ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

‫ئاسۆ گه‌رمیانی / “‬لێنینیزم‫”‬ ی حزبی شیوعی 

به‌شی یه‌كه‌م

هه‌ر له‌سه‌رەتاوە حزبی شیوعی عێراق وەك حزبێکی ستالینی هاته دامه‌زراندن و ‫“‬ماركسیزم- لێنینیزم‫”‬، كه داڕشتنه‌وەیه‌کی ستالینیانه‌یه بۆ هزرو ڕۆڵی سیاسی و ئایدیۆلۆژی لێنین، له به‌ڵگه‌نامه بنه‌ڕه‌تیه‌كانیدا به‌تایبه‌تی له په‌یره‌وی ناوخۆو پرۆگرامه‌که‌یدا چه‌سپا و وەك ‫“‬كه‌لتوور‫”‬ كۆنترۆڵی هه‌موو جومگه‌كانی ژیانی حزبی و میکانزمی كاركردنی دەكرد‫.‬ ململانێ فکری و ناوخۆییه‌‌کان هه‌ربه‌پێی ئه‌م ‫“‬كه‌لتووره‌‫”‬ به‌ڕێوە ئه‌بران و یه‌كلایی ئه‌كرانه‌وە، ئه‌مه تادواساته‌کانی هه‌ره‌سهێنانی باره‌گای ‫“‬سۆشیالستی‫”‬ كه رێگه‌ی خۆشكرد بۆ باڵادەستبوونی سه‌رمایه‌داری نیۆلیبرالیزم له‌ جیهان‫.‬

ئه‌م گوته‌یه دەربارەی حزبی شیوعی كوردستانیش دروسته، چونكه ئه‌م له هه‌ناوی حزبی شیوعی عێراقدا دامه‌زرا، له ٣٠ی حوزه‌یرانی ١٩٩٣، له‌كۆنگره‌ی دووهه‌می ڕێكخراوی هه‌رێمی كوردستانی حزبی شیوعی عێراق وه‌ك درێژکراوەی، نه‌ك له ده‌ره‌وه‌ی حزب‫.‬

دامه‌زرێنه‌ری حزب، شه‌هیدی پاڵه‌وان یوسف سه‌لمان یوسف (فه‌هه‌د) له نامیلكه‌ی (حزبی شیوعی نه‌ك سۆشیال دیموكرات)، له‌سه‌ره‌تاكانی ساڵی١٩٤٤، بۆ چارەسه‌رکردنی کێشه‌کانی حزبه‌كه‌ی ووته‌كانی ستالین به‌سه‌رچاوە دەگرێ و دەنوسێت‫:‬

‫{‬ستالین ئه‌ڵێت، (دیكتاتۆری پرۆلیتاری بابه‌تی بنچینه‌یی لێنینیزمه) و لێنینیزمیش پیاده‌كردنی ماركسیزمه له سه‌رده‌می ئیمپیریالیزمدا به هێنانه‌کایه‌ی تیۆری شۆڕشی پرۆلیتاری و نه‌خشه‌سازیه‌کانی و هه‌روه‌هایش (كرۆكی پێكهاته‌كانی شۆڕشی پرۆلیتاری) یه. هاوکات بابه‌ته‌کانی تری لێنینیزم وه‌ك ڕۆڵی حزب - رێكخستن- و دۆزی جوتیاران و دۆزی نیشتمانی ودۆزەکانی تر، ئه‌مانه بابه‌ته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی بیرۆكه‌ی دیكتاتۆری پرۆلیتاری پێكده‌هێنن و له‌وێوه هه‌ڵدەهێنجرێن…‫}‬

