ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بایۆ دەسەڵات

ئەبوبەكر حەسەن

دەسەڵات؛ لە بەرهەمهێنانی مەرگەوە بۆ بەرهەمهێنانی ژیان

ئەوەی وەک موعجیزەو وەک فەزڵێکی گەورە بۆ میشێل فوکۆ دەگەڕێتەوە، وە دەمێنێتەوە؛ دەسبەرداربوونی یەکجارەکی ئەو بوو لە نزیکبوونەوە لە کێشەو پرسە کلاسیکییەکانی دەسەڵات، دوورکەوتنەوە بوو لە دەسەڵات لە ناو بەدیارخستن و تیۆریزەکردنە کلاسیکییەکاندا؛ دەسبەرداربوون لەو تێڕوانینەی کە دەسەڵات لە سەر پارادایمەکای (ماف ـ دەزگایی) بینا کرابێت. دوور کەوتنەوەو دابڕان لە گەڵ پێناسەکانی حاکمیەت و حكومڕانی، سەروەریی، تیۆری دەوڵەت و پارادایمی یاسایی. موعجیزەی داهێنان و خولقاندنی چەمک و تێرمی" پارادایمی" بیو ـ دەسەڵات، Biopouvoir

‎بیۆدەسەڵات (بایۆ دەسەڵات)لای میشێل فوكۆ

Le biopouvoir chez Michel Foucault

دەسەڵات وەك بەرهەمهێنەر، نەك وەك خراپە و سەركوتكردن

لەو شوێنەی دەسەڵات داهێنەرو پۆزەتیڤ و بەرهەمهێنە

پرسیار : ئێوە زۆر دوورن لە سارتەرەوە كاتێك پێمان دەڵێت : (دەسەڵات شەڕو خراپەیە، 

Le pouvoir, c'est le mal ?

‎- فوكۆ: بەڵێ، زۆر جار ئەم ئیدیاو بیرۆكەیە دەگەڕێننەوە بۆ من، ئەمە زۆر دورە لە بیركردنەوەی منەوە، دوورە لەوەی بیری لێدەكەمەوە. دەسەڵات خراپە (شەڕ) نییە. دەسەڵات، كۆمەڵێك یاری و گەمەی ستراتیژین. ئێمە ئەوە باش دەزانین كە دەسەڵات شەڕو خراپە نییە! ، با نموونەی پەیوەندییەكانی عیشق و ئەڤینداری و پەیوەندییە سێكسوێڵەكان وەرگرین : مومارەسەكردنی دەسەڵات بە سەر ئەویتردا، لە ناو جۆرێك لە گەمەو یاری ستراتیژیی كراوەدا كە ئەگەرو ئیمكانی ئەوەی تێدایە كە شتەكان دەتوانن هەڵگەڕێنەوە خراپە نییە، ئەمەش بەشێكە لە عیشق و ئەڤین و تاسەو تامەزرۆیی چێژی سێكسی. با شتێكی دیكە وەرگرین كە زۆربەی جار بابەتێكە دەوردراوە بە ڕەخنەلێگرتن و ڕەخنەكردنی : دەزگای پیداگۆژی. من خراپەو شەڕ لەم مومارەسەو پراتیكەدا نابینم، ئەمەش لەو شوێنەی و بەو پێودانگەی کە كەسێك هەیە لە ناو گەمەو یاری حەقیقەتدا و، زیاتر لە كەسێكی تر دەزانێت، ئەوەی پێدەڵێت كە پێویستە ئەنجامی بدات، پێویستە چی بكات، فێری ببێت، كۆمەڵێك تەكنیك و مەعریفەو زانینی بۆ دەگوێزێتەوە؛ كێشەكە زیاتر مەعریفەو زانینی ئەوەدایە كە چۆن لە ناو ئەم پراتیكانەدا بە ئاگا بین، لەو شوێنەی كە دەسەڵات ناتوانێت گەمەو یاری بكات، گەمە ناكات لە كاتێكدا دەسەڵات لە خۆیدا خراپ نییە، ئەوە كارتێكەرەكان و كاریگەرییەكانی هەیمەنەكردن و هەژموونكردنن كە وا دەكات منداڵێك ملكەچی دەسەڵاتێكی هەڕەمەكی بێسود بێت بۆ مامۆستا، یان بۆ قوتابییەك لە ژێر سایەو سێبەری ڕەحمەت و میهری چەپۆكی مامۆستایەكی دەسەڵاتخوازو ئۆتۆریتێردا. لەو بڕوایەدام پێویستە ئەم كێشەیە بە كۆمەڵێك دەستەواژەی یاساو ڕێسای یاسایی و ماف بخرێنە ڕوو، بە كۆمەڵێك تەكنیكی ئەقڵانی حكومكردن و حكومەتداریی و، بە ئیسۆس، بە پراتیككردنی خود و، بە ئازادی.

