ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بەشی سێزدەهەم

پۆست قــەحپەبابەکان..!

ئازیزانم ببوورن کە هاوشێوەی مرۆڤەکان هەندەک لە ئەتەکێتی دیالۆگ و زمان لام داو توند دوام. ئاخر ئەو دوو مرۆڤ بابە هێندە خراپ جەویان گام، هەفتەیەکیترم دەوێت تا بێمەوە سەر ڕیتم و وەزنی سرووشتیم.

دەی بەهەرحاڵ، خۆشەویستانم: "دیموکراسی لەنێوان مۆدێرنێتەو پۆست مۆدێرنێتەدا"

کتێبێکی قەبارە مەزن و ناوەڕۆک دەوڵەمەندە.

کتێبێک گەر بتەوێت بە تەواوێتی حەقی خۆی وێ بدەیت، دەبێ بە تیر و تەسەلی لەسەری بنووسیت، ئەفسوس لەبەرئەوەی سنوری کاتەکەم دەرفەت و مەجالی ئەوەم پێنادات کە بە تەواوی هەموو لایەنەکانی کتێبەکە لەو دیالۆگە کورتەدا، بۆتان شیتەڵ و شەن کەوبکەم و هەڵسەنگاندن و خوێندنەوەی بۆ بکەم و بە درێژی لەسەر تەواوی لایەنەکانی کتێبەکەبنووسم.

بۆیه ناتوانم بچمە بنج و بنەوان و هەموو کونج و کەلەبەرێکی کتێبەکە و لەسەر هەموو ئەو تەوەر و باسانەی، کە کاکەی نووسەر باسی کردوون و لێیان دواوە، بە ورد و درشتی قسە بکەم و پەڕە بە پەڕەی هەڵدەمەوە و گەنگەشە و دیالۆگ و مشت مڕیان بکەم!.

تەنها بە کورتی ئاماژە بە چەند شتێک دەکەم و تیشکیان دەخەمەسەر لە بارەی مۆدێرنەتە و پۆست مودێرنەتەوە.

کە بەڕێز کاکی نووسەر بە پاکگراوەندێکی مەعریفی و فیکری و فەلسەفی قوڵەوە لێیان دواوە و قسەی لەسەرکردوون و ئەوەیتر بۆ ئێوەی کەر و کیسەڵ و تووتی و ڕێوی و بزن و گیاندار و پەلەوەرەکانی تر جێ دێڵم، تا خۆتان بەملی شکاوتان بچن کتێبەکە بخوێننەوە و بڕیار بدەن.

ئەو کتێبەی کە بەڕێزیان پێمان دەڵێت وەک وڵامێک بۆ نووسەرە رەهەندیەکان(پۆست مۆدێرنیزمەکان)ی نووسیوە. ئەو پۆست مۆدێرنانەی کە کاکە مەلای نووسەر لەبارەیانەوە لە کتێبێکیتری خۆی(پێشبینی سەرهڵدان و مەترسییەکانی داعش-٨٣)دا دەڵێت"پۆست مۆدێرنێتەکان شکان، بە مانای وشە: لە شەڕی فەلسەفی، شەڕی کۆمەڵایەتی، شەڕی فیکری، شەڕی عەقڵ و لۆژیک".

" ئەو پۆست مۆدێرنانەی "ئیدی پۆست مۆدێرنێتە(دوای نوێگەری) دەکەن بە مانیفێستێکی ئۆپۆزسیۆنی نوێ و نوێیەتی دەگەیەننە رادەیەک، هەرچی پێش خۆیانە، بە کۆنی لەکارکەوتوو دەزانن ..و پێیانوایە قۆناغی پیشەسازی و دیموکراسیش، وەکو سیستەمی دەسەڵاتەکەی، بەسەرچووە ".

هەمان شێوەی مشکە فسکەن و کەرە تڕکەن و خوێڕیەکەی خۆمان، مۆدێرنێتە بە هەموو چەمکە داهێنراوەکانیەوە رەتدەکەنەوە و دەرگای فەزایەکی نوێی ژیان، لە جیهانبینی خۆیانەوە دەخەنەسەرپشت".