له دەرباری دیاركردنی چۆنێتی حزبه‌كه‌ی، فه‌هه‌د نمونه‌كه‌ی دهێنێته‌ پێش: {پارتی به‌لشه‌فی پارتێكه‌ له‌ده‌سه‌ڵات و هه‌موو تواناكانی سیاسی و ئابوری و رۆشنبیری به‌ردەسته. ئه‌م پارته توانی ڕیزه‌كانی خۆی و ووڵاته‌كه‌یشی له‌ڕه‌وته هه‌لپه‌رسته‌كان پاك بكاته‌وه که دواییش خاوه‌نه‌كانیان به‌ناپاك و تێكده‌ر ده‌ركه‌وتن. كێشمه‌كێش و جه‌نگی چینایه‌تی و شه‌ڕە ناوخۆیی ورزگاریخوازەکان، پیاوو سه‌ركرده‌كانی ئه‌م حزبه‌ پشتئه‌ستوورکردو کردیانی به‌ خاوەن ئه‌زموون و ڕێزو خۆشه‌ویستی وفه‌رمایشت. بگرە ووته‌و فه‌رمانه‌كانی سه‌ركرده‌ی هه‌رەگه‌ورەیان ستالین بووەته ئه‌ركێكی پیرۆز و فه‌رمانێك گوێرایه‌ڵی ئه‌كرێت، نه‌ك ته‌نها له‌لایه‌ن ئه‌ندامانی پارتکه و چینی پرۆلیتاری و گه‌لانی سۆڤیێتییه‌وه‌، به‌ڵكو له‌لایه‌ن پرۆلیتاریای جیهانی و گه‌لانیشه‌وه‌‫.‬}

بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتری ماهیه‌تی حزب، هاوڕێ فه‌هه‌د سه‌رنجی خوێنه‌ر بۆ كتێبی (بنه‌ماكانی لێنینزم)ی ستالین ڕادەکێشێت‫.‬

به‌م شێوه‌یه، باشترین كه‌س كه “لێنینیزم” ـه‌كه‌ی حزبی شیوعی عێراقی مان بۆ پێناسه بكات، هه‌ر خودی جۆزێف ستالین خۆیه‌تی، كه له كتێبه‌كه‌ی (بنه‌ماكانی لێنینزم) له 25 ی كانونی دووهه‌می ساڵی 1926 نووسیویه‌تی، به‌م شێوه‌یه لێنینزم پێناسه ئه‌كات‫:‬

‫{‬لێنینزم ماركسیزمی سه‌رده‌می ئیستعمار و شۆڕشی پرۆلیتارییه. به‌ده‌ربرینێكی ووردتر، لێنینزم تیۆری و تاكتیكی شۆڕشی پرۆلیتارییه به‌شێوه‌یه‌كی گشتی، و به‌تایبه‌تی تیۆری و تاكتیكی دیكتاتۆری پرۆلیتاریایه. تێکۆشانی ماركس و ئه‌نگلس له قۆناغی پێش شۆرش (مه‌به‌ستمان شۆڕشی پرۆلیتارییه) بوو، ئه‌وكات ئیستعمار هێشتان په‌ره‌ی نه‌سه‌ندبوو، له قۆناغی ئاماده‌كردنی پرۆلیتاران بۆ شۆڕش، ئه‌و قۆناغه كه هێشتا شۆڕشی پرۆلیتاری نه‌بووبووه پێوستییه‌كی راسته‌وخۆو کردارێکی حه‌تمی. به‌ڵام لێنین، قۆتابی ماركس و ئه‌نگلس، له‌قۆناغی ئیمپریالیزمی پێشكه‌وتوو تێده‌كۆشی، که‌قۆناغی شۆڕشی پرۆلیتاری له‌ گه‌شه سه‌ندندایه‌ و له‌كاتێكدا شۆڕشی پرۆلیتاری له‌یه‌ك ووڵاتدا سه‌ركه‌وت و دیموكراتی بورژوای تێكشكاند و سه‌رده‌می دیموكراتی پرۆلیتار دەستپێکرد، که‌سه‌رده‌می سۆڤیێته. ئه‌مه ئه‌وهۆکارەیه که لێنینزم دەکاته‌ گه‌شه‌پێدەری ماركسیزم بۆ پێشه‌وه‌‫.}‬

به‌هه‌ره‌سهێنانی سیسته‌مه سیاسییه‌كان له ووڵاتانی رۆژهه‌ڵا تی ئه‌وروپای “سۆشیالستی“ له‌سه‌ره‌تای نه‌وەته‌کانی سه‌ده‌ی رابردوو، كه دامه‌زراندنیان په‌یوه‌ست بوو به “شۆڕشی پرۆلیتاری“ و “دیكتاتۆری“ یه‌كه‌ی، په‌رده‌ی له‌سه‌ر قۆناغێكی تراژیدی تر (پاش کۆمۆنی پاریس) له مێژوودا دادرایه‌وە، قۆناغێك له هه‌وڵی مرۆڤایه‌تی بۆ ڕزگاربوون له سه‌رمایه‌داری و شه‌ڕانگێزییه‌كانی‫.‬ هه‌ل ومه‌رجی قۆناغی تازه‌، چاوخشانه‌وه به ئایدیۆلۆژیاو سیاسه‌ت و ئامرازه‌كانی تێكۆشان، به‌سه‌رپارته كۆمونیسته‌كاندا سه‌پاند‫.‬