‎(پەراگرافێك لە چاوپێكەوتنێك لە گەڵ فوكۆ ١٩٨٤ : ئیتیكی گرنگی بە خۆدان و بە تەنگی خۆوە هاتن وەك پراتیكی ئازادی).

Michel Foucault, L'éthique du souci de soi comme pratique de la liberté, Dits et Ecrits, IV,P 727

‎ دەسەڵات؛ لە بەرهەمهێنانی مەرگەوە بۆ بەرهەمهێنانی ژیان.

‎ بۆ فوكۆ، هەر سەردەم و چركەساتێكی ئێپستیمی دەرئەنجام و دەرهاویشتەو شێوازی تایبەتی لە ڕێكخستنی پەیوەندییكان هێنایە ئاراوە، جۆرێكی تایبەت و جیاواز لە ڕێكخستنی جەستەی سروشت و جەستەی كۆمەڵایەتی و جەستەی تاك و چۆنێتی بەرهەمهێنان. میشێل فوكۆ هەمیشە بە ئاگامان دێنێتەوە لەوەی تەنیا ڕووی نێگەتیڤی دەسەڵات ببننین، ڕوی سەركوتكردن و چەپاندن و ملكەچكردن، دەسەڵات بەرهەمهێنەریشە، زیاد لەوەی سەركوتكار بێت، بەرهەمهێنەرە. سروشتی دەسەڵاتی شوانكارەیی و پێش سەدەی نۆزدە، پێش دەركەوتنی دابڕانێك لە گەڵ ئیپستیمی مۆدێرنەدا، و پێش دەركەوتنی زانستە مرۆییەكان، پێش دەركەوتنی ئەو مرۆڤەی كە تەمەنی لە سێ سەدە تێناپەڕێت و دراوێكی ناو ئیپستمی مۆدێرنەیە، ئێمە فۆرمی دیكەی دەركەتن و مانێڤستبوونی بوونمان هەبوو. لە سەدەی حەڤدەوە دەسەڵات بە سەر ژیاندا زاڵبوو، لە كاركردن و سەروكاری لە مەرگەوە، هاتە ناو ژیان و ڕێكخستن و بەرهەمهێنانی ژیانەوە. بەڵام دەبێت ئەوەمان لە بیر نەچێت، لێرەوە سەروكار لە گەڵ زیندووەكاندایە نەك خودی ژیان، ژیان هەرگیزاو هەرگیز پنت و پانتایی قسەكردن و لە سەر وەستان و بە چەقكردن نییە، بەڵكو لە كۆمەڵێك بوونەوەری زیندووەوە ژیان دەبینرێت، پێناسە دەكرێت و مانا وەردەگرێت. واتە لە ئاستێكی ئۆنتۆلۆژی و ئەبستراكت و پەتی و ڕووتدا شتێک نییە بە ناوی ژیانەوە، ئەوەی هەیە كۆمەڵێك زیندەوەرە بە مرۆڤیشەوە، كە سەرەتاو كۆتایی ژیانەو ژیانیش هەر ئەمەیە. ئەمەش لە میانەی پارچەپارچەكدن و بەشبەشكردنی بوون و مرۆڤەوەیە بۆ بوونێكی بەشبەشكراو دابەشكراو. سەروبەندی دەركەوتنی "بیۆلۆژیا و ئابووری و زمانەوانی"، سەروبەندی هاتنە ناو ژیانەوەیە، دەركەوتنی زیندووەكان بە پێودانیگی ئەو سێ بوارەی مەعریفە. دەسەڵات هەمشە لە ڕێگەی جەستەوە، جەستەی سروشت و كۆمەڵگەو تاكەوە خۆی ڕەنگڕێژ دەكات، جوگرافیای خۆی دەنەخشێنێت، نەخشەی خۆی دەنەخشێنێت. جەستە تاكە شوێنی كاركردن و كارلە سەر كردنە بۆ دەسەڵات تا ئەم چركەساتەش كە ئێمەی تێدا دەژین " هەربۆیە لای میشێل فوكۆ دەبێت بەرگریییەكانیش لە سەر جوگرافیاو نەخشەی جەستە بێت.