ئازیزانم، ئەوە "جگە لەوەی تەواوی حیزب و سیاسەتمەدارانی ئۆروپا، دەوڵەت و دەسەڵاتدارانی ئۆروپا، تێزەکانی پۆستەکان ناسەلمێنن کە چی ئەمانە هێشتا

لە هەموو ڕوویەکەوە، سیاسی، فەلسەفی و ئەدەب و کۆمەڵایەتیەوە، مۆدێرنیزم ڕەتدەکەنەوە" و ئیدی بەو چەشنە

"دەورانی مۆدێرنێزم سەراپا رەت دەکەنەوە، کەناسیۆنالیزم و دەسەڵات و دیموکراسی بەشێکن لەبنەچە(فیکریە-سیاسیەکانی)مۆدێرنیزم و " باوەڕیان بە دەسەڵاتی دیموکراسی نییە، نەک بەو جۆرە دیموکراسیەی خۆیان دوای رەتکردنەوەی دەسەڵات، باوەڕیان پێیەتی. .. ئازیزانم، ئەم جۆرە بیروڕا دیموکراسییە جۆرێکە لەئەنارشیزم(الفوضوية)-بشێوێنە). بەڵێ ئەوپۆستانەی کە"وەکو بنجێکی رواوی سەر رەگی ئەنارشیزم، لەزەمان و زەمینەیەکی دیکەدا، بە تێزو بیروڕای دیکەی رەتکردنەوەی دەسەڵات، چەکەرەی کردو خەمڵێندرا".

ئازیزان ئێمە وەکو ورچە مۆدێڕنەکان.

"دیسان دوپاتیدەکەینەوە، پۆستەکان باوەڕیان بە سیستەم و دەسەڵات و قۆناغی دیموکراسی نییە، نەک پرەنسیپی دیموکراسی لە روانگەی خۆیانەوە، باوەڕیان بە فەزای دیموکرسی هەیه، ئەویش بە شێوەیەک کە دەربەستی هیچ یاساو رێسایەکی دیموکراسی نین. هیچ فەلسەفە و ئەندێشەیەکی دەستوری حوکمڕانی بەسەرچاوەی بەرێوەبردنی خەڵک و دەسەڵات نازانن. تەنها خۆیان بە مەرجەعیەتی خۆیان دەزانن".

ئەو پۆستانەی کە پۆست مۆدێرنە بەداهێنەری فەلسەفەی جیاوازی و بەرگریکردن لە ئازادی تاکەکان و کەمایەتیەکان و دژایەتی سەنترالیزمی رۆژئاوایی دەزانن، ئەو پۆست مۆدێرنانەی "دەیانەوێ خەباتی چارەنوسخوازی گەلان و خەباتی بەدیهێنانی مافی چارەی خۆ نوسینی گەلان و ئامانجی دەسەڵاتی دیموکراسی بگۆڕن بە هەوڵی مافی کلتوری جیاوازی" !

ئازیزان:

پۆست مۆدێرنێتە، کە جگە لە فەزایەکی لیبراڵی دیموکراسی، هیچ جۆرە پرۆژەیەکی گەورە ستراتیژیکی کاریگەر و بەرنامەیەکی ئایدیۆلۆژی دیموکراسی قبوڵ ناکا".

ئەو پۆستگەرایانەی هاوشێوەی مشکە حیز و کەرە کەربابەکانی خۆمان، مۆدێرنەتە بە بەرهەمهێنەری حیکایەتە دزێوەکانی لە نموونەی نازیزم و فاشیزم و بۆ لشەفیزم و جەنگی دووەمی جیهانی و کارەساتەکانی کاتی ئەو جەنگە لەگەڵ خۆی هێنای دەزانن !

ئەو پۆست گوو و پۆست تەڕەماشانەی "بە زۆری بەلای کۆپی گەرایی فەلسەفیدا، دایان دەشکاند. بۆچونە سیاسیەکانیشیان رەتکردنەوەی حزبەکان و پۆست دەسەڵات بوو.".

ئەوانەی بەناوی پۆست مۆدێرنە بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە ئیتر "حیکایەتە گەورەکانی فێرگە فەلسەفی و سیاسی و سیستەمەکان کۆتاییان پێ هاتووە و چیتر ئەو پرۆژە مۆدێرنەیەی کە یۆرگن هابرماس دەڵێت تەواو نەبووە، بە ناتەواوی کۆتایی پێ هات و پۆست مۆدێرنێتە شوێنی گرتەوە.

جڕت بۆخۆتان و پۆست مۆدێڕنەکەتان.

ئازیزان: زۆر خۆشە مرۆڤ جارجار جڕت بۆ بیرکردنەوە و ئەقڵیەتی جڕتاوی لێبدات.

ئینجا دەمەوێ ئەوەتان پێ بڵێم کە لەبەرئەوەی من ورچێکی بەڕەگەز کوردم و خوێن و ڕۆحی بیرمەندێکی نەتەوەیی و فەیلەسوفێکی کوردلەناو جەستەمدایه، بۆیە دەبێت پرسی کورد بێنمەوە ناو باسەکە.

