ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 ئەحمەد كامەران/ جەمال عیرفان ...یەكەم ڕووناكبیری تیرۆركراوی مێژووی كورد

ڕووناكبیران و نووسەران ئەو چینەی كە بەدریژایی مێژوو وە كو قەڵغانێكی گەورە وابوونە بۆ كۆمەڵگاكانیان لە دژی دەسەڵاتە فاشیزم و ستمەكارەكان , كە بەردەوام بەچەكی دەستیان كە قەڵەمەكەیان بووە ڕوبەڕوی دەسەڵاتداران بوونەتەوە لە هەر ستمەكاریەك كە لەبەرامبەر چینی هەژار و كرێكاران ئەنجام درابێت, ئەگەرچی بەپێچەوانەش هەبووە بەدرێژایی مێژوو كە ڕووناكبیرو نووسەری قەلەم فرۆش واتە ئەو جۆرە نووسەرانە تەنیا قەلەمەكانیان لە پێناو دەسەڵاتە ستەمكارەكان بووە وە هەروەها بەهەموو شێوەیەك خۆلیان كردۆتە چاوی هەژاران و زۆرجاریش لەدژی چینی هەژاران وەستاونەتەوە بەڵام ئەو جۆرە نووسەرانە هەرزوو لەگەڵ شەپۆلی ناڕەزایەتی چینی هەژارو كرێكاران ڕاستەوخۆ نوقم بوونە یاخود ئیتر بەهەموو شێوەیەك پێگەی كۆمەڵایەتی خۆیان لەدەست داوە, جاری واش هەبووە هەرلەلایەن خودی دەسەڵاتەوە ڕاستەوخۆ ئەو نووسەرانە كۆتایی بەژیانیان دەهێنرێت چوونكە ئیتر دەسەڵات كاری پێ نامێنێت و لە درەنگانی شەو لە كوچەی شەقامێك كۆتایی بەژیانی دەهێنێت, بەڵام هەمیشە نووسەرو ڕووناكبیرە ڕاستەقینەكان بەسەربەزری لەناو خەلك دەژین و بەسەربەرزیش تیرۆردەكرێن كە لەپاشان دەبنە سیمبولێك بۆ كۆمەڵگا.

ئەوەی لەم وتارەدا دەمەوێ باسی بكەم , ئەویش كەسایەتیەكی تیرۆكراوی مێژووی كوردە كە هاوكات بەیەكەم ڕووناكبیر و نووسەری تیرۆركراوی كورد دادەنرێت , ئەو كەسایەتیەش ناوی (جەمال عیرفان) كوردێكی ئازادی خواز و ڕۆشنبیر بەڵام دەستێكی دیكتاتۆرانەو ناڕۆشنبیرانە جەمال عیرفانی تیرۆكرد.

كوردیش بە درێژایی مێژوو خاوەنی كۆمەڵێك لەنووسەر و ڕووناكبیری ئازاو بوێر بووە كە توانیویەتی بە قەلەمەكەی پارێزگاری لە میلەتەكەی خۆی بكات لەبەردەم هەموو جۆرە ستەمكاریەك بوەستێتەوە بەڵام بۆ دواجار ئەو نووسەرو ڕووناكبیرانە چارەنووسێكی نادیاریان بەردەكەوێت, یەكێك لەو ڕووناكبیر و نووسەرانەی كورد كە ڕەنگە تەنیا زۆركەس ناوەكەی بیستبێت هەروەها بەشێوەیەكی تەواو دەربارەی ژیانی ئاشنا نەبووە كە ئەویش (جەمال عیرفان)ە هەرچەندە خۆم لەسەرەتادا تەنیا وەكو ناو گوێبیستی ئەو كەسایەتیە بووم بەڵام بەشێوەیەكی فراوان ئاشنایەتی ژیانی نەبووم بەڵام لەپاشان لەكاتی بڵاوبوونەوەی كتێبێكی بەڕێز كاك مۆفەق میراودەلی كە لە كۆتایی ساڵی 2019 بڵاوكراوە بەناونیشانی (جەمال عیرفان ڕووناكبیرێكی گومناو) كە كاری ئامادەكردن كۆكردنەوەی بۆ كردبوو , ئیتر بەهۆی ئەو كتێبە توانیم ئاشنایەتیەكی فراوان دەربارەی ژیان و كارەكانی پەیدابكەم , خۆی لەڕاستیدا ئێمە دەبێت بەردەوام ئەو كەسایەتیانەی خۆمان كە بەدرێژایی مێژوو كە ژیاون و توانیویانە خزمەت بكەن بە نیشتمانەكەیان بۆیەپێویستە لەیادیان نەكەین, كتێبەكە لە 190 لاپەڕە پێك هاتبوو , كتێبەكە لەچەند بەشێك پێكهاتبوو بەشێكیان تایبەت كرابوو بە وتارەكانی جەمال عیرفان كە ئەو كاوت لە ڕۆژنامەی پێشكەوتن دەینووسی وە بەشەكانی تریش كۆمەڵێك یاداشت و بیرەوەری كەسانی ئەو سەردەمەن كە كەنزیك بوونە لەجەمال عیرفانەوە كە لەسەریان نوسیوە هەربۆیە بەڕێز كاك مۆفەق میراودەولی هەڵستاوە بە كۆكردنەوەیان لە كتێبێكدا بۆ ئاشنابوونی خوێنەران بە ژیانی جەمال عیرفان.