دەسەڵات لە ڕێگەی ڕاهێنانی جەستەو بەرهەمهێنان و بەرهەمهێنانی تواناو لێهاتوییەكانەوە ژیانی بەرهەم هێنا. كاركردنی لە سەر جەستە- جۆر وەك بنەمایەكی بیۆلۆژی، بەرهەمهێنان و بەرهەمهێنانەوەو ڕێكخستن و پەرەپێدان بە تواناكانی جەستەو خستنە ناو چاودێریی و میكانیزمەكانی چاودێرییەوە. ئەڵبەتە پێشووتر مامەڵەیەكی "مۆراڵی و سزادان لە گەڵ جەستەدا بوونی هەبوو ، ئێستا تا ئاستی دابڕان ئێمە گۆمەڵگەی سزامان بەجێهێشتووەو سەروكارمان لە گەڵ كۆمەڵگەی كۆنترۆڵدایە. دەسەڵات لە ڕێگەی ڕێكخستنی لە دایكبوون و جۆرو تۆماری مردووان و ئاستی تەندروستی و ساغڵەمی و رێژەو ئاستی تەمەن.... شێواوزو مامەڵەكی دیكەی لە گەڵ جەستەو بەرهەمهێنانەوەو ڕێكخستنی ژیاندا هەیە، هەم بەرهەمهێنانەوەی جۆرە ژیانێك كە خۆی دەیەوێت و ئیرادەی هێز دەیەوێت، هەمیش كۆنترۆڵكردنی جەستەی تاك و كۆمەڵگە لە ناو گوتارو میكانیزمێكی دیكەدا كە لە سەر فشارو سەپاندن و كەپتكردن و چەپاندن بەند نییەو خۆی بینا ناكات. دەسەڵات لە ڕێگەی ژیانێكی بە سیاسیكراوەوە، لە ڕێگەی ئەوەی مرۆڤ بوونێكە لە سیاسەتدا نەك بوونێكی سیاسی بێت، دێتە ناو بیۆ سیاسەتی دانیشتوان و ڕێكخستنیانەوە. لە ڕێگەی بەرهەمهێنان و ڕاهێنانی جەستەوە دەسەڵات چ سەروكارێكی لە گەڵ "كوشتن و بڕیندا" نامێنێت، بەڵكو كاری دەبێت بە بەرهەمهێێنانی ژیان و شێوازێكی ژیانكردنێکی كۆنترۆڵكراو. پێشچاوخستن و كاركردن لە سەر چاككردنی هەلومەرج و ڕێوشوێن بۆ تەندروستی باش و مناڵخستنەوەو بە پیتكردنی مناڵ خستنەوە،تەمەن و تەندروستنی باش ، دیاریكردن و بە پرۆگرامكردنی ئەو خواردن و شێوازی وەرزش و هونەرانەی دەبنە هۆی تەندروستییەكی باش و تەمەنێكی درێژتر ، تەنان دیاریكردنی شێوازێكی تایبەتی نەوەخستنەوە ڵە جۆری باش و بە كەڵكَ بۆ ژیان، "لێرەدا ڕاسیزمێک لە ڕێگەی بیۆلۆژیاو سیاستەوە دەردەكەوێت لە هەڵبژاردن و خواست بۆ ڕەگەزو جۆرێكی تایبەت لە مناڵ و مناڵخستنەوە". هاتنە ناوەوەی گۆكراو و بەانکراوێکی تایبەت بۆ سێكسوالیتێ و خستنە ناو زانستە مرۆییەكان تا وەك زانست مامەڵەی لە گەڵدا بكرێت و، كۆنترۆڵیش بكرێت لە ڕێگەی دەرونناسی و دەرونشیكاری و سێكسناسی و چەندین دیسپلینی دیكەی بەرهەمهاتوو بە قازانجی