ئینجا باپێتان بڵێم"

کە حیکایەتە گەورەکانی نەتەوە، کوردایەتی، دیموکراسی، دەسەڵاتدارێتی مۆدێرنێتە،

لەناو نەچوون، بەڵکو..چەشنی رۆشنگەری رۆژئاوا بە تایبەتمەندی رۆژهەڵاتییەوە، ماوەتەوە و پرۆسەی نوێگەری، بویسترێ و نەویسترێ، لەبەرامبەر سەلەفیەت و ئەندێشەکانی چەقگەرایی سەدەکانی ناوەڕاستدا، لەبزاوتی مێژوویدایه.

راستە بزوتنەوەکە هەڵدەچێ دادەچێ، بەڵام هەرگیز بە تەواوەتی رۆناچێ.. ئێستا ئەو تەمو مژە خەریکە دەڕەوێتەوە کە چەندین دەیە پۆست مۆدێرنەکان وایان بڵاو دەکردەوە. کە گوایە مۆدێرنەتە، نەک سەراپای جیهان ناتەنێتەوە، بەڵکو لەخودی رۆژئاواشدا، دووچاری قەیرانی مەرگاوی بۆتەوە.".

ئازیزانم، ئێمە دەڵێین سەرەڕای ئەوەی کە "نوێگەری، هەمیشە پێویستی بە نۆژەن کردنەوەیە. هەمیشە پێویستی بەڕەخنەیە و ڕاسترین رێگە ئەوەیه کە خوێندنەوەیەکی بابەتی رەخنەگرانەمان بۆ مۆدێرنێتە هەبێ. کەموکوڕیەکانی دیاریبکەین. لەهەڵەکانی خۆلابدەین. لایەنە گەش و پۆزەتیفیەکانی سودلێوەربگری".

نەک تۆ بێتیوو وەک ئەو مشکە گەواد و بێ شەڕەف و کەرە کەرباب و خوێڕیەی خۆمان بە بێ دەرپێ و بە پێوخاسی و کەرانە، دووشەش و لە دوو بێشی بدەیت !

ئێمەش دەبێت وەکو "مۆدێرنێتەکانی ئەوروپا، کە پێیانوایە راستە مۆدێرنێتە کەموکوڕی هەیەو دەسەڵاتیش گرفتی هەیە، بەڵام لەرێگەی رەخنەی ئازاد و فشاری رای گشتییەوە، قابیلی چارەسەرکردن و پێشخستنن، نەک هەروەک پۆست مۆدێرنێتەکان سەراپا مۆدێرنێتەکان رەتبکرێتەوە". و گووی بخۆن !

ئاخر هەی کەربابینە."رەتکردنەوەی مۆدێرنێتە بۆ پۆست مۆدێرنێتە، رێک فەرامۆش کردن، یان بێبایەخکردن و هەڵگەڕانەوەیه لەمێژوو".

 بۆیە بە هەموو ئەو مشکو کەرانەدەڵێم" ئەوەی هێشتا دەزانێ مودێرنێتە قۆناغێکه تەواو نەبووە، ئەرکەکانی نەهاتوونەتەدی. بەتایبەتی لەناو گەلانی دواکەوتوودا، بەردەوام دەبێ بۆ خزمەتی بنچینە گەشەکانی مۆدێرنێتەو بۆ رزگارکردنی ئەقڵی مرۆڤ، ئازادی ئەقڵانیەت، دژایەتی نەریتە دێرینەو دەستکەوتەکانی دیکەی مۆدێرنێتە. بەبێ ئەوەی پێویست بکات چاو لەکەموکوڕیەکانی بپۆشێ" و

سەرەرای هەر کەم و کوڕیەک و هابرماس وتەنی "مۆدێرنێتە دەورانی تەواو نەبووەو دووچاری ئاستەنگ و کەموکوڕیش هاتبێت، پێویستی بە خوێندنەوەو رەخنەی نوێ، خیتابی فیکری و فەلسەفی نوێ و چارەسەرکردنی ئاستەنگەکانە" و دواجار بە ئێوەی مشک و کەر دەڵێم دەبێت باش بیزانن کە ئەڵتەرناتیفی مۆدێرنەتەیش، هەر مۆدێرنەتە خۆیەتی و مۆدێرنێتە وەک پرۆسە هەربەردەوامە.

ئازیزانم"دیموکراسی لەنێوان مۆدێرنێتەو پۆست مۆدێرنێتەدا"

لە کۆمەڵێک ڕوو و ڕەهەندەوە، رەخنەی پۆست مۆدێرنەکان دەکات و وڵامیان دەداتەوە.

