ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

لە شیعرى پشکۆدا

فاتح شێخ لئیسلامى (چاوە)

  

لێکۆڵینەوە –

 ئەنوەر حسێن (بازگر)

  

پێشەنگى زەحمەتکێشان

 

ئەى پێشمەرگەى هەڵمەت بەر، ئەى جەنگاوەرى دڵ ئاگرین!           

ئــەى شـۆڕشـگـێـرى چـەک لـە شـان، بـە بیـر و بڕوا پۆڵایین! 

ئەى پێشمەرگە، ئەى پێشڕەوى بێبەشان و چەوساوەکان!

ئــاڵا هـەڵــگـرى ڕزگــارى بـۆ هـەرگـیـز نـەحـەســاوەکـان!

تـــۆ ســـەربازى ئەو ئامانـــجەى کە عالــەمێک ڕزگار دەکـا

چــى دەردى چـــار هەڵــنەگـــرە بۆ چـــەوســاوانى چار دەکا

تـــۆ کۆمـەڵـەى تـــۆ خـــاراوى کـوورەى خـــەبات و شــۆڕشى

هــێزى ئــەژنــۆ و تــیــنى دڵ و جـێ هیواى چینى بێ بەشی

تــــۆ ڕابــەرى گـــەلى کــوردى بۆ ئـــازادى و خـــودموخـتارى  

پــێشــەنگى زەحـمــەتــکێـشــانى بـۆ ڕزگــاربـوونى یەکجارى

تــۆى کە شــۆڕشى کــوردستان، بـێ پـشوودان، بـێ سـرەوتن،

دەبــەیـتـە پـێـش، هـەنـگاوهـەنــگاو تا دوا بوارى سەرکەوتن

تــۆ پێـشمەرگەى ڕۆژى سـەخـڵەت، تـۆ ڕۆڵـەى ڕۆژى تەنگانەى

تـــۆ ســـەرســەختـى، کــۆڵـنـەدەرى، تــۆ لـە ماندووبن بێگانەى

بـا دژواریـش بـێ ڕێـگاکـەت، دەى پـێـوى هـەڵـەتا و هەڵەت     

 بیرت ساغە و بەرچاووت ڕوون، قەت زەینت ڕێ نـاکا غەڵەت

«تــۆ پــشــکۆیـەک لــەو ئــاگرەى کـە ئـاسـنـیــش دەتــاوێــنـى

تـــۆ دڵــۆپـــى ئــەو بـــارانــەى دەریــارى بــەریـن بە دى دێنێ

تــۆ بــاوەڕى، بــوومــەلـــەرزەى، دڵـــى زەوى دەلــەرزێــنـــى

کـێــو و تەلان لــەبـــن دێــنـى، هـەمـوو جیهان دەهـەژێنى»

سـادەى! لـــەشــکــرى دوژمـنــان ئــاگر تێ بـەردە، بشکێنە

گـــالــەى پـێـکـە، بـی فـەوتـێـنـە، ڕیـشەى لە بندا دەربێنە!

چۆن بـاى شەماڵ هـەورى چـڵکن ڕادەماڵێ لە ڕووى ئاسمان

ڕامــاڵــە هـێـــزى داگیــرکـەر لە ســەرتــاســەرى کوردستان!

با داڕێــژین حـوکمى خـۆمـان، دامـەزرێنـیـن خود موختارى    

بـۆ پـێـشــەوە بـۆ سـۆســیـالیزم، ڕزگاریـبەخشى یەکجارى!

 

پشکۆ 28/7/1362

کەم نین ئەو نووسەر، شاعیر، هونەرمەند و ئەدیبانەى دەبنە ڕەخنەگرى زەمانى خۆیان، دەبنە سیمبووڵى کۆمەڵگاکەى خۆیان و ڕەنج و ئازارى موجود دەنووسنەوە و وێناى دەکەن، بەڵام نەمرى و جاویدانى ئەم دەق و کەسایەتییانە ئەوەیە، کە پێش هەموو شتێ دەق و حیکایەتى ئینسانین، واتا ئینسان چەقى داهێنان و خەون و خولیاکانیانە، پا شان لە ناو شیعرەکانیاندا خۆیان نابەستنەوە بە ڕووداوێکى بچووک و چوارچێوەیەکى دیاریکراو، بەڵکوو ئەوان هێزى کۆمەڵگا و هێزى کرێکاران و زەحمەتکێشان وەکوو چینێکى بەرینى کۆمەڵگا چاو لێ دەکەن وەکوو ئارمان و ئامانج.

