ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

زانای مودەریس لە كونجێكی ماڵە سادەكەیدا سەرقاڵی نووسینەوەی كتێبی "رێگای پێغەمبەر بوو" كاكە حەمەی كوڕیشی لە كونجێكی تری هەمان ماڵدا سەرگەرمی نووسینی كتێبی "لینینی مەزن بوو.

 مرۆڤی ئاقڵ و شارستانی و خوێنەوار، هیچ كاتێك لە شوێنێكی دیاریكراو لە پنتێكی دیاری كراوی بیركردنەوەو لە خاڵێكدا ناوەستێت.

 مرۆڤی شارستانی تەنها لەڕوانگەی كتێبێكەوە بوون و گەردوون و ژیان و مرۆڤایەتی نابینێت.

 دیمانە/ فەرمان

بەشی یەكەم

 شەماڵ بارەوانی، نووسەر و راگەیاندكار و رەخنەگر و، ماستەر لە(فەلسەفەی ئیسلامی) لە دیدارێكی تایبەتدا لەگەڵ( رێگای كوردستان) باس لەوە دەكات كە پێكەوە ژیانی ئایینی لە تڕۆپكی جوانی خۆی دابوو، بەڵام كاتێك ئایین تێكەڵ بە كاری سیاسی و حزبایەتیكرا، ئەوا ئەوكات ئەو پێكەوە ژیانە دەكەوێتە ژێر هەڕەشە و مەترسیەوە. هەروەها ئەوەش دەڵێت: مرۆڤی خوێنەوار و هۆشیار، هەمیشە عەوداڵی گەڕان بەدوایڕاستیەكان و چوونە نێو قوڵایی و ئەو دیوی پەردەی نەزانراوی شتەكانە"

* دەرچووی كۆلێژی زانستە ئیسلامییەكانی و هەڵگری بڕوانامەی ماستەر لە(فەلسەفەی ئیسلامی)، ئەم ساڵانەی خوێندن چی فێركردی؟

-بەڵێ من كۆنە فەقێ و دەرچووی قوتابخانەی ئیسلامی و حوجرە و كۆلێژی زانستە ئیسلامیەكانم و هەڵگری بڕوانامەی ماستەرم لە(فەلسەفەی ئیسلامی). ئینجا سەبارەت بەو ساڵانەی خوێندنم و خوێندنەوەیش لە پاڵیدا، بێگومان مرۆڤ تازیاتر بخوێنێت و لێكۆلینەوە بكات و بیربكاتەوەوە بخوێنێتەوە، ئاسۆی بیركرنەوەی فراوان تر و دیدی واڵاتردەبێت. تا زیاتر ئاشنایڕوانگە و دیدی جیاواز و، قوتابخانەی فیكری و فەلسەفی زیاتر بێت و زێدەتر گوتەو تێزی زانایان و عاریفان و ئەندێشەمەندان و فەیلەسوفان بخوێنیتەوە، زیاتر تێدەگات و زیاتر هەڵەكانی پێشووی خۆی بۆڕۆشن دەبێتەوە. مرۆڤی ئاقڵ و شارستانی و خوێنەوار، هیچ كاتێك لە شوێنێكی دیاریكراو لە پنتێكی دیاریكراوی بیكردنەوەو لە خاڵێكدا ناوەستێت و دەق ناگرێت و چەق نابەستێت. مرۆڤی خوێنەوار و هۆشیار، هەمیشە عەوداڵی گەڕان بە دوایڕاستیەكان و چوونە نێو قوڵایی شتەكان و ئەو دیوی پەردەی نەزانراوی شتەكانە. مرۆڤی ژیر و ڕۆشنهزر، بەردەوام بە دوای شتی نوێ دا دەگەڕێت و هەوڵدەدات نوێ تاقی كاتەوە و شتی تازە ئەزموون كات و فێربێت. مرۆڤی شارستانی و ئاقڵ، هەرشتێك لەگەڵ زانست و ئەقڵ و ویژدان و مرۆڤایەتی نەهاتەوە، پولێكی سوتاوی پێنادات و هەرگیز وەری ناگرێت. مرۆڤی شارستانی و ئاقل و خوێنەوار، گۆڕینی دیدو فیكری نازانستی و نائەقڵانی، لە پێڵاو لا ئاسانترە.