دەسەڵات و خۆ بەرهەمهێنانەوە. دەستدان لە سێكس خولقاندنی جۆرێكی دیكەی مامەڵە لە گەڵ "چێژدا"، لە گەڵ گوتارو حەقیقەت و دەسەڵاتەكاندا. دەبێت لێرەدا ئەوە بووترێت كە تەحویلبوون و گۆڕانی دەسەڵات لە مەرگەوە بۆ ژیان لە هیومانیستی و مرۆیخوازی دەسەڵاتەوە نەهاتووەو نایەت، بەڵكو لە پێناو تەحویلبوون و گۆڕینی شێوازی پراتیكی دەسەڵات و تەكنیكەكانی پراتیكبوون. فوكۆ ئەم بابەتە لە كتێبی چاودێری و سزادا دەكات بە چەقی لێكۆڵینەوەو لە سەر وەستان، لەوێدا باس لە گۆڕان و تەحویلبوونی سزاو خوێنڕشتن و كوشتن و بڕین دەكات بۆ دەسەڵاتێكی كۆنترۆلكەرو ڕێكخەرو بەرهەمهێنان و زیندانی كردن و دانپێدانان و كلینیكە دەرونییەكان، دەسكاریكردن و هێنانە ئارای جۆرێكی نوێ لە ئەندازەی بیناسازی و شوێنی زیندانییەكان و چۆنێتی دابەشكردنی جەستە تاوانبارەكان تا ئەو شوێنەی خودی زیندانیكراوەكان بتوانن خۆیان چاودێری خۆیان بكەن. لە ناو تەكنۆلۆژیای كۆنترۆڵكدن و مامەڵكردن لە گەڵ جەستەدا ئێمە سەروكارمان لە گەڵ جۆرێكی نوێ لە بە بابەتیكردنی جەستەو پۆلێنكدن و ڕێكخستنیان هەیە بە پێی ئەو تەكنیك و میكانیزمانەی دسەڵات دە یەوێت. لێرەوە پێویستمان بە تەكنیكی نوێ هەیە كە، بگونجێت و لە بار بێت لە گەڵ ئامانجی بەرهەمهێنانەكانی دەسەڵاتدا،جەستە جوگرافیاو شوێنی بەرهەمهێنان و ململانێ هێزەكان و خۆ بەرهەمهێنانەوەیە. پەیوەندییەكانی دەسەڵات بە ناو جەستەدا تێدەپەڕێت و خۆی بەرهەم دێنێتەوە، بەرهەمهێنانەوەیەی سیاسیانەی جەستە، بەرهەمهێنانی ماتریالیانەی جەستە بە شێوەی ماتریالی مێژووی نا، بەڵكو بە پێ بەرهەمهێنراوی ماتریالییانەی فیزیایی. وەك فوكۆ باسی دەكات: لە ڕێگەی تەكنیكەكانی چاودێرییەوە فیزیای دەسەڵات و هەیمەنەكردن بە سەر جەستەدا بە پێی یاساكانی بینین و میكانیك، دەبێت لە ڕێگەی بە یەكداچوون و بە ناو یەكداچوونی فەزاكان، هێڵ و شاشەكان، پشتێنەی ڕووناكی، گۆشەكانەوە بێت..، ئا لێرەوە ئەناتۆمی سیاسی دەردەكەوێت. دەسەڵاتێك ئاسایش و سەلامەتی و هێمنی و خۆشگوزەرانی دانیشتوانی گرتبێتە ئەستۆ، بە مافی خۆی دەزانێت دەست لە جەستە بدات و یارییان پێبكات. بە پێچەوانەی دسەڵاتەوە لە پێشووتردا، دەسەڵات بە ناوی مەلیك و پاشاوە قسە ناكات، بە ناوی شكۆی پاشاوە قسە ناكات، بەڵكو بە ناوی شكۆ و حورمەتی كۆمەڵگەو ئەمن و ئاسایشی كۆمەڵگەوە