ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

1-پیادەكردنی سیاسەت

ی توركاندن لەسەرتاسەری دەوڵەتی عوسمانی،وەهەروەها لەو وڵاتانەی كەوتبوونە ژێركۆنترۆلی بەریتانیا .

2-ڕزگاركردنی ناوچە تورك نشینەكان لەڕوسیا(قەوقاز و توركستان) وەیەك خستنیان .

3-گەڕاندنەوەی ئەو ویلایەتانەی كەلەژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی دانەمابوون وەكو (تونس و جەزائیر و میسر و لیبیا) .

4-گەڕاندنەوەی شكۆ و ڕێز وەچەسپاندنی دەوڵەتی عوسمانی بەسەر گشت جیهانی ئیسلامی دا .

سەركردەكانی كۆمەڵەی ئیتحاد و تەرەقی لەسەروویانەوە(ئەنوەرپاشا و جمال پاشا و تەڵعەت پاشا )لەوباوەڕەدابوون كە ئەم ئامانجانە نایەتەدی بەهاوكاری لەگەڵ ئەلمانیا نەبێت .

لەیەكەم هەنگاودا دەوڵەتی عوسمانی ئیمتیازاتی بێگانەی لەوڵات دا هەڵوەشاندەوە .

باجی گومرگی زیادكرد كەئەمەش وەكو ڕاگەیاندنی شەڕ بوو دژی بریتانیا و فەرەنسا .

ئەنوەر پاشا وەزیری جەنگ فەرمانێكی دەركرد بەداخستنی گەروەكانی توركیا بەڕووی كەشتیە بریتانیەكان تاوەكو ڕێگا لەدەست تێوەردانی بریتانیا و هاوپەیمانەكانی بگرێت .

هەڵاتنی دوو كەشتی ئەلمانی بەئاوەكانی گۆبن و بەرسێڵا بۆدەریای ناوەڕاست لەترسی ڕاوەدوونانی بریتانیا دۆخەكەی ئاڵۆزتر كرد،بریتانیا داوای تەسلیم كردنەوەی ئەم دوو كەشتیەی كرد،بڵام دەوڵەتی عوسمانی ڕازی نەبوو،وەڕای گەیاند كەئەم كەشتیانەی كڕیوە .

جگەلەمەش كەشتی گەڵی عوسمانی بەندەرەكانی ئۆدیسیا و ڕوسیا و تۆفۆڕسكی بۆردومان كرد وچەندین كەشتی جەنگی نوقم كرد . 

ئەنوەرپاشا وەزیری جەنگ پلانێكی سەربازی داڕشتبو كەبریتی بوو لەهێرش كردن لەدوو قۆڵەوە لەباكوور دژی ڕوسیا و لە باشووریش دژی بریتانیا .

لەقۆڵی باكوور سوپای عوسمانی بەرامبەر ڕوسیا تووشی شكست هات تاساڵی (1916) ڕوسیا (ترابزۆن و ئازەربایجان و موش و بەدڵیس)ی گرت،بەگرتنی ئەم ناوچانە ئەرمەنەكان چوونە پاڵ سوپای ڕوسی كەدواتر بوو بەهۆی ڕووجاوی قەتڵ وعامی ئەرمەنەكان.....چونكە كاتێك شەڕی یەكەمی جیهان دەستی پێكرد لەنێو نەتەوەكانی ژێر دەستی عوسمانی بیرۆكەی نەتەوەیی و جوداخوازی تەشەنەی كرد،بۆیە لە (24/نیسانی/1915) لەلایەن دەسەڵاتدارانی عوسمانی كوشتن و گرتن و ڕاگواستن و دەست درێژیكردن بۆسەر ئەرمەنەكان بەهەموو شێوازەكانی جێ بەجێ كرا .

هەروەها لەقۆڵی باشووریش بەهەمان شێوە سوپای عوسمانی شكستی هێنا لە(3/شوباتی/1915) نەیتووانی لەمیسر كۆنترۆلی نۆكەندی سوێس بكەن،هێزەكانی بریتانیاش لەعێراق پێشڕەویان كرد لە(23/ت2/1914)بەرسرا داگیركرا،بەڵام لەشاری كووت لە(7/ك/1915) بریتانیەكان شكان و سەربازەكان ناچاربوون خۆیان تەسلیم بەسوپای عوسمانی بكەن،بەڵام بریتانیا بەردەوام بوو لەهەوڵەكانی بۆیە هێرشێكی تری كرد و سوپاس عوسمانی نەیتوانی بەردەوام بێت لەبەرگری كردن،لەساڵی (1917)بریتانیەكان كووتیان گرت و دواتریش شاری بەغدایان داگیركرد،بەمەش بریتانیا تووانی دەست بەسەركێلگە نەوتیەكان دا بگرێت .

جوگرافیا ومێژوو