مرۆڤی شارستانی و خوێنەوار و هۆشیار، هیچ كاتێك لە گۆڕانكاری ناترسێت و دەمارگیری بۆ ئایینێك دیاری كراو مەزهەب و ئاڕاستەیەكی دیاریكراويان بیركردنەوەكی دیاریكراوى نییە و كوێرانە و چاولێكەرانە و بۆماوەییانە، شوێن هیچ بیر و باوەڕ و مەزهەب و گرووپ و ئایدیۆلۆژیایەكناكەوێت. ئەمڕۆ ئەوەی پێڕاستە، بەیانی بۆى دەركەوتڕاستیەكەی ئەو هەڵەیە، دانی پییادەنێت و دەستبەرداری ئەوڕاستیە ساختەیە دەبێت.

مرۆڤی ئاقڵ و شارستانی و ڕۆشنبیر، باوەڕی بە چەمكیڕەهایی نییە و ڕێژەیی بوونی شتەكان، قەناعەت و بیر و باوەڕیەتی. مرۆڤی شارستانی تەنها لەڕوانگەی كتێبێكەوە بوون و گەردوون و ژیان و مرۆڤایەتی نابینێت و بڕیار لەسەر شتەكان نادات. مرۆڤی شارستانی دەخوێنێتەوە، قبوڵناكات، كەس لە جیاتی ئەو بیربكاتەوەو بریاڕبدات و هەڵبژێرێت. مرۆڤی شارستانی لە تونێلی مێژوودا گیرناخوات و بەردەوام خەونی گەڕانەوەی چوونەوە ناو مێژوویەكی كۆنی بەر لە هەزار ساڵە نابینێت و خەیاڵی ئەوە ناكات، ئێستا لە قاڵبیڕابردوو بدات و واقیع بكات بە قوربانی مێژوو و، مردووی ناو گۆڕەكان، لە جیاتی ئەو بڕیار بدەن و بیربكەنەوە و فەتوای بۆ بدەن.

نەخێر مرۆڤی شارستانی كوڕیڕۆژە و شوێن قیلەو قال و عن عنەی ئەوی تر ناكەوێت، ئەو شوێن واقیع و ئەقڵ و ویژدان و مرۆڤایەتی دەكەوێت. مرۆڤی شارستانی، مرۆڤێكە بەردەوام دەخوێنێتەوە.

*تۆ كە دەرچووی كۆلێژی زانستە ئیسلامییەكانی و ئێستا خەریكی نوسینی ( بیرەوەرییەكانی فەقێیەكی گومڕا)ی ئەوە چ گۆڕانێكە؟ ئایا هیچ هەڕەشەیەكت لێكراوەیان رەخەت لێگیراوە؟

-بەڵێ تا ئێستا (٢٧)بەشی (بیرەوەرەكانی فەقێیەكانی گوومڕا) هەفتانە بەشێكی لە:(ڕێگای كوردستان) و هەریەك لە ماڵپەڕەكانی(دابڕان، دەنگەكان، وتاری كورد، و قەندیل24) بڵاو بووەتەوە و هەموویشی دواتر لە ماڵپەڕی(كوردیپێدیا)ئەرشیفكراوە و هێشتا زۆر بەشیشی ماوە و لە بەرنامەشم دایە لە ئایندەدا كۆیان بكەمەوە و لە دوو توێی چەند بەرگێك و هەرجارەی بەرگێكیان لە چاپ بدەم و بڵاویان بكەمەوە.

بۆ ئەوەش:ئەوە چ گۆڕانێكە؟لەیەكەم پرسیار تاڕادەیەك نیمچە وڵامێكی ئەم پرسیارەیەم دایەوە، ئینجا لە میانی خوێندنەوەی هەموو بەشەكانی تری (بیرەوەریەكانی فەقێیەكی گوومڕا) ئەوانەیماویشن و بڵاودەبنەوە، وةڵامەكەی بە تەواوی لەوێیە. بابەتی ئەو گۆڕانە فیكریەی من، چیرۆكێكی درێژە. سەبارت بەوەیش لەسەر نووسین و بڵاوكردنەوەی (بیرەوەرییەكانی فەقێیەكی گومڕا)، ئایا هیچ هەڕەشەیەكم لێكراوە،یان رەخنەم لێگیراوە؟ نەخێر، تا ئێستا هیچ هەڕەشەیەكم لێنەكراوە و هیچڕەخنەیەكیشم لێ نەگیراوە، وەلێ هەڕەشەم لێ كراوە، لەسەر تێڕوانین و نووسینەكانی ترم. بەڵام وەك گوتم: لەسەر بیرەوەریەكانم نا.