قسە دەكات، بە ناوی ژیانی هەموانەوە قسە دەكات، لێرە بەدواوە ژیانی پادشا لە مەترسیدا نییە، بەڵكو ژیانی هەموان، ژیانی كۆمەڵگە لە مەترسیدایە. دەسەڵات لێرەدا لە قوڵایی ژیان و زیندووەكاندا چەق دەبەستێت. دسەڵات لێرەدا خۆی دژ بە مەرگ و سزای مەرگ دەوەستێتەوە، چونكە دسەڵاتێك بانگەشەی پارێزگاریكردن لە ژیان و ئەمن و ئاسایشی ژیانی دانیشتوان و هاوڵاتیان بكات، چۆن دەتوانێت لە گەڵ مەرگ و كوشتن و بڕیندا بێنت، دەبێت تەواوی خەیاڵەكان بباتەوە سەر ژیان. جەستە گۆڕەپان و مەیدان و پانتایی ڕووداوەكانە.ئا لێرەدا پێویستە لە سەر دەركەوتنی پەیوەندییەكی تازە بوەستین، پەیوەندی دەسەڵات و چێژ. تێكشكان و تێپەڕین بە ناو جەستەدا دوو ئاراستە لە خۆ دەگرێت بە شێوەیەك چێژ لە دەسەڵاتدا دابەش دەكات و دەسەڵاتی چێژیش دادەمەزرێنێت، ئەمەش لە ڕێگەی تۆڕێك لە ئیغراكردن و دەزگا باوەكان سەبارەت بە جەستەو بە سێكس لەوێنەی پشكنینی پزیشكی و چاودێری و بە دواداچونی سایكۆلۆژی و پەیوەندییە پیداگۆژییەكان، لە ڕێگەی چاودێری و كۆنترۆڵە خێزانییەكانەوە، ئەمانە هەموویان ئاماژەی دسەڵاتێکە کە خاوەنی پرسیاركردن و بە پرسهێنان و چاودێری و پشكنین و دۆزینەوەو كەشفكردنن، بەڵام یەكتر بڕە لە گەڵ چێژێك كە لە هەوڵی ڕزگاربووندایە لە دەسەڵات لە ڕێگەی فریودان و فێڵلێكردن و درز تێخستن و هەژاندنییەوە، لە ڕێگەی بە جۆشورۆش هێنانییەوە. بەمشێوەیە پەیوەندی نێوان دسەڵات و چێژ، پەیوەندییەكی بە یەکداکێشان و دژبەیەكبوون و ڕووبەڕووبوونەوە نییە، ئەگەر وا نەبوایە ئێمە ئەو گردبوونەوە زۆرەی سێكسواڵێتیە پەراوێزبووەمان نەدەبینی، ئەم ڕێژە زۆرەی گوتارمان لە سەر سێكس نەدەبینی. میشێل فوكۆ لە میانەی گفتوگۆیەكیدا لە گەڵ ژیل دولوز باس لە قورسیی و بارگرانی تێگەیشتن و شیكردنەوەی ئەم پەیوەندییە لێڵ و بەیەكداچووەی نێوان دەسەڵات و ئارەزوو دەكات كە، چۆنچۆنی كۆمەڵێك قۆناغی مێژوویی زۆر وا دەكەوێتەوە كە كۆمەڵگەو خەڵك ئارەزووی پراتیكەكردن و مومارەسەكردنی دەسەڵات دەكەن بە سەریاندا تا ئاستی مەرگ و لە ناو بردن و توانەوە، سەرباری ئەمەش ئارەزووی ئەوە دەكەن دەسەڵاتیان بە سەردا مومارەسە بكرێت .