ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئاودێر

بەشێک لەو مەترسییانەى کە کورد لەسەر هەموارکردنەوەى دەستوورى عێراق هەیەتى پەیوەندییان بە کەرکووک و ناوچە کوردستانییەکانەوە هەیە، بەو پێیەى گومان دەکرێت لیژنەکە ئەو ناوچە کوردستانییانە بە یەکجارى لە هەرێم داببڕێت و بخرێنەوە سەر عێراق، ئەمە جگە لە مەترسی گۆڕینى سیستەمى سیاسی عێراق لە پەرلەمانییەوە بۆ سەرۆکایەتى کە دەبێتە هۆى کەمکردنەوەى دەسەڵاتى هەرێمى کوردستان.

بڕیارە لە ماوەیەکى نزیکدا لیژنەى هەموارى دەستوورى عێراق دەست بەکارەکانى بکات و هەرسێ سەرۆکایەتییەکەى هەرێمى کوردستانیش سەرەڕاى ئەوەى لارییان لە هەموارکردنەوەکە نییە، بەڵام جەخت لەوە دەکەنەوە کە پشتگیریی لە هیچ گۆڕانکارییەک ناکەن کە دەستکاریی دەسەڵات و مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان بکات، شارەزایەکى بوارەکەش جەخت دەکاتەوە بەبێ هاووڵاتییانى هەرێم دەستوورى عێراق تێناپەڕێنرێت.

دەستووری هەمیشەیی عێراق کە لە 2005دا زۆرینەی ڕەهای هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان و عێراق دەنگیان بۆ دا و پەسند کرا، دواى زنجیرە خۆپیشاندانەکانى ئەم دواییە کە هاوکات یەکێک لە داواکارییەکانى خۆپیشاندەرانیش بوو، ڕۆژی 28/10ی ئەمساڵ پەرلەمانی عێراق بڕیاری هەموارکردنەوەی دەستوری دەرکرد.

لیژنەکە لە 27 ئەندام لە نوێنەرانی فراکسیۆن و پێکهاتە جیاوازەکان بۆ نووسینەوەی پڕۆژەی هەموارکردنەوەی دەستوری عێراق پێکهاتووە و لەو ژمارەیەش شەش پەرلەمانتاری کورد لە فراکسیۆنە جیاوازەکان ئەندامن تێیدا، هاوکات د. یوسف محەمەد لە فراکسیۆنی گۆڕان و د. محەمەد تەمیم لە هاوپەیمانیی هێزە عێراقییەکان بە جێگرانى سەرۆکی لیژنە هەڵبژێردراون، سەرۆکى لیژنەکەش دراوەتە فالح ساری لە ڕەوتی حیکمە.

سەرەڕاى ئەوەى هەمووان دەزانن کە کێشەکانى عێراق هێندەى پەیوەندییان بە جێبەجێنەکردنى دەستوور و بڵاوبوونەوەى گەندەڵییەوە هەیە، هێندە پەیوەندییان بە دەستورەوە نییە، بەڵام ئێستا ئەم هەموارکردنەوەیە بووەتە ئەمرى واقیع و سەرکردایەتى سیاسی هەرێمى کوردستانیش بە مەرجى پاراستنى ماف و ئازادییەکانى دەیەوێت مامەڵەى لەگەڵ بکات، بۆ ئەم مەبەستەش سەرەڕاى کۆبوونەوەى سێ سەرۆکایەتییەکەى هەرێم، هاوکات کۆبوونەوەیەک لەنێوان سەرۆک کۆمارى عێراق کە لە پشکى کوردە، لەگەڵ سەرۆکى حزبە سیاسییەکانى هەرێم بەڕێوە چووە.

کۆبوونەوەکەى سێ سەرۆکایەتییەکەى هەرێم، کە بە سەرپەرشتیی نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان و بە ئامادەبوونی د. ڕێواز فایەق سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان و مەسروور بارزانی سەرۆکی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بووە، تێیدا سەرەڕاى ئەوەى بۆچوونیان وابووە کە کێشەکانی عێراق هۆکارەکەی ناوەڕۆکی دەستوور نییە، بەپێچەوانەوە جێبەجێ نەکردنی مادەکانی دەستوورە، لەگەڵ ئەوەشدا جەختکراوەتەوە لەوەی کە دەبێت هەر هەموارێکی دەستووری عیراق مافە دەستووری و یاسایی و ئیدارییەکانی هەرێمی کوردستان و پێکهاتەکانی عیراقی تیایدا پارێزراو بێت، هوکات باس لەوەشکراوە کە ئەوان پشتگیریی لە هیچ گۆڕانکاری و هەموارکردنێکی دەستوور ناکەن ئەگەر دەستکاریی دەسەڵات و مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان بکات.