*لە كوردستاندا بەدرێژایی مێژوو پێكەوە ژیانی ئایینی هەیە لە نێوان پێكهاتەجیاییاكاندا، كەچی هەندێجار گروپی توندڕەوی دروست دەبن هۆكاری چییە؟

-بەداخەوە، لە كوردستان پلورالیەت و پێكەوە ژیانی ئایینی لە تڕۆپكی جوانی خۆی دابوو، بەڵام ئەوە چ كاتێك؟بەرلەوەی ئەجێندا و ئایدیۆلۆژیای ئیخوانیزم و وەهابیزم هاوردەی كوردستان بكرێت و ئایین تێكەڵ بە سیاسەت بكرێت و دنیایەك حزبی دینی دروست ببێت.ئەفسوس، خەریكە ئەو كرانەوەو و پێكەوە ژیانە جوان و پلورالیەتە ئایینیەی كوردستان دەكەوێتە ژێر هەڕەشە و مەترسیەوە، بۆ ئەوەش سەیری سۆشیال میدیای كوردی بكە. بەر لەو دوو هێزە فێندەمێنتالیستە، مینبەری مزگەوتەكان و گوتاری مەلا و پیاوانی ئایینی پڕ بوون لە تەساموح و تولەرانس و جوانی و هاندان بۆ كاری چاكەخوازی و ڕەوشتی بەرز و میهرەبانی و مرۆڤ دۆستی. پیاوانی ئایینی و مەلای لە نموونەی ناڵی و مەحوی و قانع و پیرەمێرد و شێخ محەمەدی خال و خانی و مەلاجزیری و مەلای گەورە و مامۆستا عەلائەدین سەجادی و..تاد. لە پاڵ مەلایەتی، شاعیر و ئەدیب و نووسەر و كوردپەروەر و مرۆڤ دۆست بوون و شیعر و هەڵبەستیان بۆ دڵداری و نەتەوە و نیشتمان و سرۆشت و جوانی دەهۆنیەوە و مەلا عەبدولكەریم مودەڕیس كچ و كوڕەكانی هەمووی چەپ و شیوعی بوون و بۆ جارێكیش پێی نەگووتن: "ئێوە لەڕێگای ئیسلام لاتان داوە و كافر بوون و شیوعیەكان بێ ئەخلاقن". وەكوبەڕێز:(د.ئارام ڕەفعەت) لەوتارێكدا ئاماژەی بۆدەكات " لەكاتێكدا زانای مودەریس لە كونجێكی ماڵە سادەكەیدا سەرقاڵی نووسینەوەی كتێبی "رێگای پێغەمبەر بوو" كاكە حەمەی كوڕیشی لە كونجێكی تری هەمان ماڵدا سەرگەرمی نووسینی كتێبی "لینینی مەزن بوو". نیوەرۆش باوكی موسوڵمان و موفتی هەموو عێڕاق و كاكە حەمەی كوڕی ، ماركسی خاوەن قەڵەمی بەبڕشت و هزری فراوان بەیەكەوە لەسەر هەمان خوان بەدەم ساغكردنەوەی شیعرە ئەفسوناوییەكانی ناڵی و سالم و مەحوی بەرنامەی كاری هاوبەشی داهاتووییان لەسەر بەرهەمەكانی ئەم كەڵە شاعیرانە دادەڕشت" مامۆستا مەلا عەلائەدین سەجادی كچەكانی بێ لەچك و سفوربوون و ئێستاش هەروان و قەت پێی نەگووتن بۆ لەچك و باڵاپۆشی ناكەن و ئافرەتی بێ لەچك و جبە و حیجاب بێڕەوشتە!