لەبارەی کۆمەڵێک پرس و لەسەر کۆمەڵێک چەمکەوە، سەرەتا لەبارەی چەمکی ئازادی تاک و فەلسەفەی جیاوازی و پێمان دەڵێت کە"

پۆست مۆدێرنەکان داهێنەری فەلسەفەی جیاوازی نین، ئەوەتەی دیموکراسی وەکوسیستەم و لە سیستەمیشدا، وەکو دەسەڵاتی عەلمانی و مەدەنی باسکراوە، فەلسەفەی جیاوازیش هێنراوەتە ئارا.".

بۆیە بەهیچ چەشنێک جگە لە گووخواردن نەبێت، هیچ فەزل و چاکە و منەت و شانازییەکی داهێنانی فەلسەفەی جیاوازی بەر پۆستەکان ناکەوێت و بۆدەهەی کۆتایی سەدەی بیستەمیش ناگەڕێتەوە.

بەڵکو" ئەوشانازییه لەسەرەتای شۆڕشی دیموکراسیەوە، خەباتی هەمەلایەنەی بۆکراوە، خەباتی ئازادی ئابووری، ئازادی ژیان، ئازادی سیاسی، ئازادی فەلسەفە و بیروباوەڕ، ئەوەتەی قسە لەسەر دیموکراسی وەکو دەسەڵات کراوە، قسە لەسەر ئازادیش کراوە".

تا پێش مۆدێڕنێتە، بە دەیان ئیدەلۆژیا و ئایین و مەزهەب و شتەوە، رۆح و جەستەی مرۆڤیان زیندانی کردبوو، بگرە ئەقڵی مرۆڤیان بۆ خودی مرۆڤ کردبوو بە زیندانی رۆحی بۆ مرۆڤ و مرۆڤیان کردبوو بە دوژمن خودی خۆی، دوژمنی ئازادیەکانی، دوژمنی بیرکردەنەوە، دوژمنی زانست، و مرۆڤ و بوونی مرۆڤیان تێک پێک شکاندن بوو و بیرو هۆشی مرۆڤیان بە کۆمەڵێک بیری خورافی وتێگەیشتنی میتۆلۆژی و سادەی نازانستی و دژە لۆژیکی کەنەسی و ئایینی لەقاڵب داوبو و داگیرکردبوو!

ئەرێ خاتوو مشکی بێ مێشک و کاکە کەری کەرباب، ئێوەپێم ناڵێن کێ بوو ئەقڵی مرۆڤی لەستەمی هەژمونگەری ئاین رزگار کرد؟

ها؟ هەی سەی کوڕی سەینە.

هەر ڕۆشنگەری و مۆدێرنەتەنەبوو؟

من ئیتر درێژەی پێ نادەم و کورد وتەنی ئەو کەسە، کەسە، سەرکە گووێک و حەرفێکی بەسە.

بۆیه لەوەندەی دەبڕمەوە و لە کۆتاییدا دەڵێم هەی بێ مێشکینە"مۆدێرنێتە هەر ئەو ئایدیۆلۆژیەتە نەگریسانەی(نازیزم و فاشیزم)نییە کە پۆستەکان لەگەڵ (بۆلشەویزم-ئەویش بەهەڵە)کردویانەتە سۆنگەی نابوتکردنی مۆدێرنێتە، بەڵکو هەزاران دەستکەوتە، پێشکەوتنە، چارەنوسی هەرەکاریگەری گەلانە.

ئەگەر مۆدێرنێتە نەبوایە ئێستا مەگەر وڵاتانی عەرەب بە حوشترو ئێمەش بەئێستر و هیندو ئەفریقیاش بە فیل هاتوچۆمان بکردبایه" و دەبێ ئەوە چاک بزانن کە"مۆدێرنێتە یەکێکە لە قۆناغە پرشنگدارەکانی بەشەریەت..بیر و پەیوەندی دزێوی سەدەکانی ناوەڕاستی، لەبەشێکی زۆری وڵاتاندا، خستە مۆزەخانەی نەفرەتەوە. بە تایبەتی دەسەڵاتەکانی ئایینی مەسیحی و ئیسلامی").