جەمال عیرفان لەساڵی 1881 لەدایك بووە دایكی كوردەو باوكیشی چەركەسەیە,بەڵام بۆ دواجار لە بەرواری 12|12| 1923 دەستێكی ڕەش هەڵدەكوتێتە سەر ماڵەكەی جەمال عیرفان بەچەند گولەیەك كۆتایی بەژیان و خەباتی دەهێنن بۆ ڕۆژی دواتر لە مەراسیمێكی تایبەتی بە ئامادەبوونی خەڵكێكی زۆر بەخاكی دەسپێرن , هەرچەندە دەربارەی مردنەكەی قسەی زۆر جیاواز هەیە كە هەتاوەكو ئێستا نازانرێت بەدەستی كێ كوژراوە كەچی هەندێك دەڵێن لەلایەن ئینگلیزەكانەوە كوژراوە وە هەندێكی تریش كە پێی وایە دەستی خیانەتی ناوخۆیی تێدایە كە تێیدا شێخ مەحمود پێی تاوەنبار دەكەن , بەڵام بڕیاردان لەسەر كوشتنەكەی زۆر كارێكی قورسە كە سەدەیەك تێپەڕیوە بەسەر تیرۆركردنەكەی, چوونكە جەمال عیرفان جگە لەوەی نووسەرو ڕووناكبیرێكی كوردی شاری سلێمانی بووە لەو سەردەمەدا كەچی لەهەمانكاتیشدا ئەفسەرو سیاسەتمەدارێكی كورد بوو لەسووپای عوسمانی بەڵام جەمال عیرفان خاوەن فەلسەفەی تایبەت بەخۆی بووە وە لەهەمانكاتیشدا خاوەنی بیرێكی چەپی ئازادی خوازانە بووە كە دژی هەموو جۆرە نایەكسانی و نادادپەوەریەك بۆتەوە.

بەڵام ئەوەی كەمن دەمەوێت ئاماژەی پێ بكەم دەربارەی تیرۆركردنەكەی جەمال عیرفان ئەوەیە كە خۆی لە دوو تێرۆر دەبینێتەوە ( تیرۆری سیاسی و تیرۆری فكری) ئیتر ئەوە گرنگ نیە كەلەلایەن هەركەسێكەوە ئەنجام درابێت .

ئەوەی لەم وتارەدا باسم لێوەی كرد تەنها نمونەیەكی دیاری مێژووی كورد بوو كە تێیدا ڕووناكبیرێك لەسەر فكری ئازادی خوازانە تیرۆركراوە . بەڵكو بەدرێژایی مێژوو كەسایەتی زۆر هەبوونە كە لەلایەن فەرمانڕەواكان تیرۆركراون یاخود شار بەدەر كراون , بۆ نمونە سۆكرات فەیلەسوفی یۆنانی كە بەردەوام ڕخنەی لە پاشا دەگرت بەڵام بۆ دواجار ژەهر خوارد كرا لەلایەن پاشاوە , وەهەروەها كارل ماركس كە بەردەوام پشتیوانی چینی هەژاران و كرێكارانی دەكرد و لەدژی چینی بورژەوازیەكان وەستایەوە بەڵام لەلایەن بورژەوازیەكانەوە شار بەدەركرا ,ئیتر ئەمانەوە چەندین كەسانی تر بەڵام بۆ دواجار ئەو كەسانە ناویان و ڕێباز و كارەكانیان بەزیندوویی ماوەتەوە بۆ خەڵك.