مەلای گەورەی كۆیە،یەكەم كەس بوو كچەكەی خۆی بنێرێتە قوتابخانەی تێكەڵاو، كوڕەكەی(مامۆستا مەسعود) بیرمەندێكی سیكۆلارست و كچەكانی هەمووی بێ لەچك و سفوور بوون و ئێستاش نەوەكەی خاتو(ڕەوا جەلی زادە)، هونەرمەند و تابلۆ كێشە. ئەو مەلاڕوناكبیر و شاعیر و نووسەر و كورد پەروەر و مرۆڤ دۆست و جوانی دۆستانە، شیعر و پەخشانیان بۆ نەورۆز و دڵداری دەنووسی و كەسیان نەیگووت: نەورۆز جەژنی مەجوس(مەگوس) و ئاگرپەرستی و، دڵداری بێڕەوشتی و بەڕەڵاییە. مامۆستا مەلا سەجادی لە زانكۆی بەغدا وانەی دەگووتەوە، كە كچە خوێندەكارەكان و قوتابیەكانی هەمووی تەنورە سەرو ئەژنۆ و لاق ڕووت و سینگڕووت بوون. هەر بەڕاستی ئەوان مەلای بیركراوە و بیرمەند و مرۆڤ دۆست و نەتەوەپەروەر و زانست پەروەربوون. نەك وەكو بەعزێك واعیز و بانگخواز و مەلای ئێستا جوێندەربوون(ڕێزم بۆ باشەكان).

بە تایبەت بەشێك لە مەلا و واعیزی ئیدەلۆژیا ئیسلام سیاسی و سەلەفیگەرا. ئەفسوس، ئێستا هەموو شتێك پێچەوانە بووەتەوە، ئەوان نەك مرۆڤی سیكۆلار و چەپ، بەڵكو هەر لەناو خۆشیاندایەكتری تەكفیر و تەبدیع و تەفیسق دەكەن و ئەو كلتور و ئەقڵیەتی تەكفیركردن و شتە، مێژوویەكی درێژی هەیە و بە درێژایی مێژووی ئیسلامی هەموو ئەو گرووپانەیەكتریان تەكفیر كردووە.

لەمێژە گوتومە و دیسان دەشیڵێمەوە: ئەو هێزە فێندەمێنتالیستانە، بە هەموو فۆڕم و تایپ و مۆدێل و شێوازەكانیانەوە، با لە تاكتیك و شێوازی كاركردنیشیان جیاوازبن، وەلێ لە جەوهەرو ئامانجدا ئەوان دوو ڕووییەك دراون و یەك ئامانج كۆیان دەكاتەوە، ئەویش بە ئیسلامیزەكردنی هەموو سێكتەرەكانی ژیان و چەسپاندنی شەریعەت و گەڕانەوەی حوكمی سیوكراتی و ڕۆنانی دەوڵەتێكی ئایینی و لێدان لە دیموكراسیەت و عەلمانیەت و پلورالیەت و پێكەوەژیان و جیاوازیەكانە. ئەوان كە ئێستا سەرمان نابڕن، لێمان نادەن، حوكمی شەریعەتمان لەسەر جێ بەجێ ناكەن و ژن بەردباران ناكەن و ناوێرن ئازادیەكانمان لە قاڵبی ئایدیۆلۆجیای خۆیان بدەن و دۆگم و عەقیدە و بیروباوەڕی خۆیانمان بەسەردا بسەپێنن، لە چاكەی خۆیان نییە و مانای ئەوە نییە كە ئەوان باوەڕیان بە سەپاندن و تیرۆركردنی ئازادی خوازان و لەناوبردنی چەمكەكانی دنیای مۆدێڕنێتەو سڕینەوەی پێكەوەژیان و بیری لێبوردەیی و فرەیی نییە. بەڵكوو دەسەڵاتیان نییە و جارێ هیچی وایان لەدەست نایەت.