ئینجا بە کەری کەرباب و مشکی بێ مێشک و هەموو ئەو پۆست قەحپەبابانە و کەلەپوتەکانی تری هاوبیرتان دەڵێم " مۆدێرنەتە، واتە تەقینەوەی وزەکانی بیرکردنەوە؛هەڵوەشاندنی نەریتە بەسەرچوەکانی مەزەب وکۆمەڵ، هەروەها دۆزینەوەی رێسا گرنگ و کاریگەریەکانی ژیان و هەست و نەست، داهێنانی گوتن و گوتاری ئەقڵانی و دونیایی لەبەرامبەر گوتن و گوتاری ئەودیوی دنیاو...لەبەرەبەیانی سەدەی شانزەیەمەوە هەتا ئێستای سەدەی بیست و یەکەم، لەهەر شوێن و لەناو هەرگەلێکدا، نەریتی کۆنینە دابی دێرینەی بێکەڵک مابێ، مۆدێرنەتە چەکێکی کاریگەری دژایەتیکردنیانە. لەوساوە، هەموو بیرێکی نوێ لەناو گەلان، نەتەوەکان، سیستەمەکان، چینەکان، کەسەکان دژی بیرکردنەوەی کۆن خوڵقابێ، شانازیەکەی بۆ دەورانی مۆدێرنێتە گەڕاوەتەوەو دەگەڕێتەوە".

ئینجا کەرەکەرینە" گرفتی گەورەی مۆدێرنێتە بڕواهێنان نەبووە بە حەکایەتە گەورەکان و بڕواگەورەکانی جیهان، وەک پۆست مۆدێرنێتەکان باسی لێوەدەکەن. هەڵبەتە، ڕاستە، مامەڵەی خراپ لەگەڵ حیکایەتە گەورەکاندا کراوەو هەوڵیشدراوە یەک ئاڕاستەی مێژوویی بۆ چارەنووسی مرۆڤایەتی بسەپێندرێ. ئەم هەوڵانە زیانی زۆریشیان گەیاندووە، کارەساتی گەورەشیان لێکەوتۆتەوە. وەلێ لەگەڵ ئەمەیشدابەڕاستی بڕواگەورەکانی مۆدێرنێتە بۆ بەشەریەت، بڕوای گەورەی جیهان هەژێن بوون.

لەوەتەی مرۆڤ خوڵقاوە هەتا ئەمڕۆش، بەشەریەت لەسایەی دەستکەوتە گەورەکانی مۆدێرنێتە دەحەسێتەوەو.هیچ نەتەوەیەک، گەلێک، دەوڵەتێک، بەبێ پرۆژەی گەورە، بەبێ حیکایەتی گەورە، بەبێ وەرچەرخانە گەورەکانی ژیان، نەیتوانیووە گۆڕانی گەورەی ئازادی ئەقڵ، حیکایەتی گەورەی پیشەسازی، حیکایەتی جیاردنەوەی دین و دەوڵەت، حیکایەتی رۆشنگەری، مەدەنیەت، ئەقڵانی، زانست و زانیاری، رزگاری دیموکراسی و رەخنەی ریشەیی لەبیروڕاکانی سەدەکانی ناوەڕاست ، بێنێتەدی. و رۆشنگەری، مەدەنیەت، علمانیەت، ئەقڵانیەت، دەوڵەتی نەتەوەیی، سیستەمی دیموکراسی، ئازادی ئەقڵ، پیشەسازی، تەکنیک، میکانیک و پشت بەستن بە جیهانی فەلسەفه دانراوەکان و بیرکردنەوەی دونیاگەرایی..تاد، هەموو ئەوانە ناونیشانی جۆراوجۆری دەسکەوتە گەورەکانی مۆدێرنیزمن".

بەهارگیان دوای ئەو قسانەی ورچە سەرک ئەستوور و قوون قەوی و ورگ زلەکە، سەبارەت بە مۆدێڕنێتە و پۆست مۆدێڕێتە، مشکەکەی سەر بە قوتابخانەی فرانکفۆرت و كەرە سوریالیستەکە، کە پێشووتر هەردووکیان زەمی مۆدێڕنێتەیان دەکرد. یەک بە دەنگ هاواریان کرد: کاکە گوومان خواردووە گەر ئیتر بە خراپی باسی مۆدێڕنێتە بکەین و بەلای پۆست گوو(مۆدێڕنێتە)دا بشکێنینەوە و بەشان و باڵێدا هەڵدەین.

دەفتەری بیرەوەریەکانم-

"بەهار حاجی ئاکۆ"

٨ی گوڵانی ١٩٧٣، دێی: ماڵی خێڵان-ڕێگای کانی ژن کوژان.

---

تێبینی:ئەو نووسینانەی نا جووتکەوانە، هەموویم لە کتێبەکەی بەڕێز:مەلا بەختیار"کتێبی"دیموکراسی لەنێوان مۆدێرنێتە و پۆست مۆدێرنێتەدا" وەرگرتووە.