یەکێکى تر لەو شاعیرانەى کە لە دەیەى هەشتاکاندا، دەقى جوانى بەرهەم هێنا، کە هەر لە چوارچێوەى ئەدەب و هونەرى کرێکارى و چینایەتى دا خۆى دەبینێتەوە.

(پشکۆ) چەند شیعرى ناوازەى هەیە، کە شایستەى قسەلەسەرکردنە، لەم بارەیەوە (پشکۆ) لە شیعرى (پێشەنگى زەحمەتکێشان)، هەر چەندە شیعرەکە بۆ پێشمەرگەیە و پێشمەرگەش زۆرتر لە ناو ئەدەبیاتى کوردیدا، وەکوو کەسایەتییەکى فیداکارى ناسیۆنالیستى چاوى لێ کراوە، بەڵام ئەم بۆچوونە وردەوردە کاڵ بوەوە و پێشمەرگە بوە ڕەمزى سیمبوڵى هەر دوو حەرەکەتى ناسیۆنالیزم و سۆسیالیزم، واتا هەر دوو ڕەوتەکە بە پێى ئایدیا، ئایدۆلۆژیا و لێکدانەوە و هەلومەرجى بزووتنەوە سیاسییەکە پێناسەیان بۆ کرد و لە زهنیەتى خۆیاندا تەرویجیان بۆ کرد و خستیانە قاڵبى ئەدەبی، شیعر، چیرۆک و هونەرەوە و ڕێزیان لێ گرت و ئیحساس و خۆشەویستى خۆیان بۆ دەربڕى.

واتا بزووتنەوە چەپەکان، وەکوو گەشەپێدانى هونەرى شۆڕشگێر و پرۆلیتاریا چاویان لێ کرد، نەک مجرد وەکوو شیعر، واتا هونەرى شۆڕشگێرى و چینایەتى وەکوو موژدەهێنەرى ڕزگارى ئینسان لە کۆتوبەندى هەموو ستەمێک و وەکوو دیاردەیەکى کۆمەڵایەتى، وەکوو وەسیلەیەک بۆ خەبات و خەباتى سۆسیالیستى کە کەڵکى لێ وەرگرن، بۆیە گەر شیعرێک، بۆنى نەتەوە و ناسیۆنالیزمى لێ هاتبێت لە ناو ئەم مۆدیڵ و فۆڕمە ئەدەبییەدا جێى نابێتەوە، هەر بۆیە دیقەت بدەین لەو شیعرەى (پشکۆ) لە دوو دێرى بەشی دووهەمى شیعرەکەدا تێ دەگەین، کە مەبەست لە پێشمەرگە کێ یە؟ واتا (پشکۆ) باس لەو پێشمەرگەیە دەکات، کە ئاڵا هەڵگرى پێشڕەوى چینى کرێکاران و چەوساوەکانە، بەمەیش وەکوو گوتمان شاعیر شیعرەکەى دەخاتە چوارچێویەکى فیکرى و ئیدۆلۆژى کە خۆى باوەڕى پێیەتى، یان هونەرى شۆڕشگێڕى ڕیالیزمى پرۆلیتاریا.

لەم شیعرەى (پشکۆ)دا هەست دەکەى کورد بوون، وجودى هەیە لە چەند شوێن ناوى کورد و پێشمەرگەى کورد دەهێنێت، بەڵام مەبەست لە کورد و پێشمەرگەى کورد لە فۆڕمى چینایەتیدایە، لە فۆڕمى پێشمەرگەیەکى مارکسیستییە، کە هەڵگرى ئایدۆلۆژیاى مارکسیستییە، چەپ و کرێکارە و ئەم بابەتە بۆى گرینگە، نەک کوردستان و دەوڵەتى کوردى و پێشمەرگەى ئەم ڕێبازە، بەڵام بەو مانایە نییە، کە سوکایەتى بە کورد کراوە، نەخێر، بەڵام شاعیر لێرەدا وەها تەعبیرى لەم چەمکانە کردوە، کە لەگەڵ هەست و باوەڕ و فیکرى خۆیدا دەگونجێت، بەڵام نەفى بۆچوونەکەى بەرانبەریش ناکات، هەر بۆیە لە دوو دێرى بەشی سێیەمى شیعرەکەى (پشکۆ)دا، شاعیر بێجگە لە ئەمڕۆ، دوێنێ و سبەینێش دەبینێت، بەڵام ئەوە دیارە کە ئەم شاعیرە ئینساندۆستە وەکوو ناسرى حیسامى دەڵێت «کەسانێک دەزانن تووڕە بن، بە بێ ئەوەى کەس فەرمانى تووڕەبوونى پێ دابن، کەسانێکن دەزانن پێ بکەنن، بە بێ ئەوەى لاسایی کەس بکەنەوە، کەسانێک کە شەیداى هەڵفڕینینن بە بەرینایی هەموو جیهاندا و هیچ سنوورێک نایانگرێتە خۆ».