من، وتاری دەیان مەلا و واعیز و بانگخوازی تری ئاڕاستە ئیسلامی سیاسی و سەلەفیگەرام لایە، كە لە وتار و وەعز و ئامۆژگاریەكانیان هانی تیرۆر و توندو تیژی دەدەن و جوێن بە جودا بیران دەدەن و بێڕێزی و سوكایەتی بە هەموو ئەوانە دەكەن كە وەكوو ئەوان بیرناكەنەوەو، دژی پێكەوە ژیان و پلورالیەتی ئایینی و فرەیی كۆمەڵایەتی و مەدەنیەت و كۆمەڵی كراوە و ئایینەكانی تر و هەموو جیاوازیەك و ئازادی خەڵك قسە دەكەن. بۆ نموونە:

مەلایەك، بە كۆلێژی هونەرە جوانەكان دەڵێت:كۆلێژی هونەرە قەبیحەكان.

پیاوێكی تری ئایینی، زانكۆ بە مەنبەع و شوێنی فسق و فجور و بەڕەڵایی و فەسادی دادەنێت.

بانگخوازێكیتر دەڵێت:ئێزدیەكان شەیتان پەرست و گڵاو پیسن و خۆیان ناشۆرن و تا ئێوارە كاریان پێ بكە و كرێكەشیان پێ مەدە و ئێوارە كە گووتی كوا كرێكەم؟ بڵێ ئۆە بە نەعلەت بیت شەیتان، بیرم چوو!.. ئەوە وەكو سوكایەتیەك وایان پێ بڵێن.

مەلایەكی تری سەلەفیزم دەڵێت: لە ئایینی زەردەشتیدا هاوسەرگیری كەسەنزیكەكانڕێگەپێدراوە و زەردەشتیەكان لە گەڵ دایك و كچ و خوشكی خۆیان سێكس دەكەن و ئاگر دەپەرستن.

مەلایەكی تری ئیسلامی سیاسی : هێرش دەكاتە سەر خانمانی سفور و بەڕووت و قوت وەسفیان دەكات و دژی شاییڕەشبەڵەك دەدوێت و ئاهەنگی نەورۆز بە بێ ئەخڵاقیی و جەژنی نەورۆزیش بە ئاگر پەرستی پێناسە دەكات.

واعیزێكی تری سەلەفیزم دەڵێت:ئەوەی نوێژی نەكرد، سێڕۆژ مۆڵەتی پێ دەدرێت و پێی دەگوترێت كوڕە نوێژ بكە، كوڕە نوێژ بكە، كوڕە لەگەڵ تۆمە نوێژ بكە،گەر هەر نەیكرد، دەبێت بدرێت لە ملی و سەری لە لاشەی جیابكرێتەوە.

یەكێكیتریان دەڵێت: سەلام و چاكو چۆنی كردن و چاكەكردن و جەژنە پیرۆزكردنی ئێزدی و مەسیحیەكان جائیز نییە.

دانەیەكیتریان دەڵێت ئەو پیاوەیڕیشی بتاشێت وەكو كچ وایە، (هەڵبەت من مرۆڤ بوونم لاپێوەرە، لێرە مەبەستم مەغزای قسەی ئەو پیاوە ئایینیە سەلەفیگەرایەیە كە چەندە سوك و نزم سەرنجی ژن دەدات).

ماویەتی

 

 پڕۆفایلی شەماڵ بارەوانی

ناو: شەماڵ ئیسماعیل كەریم

نازناو: شەماڵ بارەوانی

شوێنی لەدایكبوون: دهۆك

نووسەر و ڕۆژنامەنووس و ڕاگەیاندكار و رەخنەگرە، لە دێی(بارەوان)ی سەر بە شارۆچكەی(بەردەڕەش)ی پارێزگای (دهۆك) لەدایكبووە. خوێندنی سەرەتایی هەر لە دێی بارەوان تەواوكردووە، دواناوەندی و ئامادەیی لە هەریەك لە قوتابخانەكانی(محەمەدیە بۆ زانستە شەرعییەكان)، و (مەلا عەبدوڵڵا پەلپیتانی) لەشاری هەولێر تەواوكردووە، بۆماوەی چەندین ساڵ، بە خۆبەخشی وتاری لەمزگەوتە جۆربەجۆرەكان داوە و مەلایەتی بۆخەڵك كردووە، هەڵگری بڕوانامەی بەكالۆریۆسە، لەكۆلێژی (زانستە ئیسلامەكان) بەشی بنەماكانی ئایین-زانكۆی سەلاحەدین. هەڵگری بڕوانامەیماستەر لە(فەلسەفەی ئیسلامی)كۆلێژی ئیلاهیات-زانكۆی(یوزونجیل) لەشاری(وان)ی باكوری كوردستان. ماوەی نۆ ساڵە مامۆستای وانەبێژە لە دێی (كانیلان) و لە قوتابخانەی(كانیلانی بنەڕەتی تێكەڵاو) لە بەردەڕەش-دهۆك