له‌م ڕه‌وشه جیهانییه نوێیه، كه‌ له‌سایه‌یدا هاوسه‌نگی نوێی هێز له‌به‌رژه‌وه‌ندی هێزه‌ بەرهەڵستکارانی سەرمایەداری نه‌بوو، هاوکات له‌ ره‌وشێكی ناوخۆیی سه‌خت، به‌هۆی به‌رده‌وام بوونی دیكتاتۆریی فاشیی سه‌ددام له سیاسه‌ته تیرۆرۆستیه سه‌ركوتكه‌ره‌كانی، له‌هه‌مانکاتدا له‌ سایه‌ی قه‌‌یرانێكی قووڵی فکری و رێكخراوەیی، به‌هۆی دۆگمای ئایدیۆلۆژی، که ‌ده‌یان ساڵ دەستی حزبی به‌ستبوو له به‌دواداچوونی گۆڕانكارییه‌کان له‌ یه‌كێتی سۆڤیێت و له‌ ووڵاتانی “سۆشیالیستی“ تر له‌لایه‌ك و گۆڕانکارییه‌کانی جیهانی سه‌رمایه دار‫ی ‬له‌لایه‌كیدی‫، ح‬زبی شیوعی عێراق له سالی ١٩٩٣دا پێنجه‌مین كۆنگره‌ی خۆی ئه‌نجامدا‫.‬ ئه‌م كۆنگره‌‌ به (كۆنگره‌ی دیموكراتی و نوێكردنه‌وه) ناوزەدکرا و به وه‌رچه‌رخانێكی گرنگ دانرا له مێژووی حزبدا، چوونكه گۆڕانكاری گرنگی له كۆی جومگه‌کانیدا کرد به‌ دەستیپێکردن له‌ ئاستی ئایدیۆلۆژییه‌وه‌‫.‬ له‌م ڕووەوە حزب له به‌ڵگه‌نامه بنچینه‌ییه‌کانیدا ده‌ستبه‌رداری تیۆری ‫“‬ماركسیزم- لێنینیزم‫”‬ بوو، وه‌ك سه‌رچاوه‌و شوناسی فکری، له‌بری ئه‌وە ماركسیزم بووە ڕێنیشانده‌ری‫.‬ 

مه‌به‌ستی ئه‌م باسه که پێویسته ڕوون بێت ئه‌وەیە كه ئه‌م گۆڕانکاریه له‌به‌ڵگه نامه‌کاندا واتای تەنیا لابردنی “لێنینیزم” و هێشتنه‌وه‌ی “ماركسیزم” نیه، به‌ڵكو حزب به‌دیاریكراوی ده‌ستبه‌رداری “ماركسیزم- لێنینیزم” بوو وه‌ك یه‌ك پاكێج، که گه‌ڵاڵه‌کردنی ستالینیزمه بۆ به‌رهه‌مه‌کانی لێنین له‌سه‌ر ئاستی فکری و جێبه جێكردن، له‌بری ئه‌وه‌ حزب ته‌به‌نای ماركسیزم كرد وه‌ك مێتۆدی شیكارکردنی سیسته‌می سه‌رمایه‌داری و ڕەخنه‌کردنی، هاوکات گه‌ڕان به‌دووای ئامادەگیه مێژووییه‌كان بۆ تێپه‌ڕاندنی‫.‬

حزبی شیوعی كوردستانیش له‌كۆنگره‌ی دامه‌زراندنیدا له‌هه‌مان ساڵدا (١٩٩٣) هه‌مان هه‌نگاوی حزبی شیوعی عێراقی هه‌ڵگرت، هه‌ردوو حزبیش باشیانكرد‫.‬

له‌به‌شی دووهه‌مدا‫، ‬دێینه‌ سه‌ر واتای لێنینزم بۆ تێكۆشانی دژبه‌ سەرمایەداری له‌جیهانی ئیمڕۆماندا‫.‬