ئەمەش بابەتی وروژێنراو بوو لە لایەن ولیام ڕایشەوە سەبارەت بە دیاردەی هتلەر و كە بەر مەبنای چاوبەستن و فێڵ كردن لە جەماوەر بینا نەكرابوو، بەڵكو ئارەزووی جەنگیان دەكردو خۆشیان دەویست. بەمشێوەیە بەرهەمهێنانی ئارەزوو بوونی هەیە ، ئارەزوویەک كە دەسەڵات بەرهەمی دێنێت و بڵاوی دەكاتەوە، وەك چۆن دەسەڵات پاڵپشتی ئارەزوو دەكات و هانی دەدات بۆ ئەوەی لە ڕێگەیەوە بڵاو بێتەوە.فوكۆ لە میانەی وەستان و كۆمێنت نوسین لە سەر كتێبی "ئەنتی-ئۆدیپی" دولوزو گواتاری دەگەڕێتەوە سەر ئەم پرسە، ئەوە ڕوون دەكاتەوە كە فاشیزمی مێژوویی، فاشیزمی هیتلەرو مۆسۆلۆنی بە شێوەیەكی كاراو لێهاتوو دەیانزانی چۆن ئارەزوی جەماوەر بەرهەمبێننەوەو بەكاری بێنن، لە گەڵ فاشیزمێكی شاراوەو نوستوو لە ناو خۆماندا، فاشیزمێكی نیشتەحێ لە ناو مێشك و كەللەو ڕەفتاری ڕۆژانەماندا، فاشیزمێك كە وامان لێدەكات دسەڵاتمان خۆش بوێت و ئارەزووی بكەین، ئارەزووی ئەو شتە بكەین كە زاڵ و باڵا دەستە بە سەرمانداو مومارەسەی خۆی بە سەرماندا دەكات و بەكارمان دێنێت. فوكۆ لە كتێبی ئیرادەی مەعریفەدا لە سەر كاڵفامی و سادەلەوحی ئەو شیكردنەوەو ڕاڤەكردنانە دەوەستێت كە ئارەزوو تەنیا وەك پاڵنەرو وزەیەكی زیندووی بیۆلۆژی دەبینێت كە لە خوارەوەیە دێت. پەیوەندییەكانی دەسەڵات لەو شوێنەیە كە ئارەزوی لێیە. یان وەك دولوز دەڵێت :" ئارەزو لە ڕەگەزی بەرهەمهێنانە، هەموو بەرهەمهێنانێك لە هەمان كاتدا بەرهەمهێنانێكی كۆمەڵایەتییە". گریمانەی ئارەزوویەكی سەركوتكراو و چەپێنراو وەك ئەوەی دەرونشیكاری وێنای دەكات، ڕەفزكدن و ئەفەرۆزكردنی ئەم سروشتە بەرهەمهێنەرەی ئارەزووە . ئارەزوو تەنیا وزەیەكی بیۆلۆژی نییە، واتە ؛ تەنیا سروشتێكی مرۆیی نییە، بەڵكو سروشتێكی مێژوویییە. ئەو بەهاو نرخ پێدانەی بیۆ دسەڵات بە سێكس و جەستەی دەدات، سوكایەتیپێكردن و بە كەم تەماشاكردن و دابەزاندن و سوككردن نییە، بەڵكو كار لە سەر كردن و دروستكردنی مەیدان و دیسپلینی مەعریفییە لەو بارەیانەوە، لە خۆ گرتن و بەرهەمهێنانیانە بە ئاراستەی ژیان. ئەگەر بیۆ دەسەڵات وەك پراتیكەكانی دەسەڵات و تەكنیكەكانی دەسەڵات دەركەوێت، ئەوا وەك ژیل دولوز دەڵێت : " لەو شوێنەی دەسەڵات بیۆ دەسەڵاتە، لەو شوێنەی دەسەڵات دەبێت بە بیۆدەسەڵات، بەرگری و بەرەنگاری و بەرهەڵستكاری دەبێت بە دەسەڵاتی ژیان.. ئەمە بۆ فوكۆ ڕاستە بە هەمانشێوەی نیتچە، لە خودی مرۆڤدا دەبێت بە دوای كۆمەڵێك هێزو ئەركی بەرگری و بەرەنگاریدا بگەڕێن.".

  • 1