خاوەنی سێ بەرهەمی شیعریە، لەوانە:

(مەملەكەتی ژن كوژان)لە ساڵی 2020 بڵاو بووەتەوە.

(پارچە شكاوەكانی دڵم)ساڵی2021 بڵاو بووەتەوە.

(ئەمشەو تەنیایی دادەگیرسێنم) لەساڵی2022 بڵاو بووەوە.

تائێستا نزیكەی دوو سەت بابەت و وتاریڕەخنەیی، فیكری، سیاسی،ڕۆشنبیری، ئەدەبی، كۆمەڵایەتی..تاد.

لەڕۆژنامەو گۆڤار و ماڵپەڕە جیاوازەكاندا بڵاو بووەتەوە و بۆ نزیكەی 40 ڕۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕ دەنووسێت.

لە نموونەی:

1-ڕۆژنامەی هەولێر، 2-ڕۆژنامەی سیروان، 3-ڕۆژنامەیڕەوت، 4-ڕۆژنامەیڕێگای كوردستان،

5-ڕۆژنامەی كوردستانی نوێ، 6-گۆڤاری خازر، 7-هەفتەنامەی تاراوگە، 8-ماڵپەڕیڕوانگە و ڕەخنە،

9-سایتی چاودێر، 10-سایتی گەلاوێژ، 11-سایتی دابڕان، 12- سایتی ئاوێنە، 13- سایتی ئادان، 14-سایتی ئاژانسی هەواڵی كوردی(Kna)، 15-سایتی دەنگەكان، 16-سایتی زاگرۆز پۆست، 17- ماڵپەڕی ئاشەڤان، 18-گۆڤاری هانا، 19-ڕۆژنامەی بۆ پێشەوە، 20-ماڵپەڕی فێمێنیزمیڕۆشنگەری، 21-گۆڤارییادنامە، 22-ماڵپەڕییەكێتیی كرێكاری، 23-ڕۆژنامەی ئەڤڕۆ، 24-گۆڤاری كۆچ، 25-گۆڤاری ژن، 26-ماڵپەڕی كورد پلات، 27-ماڵپەڕی ئازادی، 28-ماڵپەڕی هاوپشتی، 29-ماڵپەڕی هەرێم نیوز(Harem news)، 30-گۆڤاری تین، 31-گۆڤاری كەركوكمان، 32-ماڵپەڕی خاك، 33-ڕۆژنامەی وتاری كورد، 34-گۆڤاری رۆژا مە، 35-گۆڤاری كەركووك تیڤی، 36- ماڵپەری وشە، 37-مالپەری كوردیپێدیا، 38- زێدنیوزZednews، 39-گۆڤاری بانەڕۆژ.40-ماڵپەڕی قەندیل24.

لە پاڵ نووسینی شیعر و وتار و بابەتی جۆراو جۆر بۆڕۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕە جیاوازەكان، ئێستا هەفتانە، بەشێك لە بیرەوەریەكانی سەردەمی فەقێیاتی و خوێندنی حوجرە و قوتابخانەی ئایینی و كۆلێژی شەریعە(زانستە ئیسلامیەكان)، لەژێر ناونیشانی(بیرەوەریەكانی فەقێیەكی گوومڕا..) لەڕۆژنامە  و ماڵپەڕی (ڕێگای كوردستان)، و هەریەك لە ماڵپەڕەكانی(دابڕان، دەنگەكان، وتاری كورد، قندیل 24 و كوردیپێدیا) بڵاو دەبێتەوە.

هەفتانە، لەڕادیۆی (بەردەڕەش) بەرنامەیەكی ئەدەبی، بەرنامەی(سەكۆی ئەدەب)پێشكەش دەكات.