ئەو كاریكاتێرانەی بۆ سیاسەتمەدارانیش دەكرێن دەتوانین بە جۆری كاریكاتێری بێلایەن بیانژمێرین، چونكە بە پاڵنەری دیكه وێنەكراون بێجگە لە ڕالێبوون، بۆ نمونە لەوانەیە لە ڕۆژنامەیەك‌ داوا بكرێت كە كاریكاتێرێك بۆ سیاسەتمەدارێك بكێشی، بۆ ئەوەی لەگەڵ بابەتێكی دیكە بڵاوبكرێتەوە، بەڵام كاریكاتێری زەمكردن بریتیە لەوەی بێجگە لە خستنەسەری زێدەڕۆیی هونەریی، چەند توخمێكی دیكەی بۆ زیاددەكرێت، وەك ئەوەی كەسەكە ڕوخساری مەیمونێك یان هەر ئاژەڵێكی دیكەی پێببەخشرێت، یان زیادكردنی هەر مادە و بابەتێكی دیكە، كە ئاماژەبن بۆ چەند بابەت و شتێكی دیاریكراو، بۆ نمونە ئەو كاریكاتێرەی كە (هێنری دۆمیێ) بۆ شا (لویس فیلیپ)ی كێشابوو لەسەر شێوەی هەرمێ، لە زمانی فەرەنسیدا هەرمێ بە مانای گێل و گەوجیش دێت، بە كورتی جیاوازی نێوانیان، كاریكاتێری دڵسۆزانە وبێلایەن، ڕوخسارێكی دیاریكراو وێنادەكات تەنیا بە بەكارهێنانی تەكنیكەكانی زێدەڕۆییكردن و بەڵام كاریكاتێری زەمكردن، جیا لە ڕوخساری كەسایەتی، هەندێ زێدەڕۆییكردنی تری بۆ زیاددەكرێت بۆ شەرمەزاركردنی كەسایەتیەكە.

بێجگە لەو چوار جۆرە ئاماژەپێكراوانە، دەتوانین تێبینی جۆری پێنجەمیش بكەین، كە لە دۆخی جینیدایە و هێشتا روون نەبۆتەوە و ناتوانرێت بە كاریكاتێری كۆمەڵایەتی یان سیاسی ناوبنرێت، چونكە باسی بابەتە فەلسەفیەكان دەكات، كە گرفتە كۆمەڵایەتیەكان نایگرێتەخۆ، یان مامەڵە لەگەڵ حاڵەتێكی دەروونی ناخی مرۆڤ دەكات، كە ئەویش ناكەوێتە خانەی گرفتە كۆمەڵایەتیەكانەوە، وەكو وێنەكانی تۆماس ڕۆلاندسۆن بۆ نمونە (پینەدۆزێك چارەسەری ژنە خراپەكارەكەی دەكات)، ڕۆلاندسۆن لەم ێنەیەدا باسی حاڵەتی ناوەخۆی ناخی مرۆڤایەتی دەكات، سەبارەت بەو كاریكاتێرانەش كە مامەڵە لەگەڵ كێشە فەلسەفیەكان دەكەن، بۆ نمونە باس لە كاریكاتێرێكی هونەرمەندی سوریایی عەبدولهادی شەماع دەكەین، كە وێنەی پیرەمێردێك و نەوەكەی كردووە و هەریەكەیان خەونی خۆی هەیە، خەونی پیرەمێردەكە بچووكە و خەونەكانی منداڵەكەش گەورەن. هەركە مرۆڤ گەورە بوو خەونەكانی بچووك دەبنەوە. لە وێنەیەكی هونەرمەندی بیلاڕوسی كۆلیادینكۆ بابەتێكی هاوشێوەی بابەتەكەی پێشوو، وێنەی سەگێكی كۆتكراو خەون بە سەربەستیەوە دەبینێت. لە وێنەی دووەمیشدا سەگێكی ئازاد خەون بە ئێسكێك و ماڵێكەوە دەبینێت، هونەرمەند لێرەدا دوو بژاردەی دژبەیەك دەخاتەڕوو، كە شادی نایەتەدی تەنیا بە كۆبوونەوەی هەردووكیانەوە نەبێت، ئەم جۆرە كاریكاتێرانە دەتوانین ناوبنێین بە كاریكاتێری فەلسەفیانە یان دەروونیانە بەپێی ئەو بابەتەی كە باسی لێوەدەكەن، ئەم جۆرەش هێشتا روون نەبۆتەوە و وەكو ئاڕاستەیەك لە دایكبووە لەناو هەناوی هونەری كاریكاتێرەوە، بەڵام لەوانەیە لە قۆناغەكانی داهاتووی ڕێڕەوی پێشكەوتنیدا ببێتە هونەرێكی جیا لە كاریكاتێر، هۆی سەرەكی ئەو دەرەنجامەش كەمی توخمی كۆمیدیایە لە زۆربەی ئەو وێنانەدا، بە پشت بەستن بە پارادۆكسەكانەوە لەگەڵ كاریكاتێردا بەیەكدەگەن، بەڵام تا ئێستا لە خانەی هونەری كاریكاتێردایە و لێی جیانەبۆتەوە، بۆیە دەتوانرێت بە ئاراستەیەك لە هونەری كاریكاتێری دابنرێت.

ئەم جۆرە وێنانە واباوە كە ئامانج لێیانەوە چالاك كردنەوەی هزر و پاڵدانیەتی بۆ دەرەنجام هەڵهێنان، سەرەڕای ئەم دوو نمونە ڕوونانەی كە هێنامانەوە، زۆربەی ئەو وێنانە ڕوونی و ڕاشكاوی تێدا وونە و هەندێ جار پێویستی بە بیركردنەوەیەكی قووڵ هەیە بۆ تێگەیشتنی ئاماژە و سیمبولەكانی، هەندێ جار ئەوانیش شیكردنەوەیان ئەستەمە، ئەمەش وای لێدەكات كە هەواداری زۆرنەبن و ‌جەماوەرێكی بەرتەسكی هەبێت لە بایەخدەرانی‌ هونەری كاریكاتێر، كە جەماوەرێكی نوخبە و ڕۆشنبیرن، بۆیە دەتوانرێت بگوترێت كە ئەم ئاڕاستەیە لەوانەیە له ‌كاریكاتێر جیاببێتەوە، هەتا لە خواستەكانیشی بۆ بڵاوبوونەوە و بەجەماوەریی بوون.