ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

خۆكوشتنی ڕەگەزی مێ، لەڕێگەی خۆسووتاندن، خۆهەڵواسین، كوشتن، یان هەر شێوەیەكی دیكەی كۆتایی هێنان بەژیان بێت، بەشێكە لەدیاردە و گرفتێكی گەورەی كۆمەڵایەتی تر، كە ئەویش خۆكوشتنی مرۆڤەكانە بەگشتی. ئەو دیاردەیە، دیاردەیەكی پەرەردەیی و كۆمەڵایەتی و دەروونییە، لە هەموو كۆمەڵگاكانی دنیادا، بەجیاوازی ئاستی پێشكەوتن و مۆدێرنە بوونیانەوە دەبینرێت. ئەم دیاردەیە، تەمەن و شوناسی پیشەیی و ڕەگەزی مرۆڤەكان ناناسێت و سنوورێكی جیاكەرەوەی لەبەردەمدا نییە و دەشێ لەچركەیەك لە چركەساتەكانی ژیان، بەهۆی بیركردنەوەی نێگەتیڤەوە و بەریەككەوتن لەگەڵ ژیان و واقیعی دەوروبەر، لای هەموو مرۆڤێك دروست ببێت. كاتێ هەموو دەرگاكانی ژیان بەداخراوەیی دەبینێ و نائومێدی و داڕمان لەژیان، دەبنە بەشێك لەبوون و ژیانی. بێگومان دەبێ ئەو ڕاستییە بزانین كە خۆكوشتن، چارەسەری هیچ گرفتێكی ژیان ناكات، بەڵام كاتێ كەسێكیش دواچارەسەرییەكانی ژیانی خۆی لەو كارەدا دەبینێتەوە، ئەوا دەبێ بزانین كە پاڵنەرێك لەپشت ئەو كردارەوە بوونی هەبووە. لەپشت هەموو خۆكوشتنێك هۆكارێك هەیە، ئاشكرا یا شاراوە، گەورە یا بچووك. بۆیە كاتێ گوێبیستی ئەوە دەبم كەسە نزیكەكانی كەسێك كە خۆی كوشتووە باس لەوە دەكەن كە هیچ گرفت و كێشەیەكی لەژیان نەبووە، بەڕاستی دەكەومە ڕامان‌و غەمگینییەوە. كێ هەیە بەدەستی خۆی مردن بكاتە جێگرەوەی ژیان؟ ئەگەر ئەو كەسە خەمێك، قەهرێك، نائومێدی و كێشەیەكی گەورەی لەژیان نەبێت، كە دواجار ئومێدی چارەسەركردنی نەماوە. بۆیە هەوڵدان بۆ شاردنەوە و ڕتووشكردنی كردەوەیەكی لەو شێوەیە، هەوڵێكە بۆ دەرچوون لەژێر بەرپرسیاریەتی كەسە نزیكەكانی ئەو مرۆڤە، كە پەنای بۆ خۆكوشتن بردووە.

