ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

قۆناغی یەكەم: كاتێك حكومەت فشاری زۆری خستەسەر بازرگانەكان بۆهەرزان كردنی نرخی شتومەك و لەهەمانكاتیشدا باجی زۆری دەخستنەسەر،بازرگانەكان ئامادەنەبوون بڕیارەكانی حكومەت جئ بەجئ بكەن بۆیەبڕیاری سزادانیان بۆ دەرچوو، لەكۆتایی ساڵی 1905 بازرگانەكان وەكو ناڕەزایی دەربرینێك لەنێو مزگەوتێكی شاری تاران مانیان گرت و پیاوانی ئاینیش بەدەنگیانەوە چوون و بازنەی مانگرتنەكە فراوان بوو دوكان و بازاڕەكان داخران،هاوكات لەگەڵ ئەم ڕووداوانەشدا (ناوس) كەكەسێكی بەلجیكی بوو بەرپرسی گومرگ بوو لەئێران لەئاهەنگێك دا جل وبەرگی پیاوانی ئاینی پۆشی بوو وە شەرابی نۆشی بوو، ئەم كردارە بووەهۆی توڕەبوونی خەلك وبەكارێكی گاڵتەجاری هەژماریان كرد داوایان كرد كەلە كارەكەی لابدرێت هەرچەندە موزەفەرەدین شا بەداواكاریەكەیان ڕازی بوو بەڵام ڕوسیا ڕێگەی نەدا ئەم كارە ئەنجام بدات چونكەپێی وابوو پێویستەكاروباری گومرگ لەدەستێكی ئەمین دابێت . 

بەهۆی پابەندنەبوونی شابەبەڵێنەكانی قۆناغی دووەمی شۆڕش دەستی پێكرد.

قۆناغی دووەم: لەناوەڕاستی ساڵی 1906 خۆپێشاندان لەتاران دەستی پێكرد ئەمجارەیان موزەفەرەدین شا هەوڵی دا لەڕێگای بەكارهێنانی هێز بئ دەنگیان بكات شەڕ ڕووی دا لەئەنجام 12 كەس لەخۆپیشاندەران كوژران ژمارەیەكی زۆریش برینداربوون ئەم ڕووداوە بووەهۆی دەركردنی فتوا لەلایەن پیاوەئاینییەكان و ڕووداوەكەیان بە ڕووداوی زیدبن معاویە و حسین بن علی چواند، وەكو ناڕەزاییەك مانیان گرت وگشت كارە دادوەرییەكانیان لەتاران هەڵپەسارد وە ژمارەیەك لەپیاوە ئایینیەكان لەگەڵ خێزان و موریدەكانیان ڕوویانكردە شاری قوم بەم كارەشیان توانیان كارووباری شەرعی لەپایتەخت پەكبخەن تەباتەبائی وبەهبهائی كەدوو كەسایەتی دیاری نێو ڕووداوەكان بوون ڕایانگەیاند كەبەردەوام دەبن تا وەلامیان دەدرێتەوە، وەداوای دامەزراندنی ئەنجوومەنی دادوەریان دەكرد.

بەهۆی ئەم هەڵویستەی پیاوە ئاینیەكان شا هەستا بەناردنی هێزی قەوقاز بۆ كردنەوەی بازاڕ و دوكانەكان بەزەبری هێز لەئەنجامدا بازرگانەكان كە ژمارەیان 50 كەس بوو لە ترسی ئەم هێزە پەنایان بردە بەر باڵێۆزخانەی بەریتانیا لەتاران، وە بەریتانیاش ئامادەی خۆی پێشاندا كەپارێزگارییان لئ دەكات، خۆپێشاندەران لەنێو باڵێۆزخانەدا سەركردەكان لێژنیەكیان پێك هێنا داواكارییەكانیان ئاراستەی شا كرد لەنێو داواكارییەكاندا دامەزراندنی كۆمەڵەیەكی نەتەوەیی هەبوو بۆئەوەی دەستورێك بۆ ووڵات دابنرێت، ئەم مانگرتنە یەك مانگی خایاند تا لە 5ی ئابی 1906 موزەفەرەدین شا اچاربوو وەڵامی داواكارییەكانیان بداتەوە چونكەمتمانەی بەهێزەكانی نەبوو كەبتوانن خۆپیشاندەران سەركوت بكەنەوە بەهۆی خراپی بارودۆخی دارایی سوپا و دواكەوتنی مووچەكانیان .

  • 1