واتا بابەتى شیعرى (پشکۆ) لە چوارچێوەى توڕەبوون و پێکەنینى کەسدا نییە و لاسایی کەس ناکاتەوە، واتا مەیل و بەرژەوەندیى شەخسى و حیزبی بەرتەسک و بچکۆلە نییە، بەڵکوو ئەم تەعبیر و دەربڕین و هەستە ئیدیعا نییە، بەڵکوو زاڵبوونە بە سەر ئەو گەرایش و مەیلەى کە دەیەوێت شیعر بخاتە چوارچێوەیەکى میللى مەزهەبی و نائینسانى، واتا شاعیر حیزب ناکاتە هێلانەى خۆى، بەڵکوو دەیکاتە باڵى فڕین و تا لە ئاسمانى ئازادى و ئینسانى بدات لە شەقەى باڵ و هیچ باوەڕ و نیشتمان و نەتەوەیەک پەلوپۆى نەبەستێت و قەتیسی نەکات، پشکۆ لەم شیعرەدا دەکرێت بڵێین «خاوەنى جیهانبینى و ئینساندۆستى گەورەدایە»، بۆیە لە بەشی چوارەمى شیعرەکەدا دەڵێت، ئەوە ڕوونە کە ئەدەبیاتى کرێکارى و شۆڕشگێرى جیهانین و بەرچاو ڕوونى فراوانى گەورەى جیهانیش هەیە، وا بەستەى بەرژەوەندیى ڕزگارى بەشەرى و ئینسانییە، بۆ ڕزگاربوونى ئینسان لە ستەم و چەوساندنەوە.

(پشکۆ) لەو دەورانەدا، وەکوو شاعیرێکى ئیمان قایم بە ڕەوت و ڕێبازى سۆسیالیستى و ئەدەبیاتى چەپ، هەموو هەست و ئیحساسی خۆى تێکەڵ بەم شیعرە کردوە، ئیحساسێکى کوردانە، بەڵام سۆسیالیستانە، ئیحساسێکى خۆرهەڵاتییانە کە خاوەنى کەلتوور و شارستانیەتێکى لە مێژینەیە، بەڵام بە لەبەرچاوگرتنى نەزم و ڕێبازى سۆسیالیستانە و ڕەتکردنەوەى ئەو ستەم و چەوساندنەوەیەى لە سەر تاکى کوردى کرێکار و زەحمەتکێش هەیە، بۆیە شاعیر پەنا دەباتە بەر ڕێگاى ڕزگارى بەشەریەت و پێی وایە، پێشمەرگە ئەو کارەکتەر و سوپەرمانەیە، کە دەتواتێت ڕوو بە دوژمنى سیاسی و دوژمنى چینایەتى بوەستێت و بتوانێت مافەکانى خەڵکى کورد و کرێکاران دەستەبەر بکات.

ئەم شیعرە و هاوشێوەکانى شیعرى (پشکۆ) بوون، کە کورەى خەباتى سیاسی و جەماوەرى و خۆنیشاندان و ئیعتراض و ناڕەزایەتى خەڵکى جۆش دەدا و خەڵکى لە دەورى خۆى کۆ دەکردەوە، ئەم شیعر، چیرۆک و شانۆگەرییانە بوون کە بوونە سیمبوڵ و ئیلهامبەخشى ئەو حەرەکەتە سیاسی و شۆڕشگێڕییەى کە لەو کاتەدا تا دەهات جەماوەریتر و بەرینتر دەبوەوە و ئینسان هەستی دەکرد کە ئەو چەند دێرە شیعرانە چ حەماسەتێکى ئینسانى و شۆڕشگێرانەى خوڵقاند بوو، چ ڕەوت و مەوج و شەپۆڵێکى بەرینى گیانفیدایی و تامەزرۆیی هەڵگیرساند بوو، چۆن بوونە وێردى سەر زارى خەڵکى ڕەش و ڕووت و کرێکاران و فەلاحەکانى ناو مەزراکان، چۆن دڵیان پڕ بوو لە کەیلى شادى و فراوانبوونى حەلقە ئەدەبی و ڕۆشنبیرییەکان و کاریگەرى دانان لە سەر کۆمەڵگا و هەر ئەوەیشە وا دەکات سرودبێژان و هونەرمەندان دەکەونە ژێر کاریگەرى ئەم شیعر و دەقە پڕ حەماسەت و خوڵقێنانە و دەبنە سروود و گۆرانى و ئیتر لە کونج و پەسێوى ژێر هەڕەشەى دوژمن و داگیرکەران و سیخوڕ و دژە شۆڕش دێنە دەرەوە و لە ئاسمانى بەرینى گوند و مەزراى شار و شارۆچکەکان ماڵەوماڵ دەکات و هیچ دەسەڵاتێک ناتوانێت سانسۆرى کات و قفڵ لە دەم و دەست و ئاواز و مۆزیکەکانیان بدات.