لەلایەکى دیکەوە و لە کۆبوونەوەکەى د. بەرهەم ساڵح سەرکۆماری عێراق لەگەڵ سێ سەرۆکایەتییەکەى هەرێم و سەرۆک و نوێنەرانی لایەنە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان کە لە شارى هەولێر بەڕێوەچوو، سەرەڕاى ئەوەى بۆچوونى جیاواز لەبارەى هەوڵى هەموارکردنەوەى دەستوورى عێراق هەبووە، بەڵام بەشداربووانی کۆبوونەوەکە جەختیان‌ کردەوە کە لە هەر هەموارێکی دەستووردا دەبێت سیستەمی فیدراڵی و ماف و ئازادییەکانی سەرجەم پێکهاتەکانی عێراق و ماف و تایبەتمەندییەکانی هەرێمی کوردستان و قەوارە دەستوورییەکەی پارێزراو بن.

هەموارکردنەوەى دەستوورى عێراق لە دۆخێکى لەم شێوەیەی کە ئێستا عێراق پێیدا تێدەپەڕێت، سەرەڕاى ئەوەی پێشێلکردنى دەستوورە، هاوکات هەنگاوێکى ئاسانیش نابێت، هەر ئەمەش وایکردووە بەشێک لە پارێزەران داواى ڕاگرتنى کارەکانى لیژنەى هەموارکردنەوەى دەستوورى عێراق بکەن.

بەشێک لە پارێزەران لە هەرێمى کوردستان بۆچوونیان وایە کە ئەم لیژنەیەی بۆ هەموارکردنەوەی دەستوور پێکهێنراوە، لە دۆخێکی نائاسایی پێکهێنراوە، چونکە دروستکردنی بەم شێوەیە، پێشێلکردنی دەستووری عێراقە و لەگەڵ ناوەڕۆکی مادەی 142دا ناگونجێ، ئەمەش لەبەر ئەوەی مادەکە دەڵێ پێویستە لە سەرەتای دەستپێکردنی خولی پەرلەمانی ئەو لیژنەیە دروست بکرێت، هەروەها کاتی بڕیاردانیش لە دروستکردنی لیژنەکە، کە ڕۆژی 28ی ئۆکتۆبەرە، لەگەڵ ناوەڕۆکی مادە دەستوورییەکە ناگونجێت.

ئەو پارێزەرانە باس لەوەش دەکەن کە ئەندامانی لیژنەکە تەنیا لە یەک توێژ و پێکهاتەی سیاسیین و نوێنەرانی سەرجەم چین و توێژەکان ناکەن و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵی مەدەنی لە خۆنەگرتووە، هەربۆیە داوای پاراستنی شەرعیەتیان کردووە بە ڕاگرتنی کارەکانی ئەم لیژنەیەی پەرلەمان کە بۆ هەموارکردنەوەی دەستوور پێکیهێناوە.

بەشێک لەو مەترسییانەى کورد لەسەر هەموارکردنەوەى دەستوورى عێراق هەیەتى پەیوەندییان بە کەرکووک و ناوچە کوردستانییەکانەوە هەیە، بەوپێیەى گومان دەکرێت لیژنەکە سەرەڕاى ئەوەى ئەندامى کوردی تێدایە، بەڵام ئەو ناوچە کوردستانییانە بەیەکجارى لە هەرێم داببڕێت و بخرێنە سەر عێراق، ئەمە جگە لە مەترسی گۆڕینى سیستەمى سیاسی عێراق لە پەرلەمانییەوە بۆ سەرۆکایەتى کە دەبێتە هۆى کەمکردنەوەى دەسەڵاتى هەرێمى کوردستان.

د. فرسەت سۆفى شارەزای یاسایی و پەرلەمانتارى خوولى پێشووى پەرلەمانى کوردستان پێی وایە هیچ گۆڕانکارییەک لە دەستوورى عێراق بەبێ هەرێمى کوردستان، تێپەڕاندنى ئاسان نابێت، "لەکاتى دەنگدان لەسەر دەستوور، هاووڵاتییانى هەرێمى کوردستان دەتوانن بە نەخێر دەنگ بدەن، ئەگەر سێ پارێزگاش ناڕازى بوون لەسەر ئەو گۆڕانکارییانەى کە لەدەستووردا کراون و دەنگیان نەدا، ئەوکات دەستوورەکە جێبەجێ ناکرێت". سۆفی جەت لەوە دەکاتەوە کە هەموارکردنەوەى دەستوور لە دۆخێکى لەم شێوەیەدا کە عێراق پێیدا تێدەپەڕێت کارێکى ئاسان نابێت، بەڵام ئەگەر هەموارەکەش کرا و کورد بە دڵى نەبوو، دەتوانێت دەنگى پێنەدا، ئەوە لە حاڵەتێکدا ئەگەر عێراق بۆچوونى چوار پارێزگاکەى هەرێم بە هەند وەربگرێت کە بەپێى دەستوور تواناى ڕەتکردنەوەیان هەیە.