ئیتر شیعر دەبێتە سرودوسرود دەبێتەوە مارش و ڕەمزى بەرەنگاربوونەوە و وەستاندنەوە بە گژ ستەم و دەسەڵاتى ملهوڕ و تۆقێنەردا.

شیعرى (پێشەنگى زەحمەتکێشان)یش هەر لەم ڕەمز و سیمبوڵانەى ناو ئەدەبیاتى ئەو سەردەمەیە، کە کاڵێ ئاتەشی و نەجمەدین غوڵامى دەیکەنە سروود و زیاتر دەکەونە سەر زارى خەڵکى.

(پشکۆ) لە بەشی پێنجەمى شیعرەکەدا ڕوو بە هێزى پێشمەرگە دەنگ هەڵدەبڕێ و بانگ لەو هێزگەلە پڕ ئینێرژى و بەو شیعارەیە دەکات، بۆ بەدیهێنانى خود موختارى و دونیایەکى سۆسیالیزم، هاوارەکانى پشکۆ نەیتوانى حووکمەتێکى سۆسیالیستى دورست بکات، بەڵام ڕێگاشی نەدا سیستمى حاکمى سەرمایە و سەرکوتى سفرەى ئاڵا و واڵاى تاڵانى و چەوساندنەوە بڕازێنێتەوە، هێزى پشت (پشکۆ) قوربانى زۆریدا لە بەرانبەر جەلادەکاندا، بەڵام خەندەکانى پشکۆ و هێزگەلى پشتیوانى تا ئێستا وەکوو شەپۆڵى هەڵچووى دەریایەکى توڕە هەر شەپۆڵان دەدا و هاوارى دەگاتە گوێى داگیرکەران و چەوسێنەران، دوریش نییە کە ئەو ڕۆژەى ئازادى و عەدالەت و خۆشگوزەرانى دێتە دى و دەسەڵاتدارانى زۆردار حکومیان دەپچڕێ و جارێکى تر ئەم سرودە گەڕەک و کۆڵانى گوند و شارەکانى کوردستان پڕ دەکات و کچان و ژنان بە جلى زەرد و ئاڵوواڵاوە دەرژێنە سەربانى گوندەکان و لە منارەى مزگەوتەوە لە بەرینایی شەقامەکان، تریبۆنى هەستن ڕاپەڕینە، خەڵکى گوند و شار هەموو شوێنێک پڕ دەکات و حکومى خۆسەپێن چەوسێنەران لەگەڵ بەهارى ئازادى بار و بەنگەنەى خۆى تێک دەنێت.

فاتح شێخ لئیسلامى (پشکۆ) یان (چاوە) جیا لەوەى یەکێکە لە سێ شاعیرەکەى ڕۆژهەڵات، کە بەوە ناسراون نوێگەریان لە شیعرى کوردیدا کردوە (فاتح شێخ لئیسلامى (چاوە)، سوارەى ئێلخانیزادە، عەلى حەسەنییانى) بەڵام جیا لەوانە فاتح لە دەستەى سەرەتایی دامەزرێنەرى کۆمەڵەیە و تائێستایش لە ناو گەرایش و مەیلى سۆسیالیستى و کۆمۆنیستى خێزاندایە و چەند ساڵیش سەرۆکى دەفتەرى سیاسی (حیکمەتیست) بوە.

 

ئەم هونرایەوە لەلایەن هەریەکە لە هونەرمەند (ناسری رەزازی - نەجمەدین غوڵامی) کراوەتە سروود و گۆرانی.

فاتیح شێخ