ساڵانێكە بەتایبەتیش لەدەیەی دوای دوو هەزارەكانەوە، خۆكوشتنی ژنان لەكۆمەڵگەی كوردیدا، بۆتە حالەتێكی بەرجەستەیی و هەمیشەیی، كە بەردەوام گوێبیستی ئەوە دەبین كە ژنێك لەشارێك، لەشوێنێك، بەهۆی كێشەیەكی كۆمەڵایەتی و خێزانییەوە، خۆی كوشتووە. ئەو خۆكوشتنە لەزۆربەی هەرە زۆریاندا، پاڵنەرێك و خەمێكی لەپشتە. كەچی سەیر لەوەدایە، بەردەوام هاوسەر ‌و باوك و برا و كەسوكاری ژنەكە بەگشتی، باس لەوە دەكەن كە نازانن بۆچی خۆی كوشتووە؟ كێشەی چی هەبووە؟ یاخود هیچ نەخۆشییەكی دەروونی و كۆمەڵایەتی نەبوو؟ لەو سۆنگەیەشەوە هەوڵی شاردنەوەی ئەو ڕوداوە دەدەن، بەمەبەستی دەرچوون لەژێر ئەرك و بەرپرسیاریەتی خێزانی و دادوەری و لێكۆڵینەوەكانی پۆلیس. بۆیە دەگەڕێن بۆ ئەوەی چیڕۆكێكی هەڵبەستراو، ساز و ئامادە، بدۆزنەوە و بكەنە بیانوو پاساوێك، بۆ ئەنجامدانی كارەكە لەلایەن بكەرەكەوە. بۆ ئەوەی هەم ڕەوایەتییەك بدەنە دەست ئەو كەسەی كارەكەی كردووە، هەمیش خۆیان لە بەرپرسیاریەتی یاسایی و ئەخڵاقی بدزنەوە. دەنا هیچ كردەیەك نییە، پاڵنەڕێكی دەروونی، یاخود كۆمەڵایەتی و خێزانی لە پشت نەبێت. خۆكوشتن بەگشتی و خۆسووتاندنی ژنانیش بەتایبەتی، چەندین هۆكاری هەیە، تادەرەنجام بەو خاڵە دەگات. لەپشت هەر خۆسووتاندنێكەوە، خەمێك و قەهرێكی گەورە هەیە. گرێی كێشەیەك هەیە كە سەرەداوەكانی نابنەوە. خۆكوشتن، دوایین ڕێگەچارەیە كە ژنان پیادەی دەكەن دوای ئەوەی نائومێد دەبن لەچارەسەركردنی كێشەكان و داخستنی دەرگای هیوا و ئومێدەكان. بەلام ئەوەی لێرەدا مایەی هەڵوەستە كردن و شڕۆڤە كردنە، ئەو چیڕۆكە دروستكراو و هەڵبەستراوانەیە كە دوای خۆسووتاندنی ژنان دەخرێتە پاڵیان و بۆیان دەهۆنرێتەوە. چیڕۆك گەلێك كە ئەقڵی هیچ مرۆڤێك ئەستەمە بڕوای پێ بكات. ئەم هۆنینەوانە كە وەك فاكتەری سەرەكی خۆسووتاندنی ژنان پیشان دەدرێن، هێندە سادە و نالۆژیكین كە ئەوەندەیتر گومان لە هۆكارەكانی ئەو دیاردەیە زیاتر دەكات.

ئەو چیڕۆكانەی دوای مەرگی ژنان هەوڵدەدرێت وەك هۆكار بۆ ئەنجامدانی كردەكە پیشان بدرێن، بەداخەوە جارێكی تر سەرلەنوێ كوشتنەوەی ژنانە لەگۆڕدا. كوشتن بەمانا فیزیكی و جەستەییەكەی نا، بەڵكو بەمانا ڕوحیەكەی، چونكە زۆرجار ئەو هۆكارانە هێندە بێ ئەرزشن ئەگەر لێكدانەوەی واتاییان بۆ بكەین جگە لە بەگەمژەناساندنی ژنان چیتر نییە. بەوەی دەیانەوێت ئەو بوونەوەرە بە كەم ئەقل و نەزان و بێ ئاگا لەژیان و كەرستەكانی ژیان، بناسێنن. بۆنموونە:-( دەڵێن بۆیە سووتا چونكە بەهەڵە بەنزینی لەجیاتی نەوت كردۆتە سۆبا). وەك ئەوەی ژنان هێندە نەزان بن ئەو دوو مادەیە لەیەكتری جیانەكەنەوە!. لەكاتێكدا بەنزین و نەوت، هەر تەنیا بەبۆنكردنێكی ئاسایی دەناسرێنەوە. دەڵێن:- (هاوسەرەكەم زۆر خۆشدەویست، هیچ كێشەیەكمان نەبوو، نازانم بۆ خۆی سووتاند). بێگومان هەموومان دەزانین نزیكترین و قوڵترین پەیوەندی خۆشەویستی، پەیوەندی نێوان هاوسەرانە. ئەوان بەیەكەوە لەچوارچێوەی ماڵێك دەژین، بەیەكەوە زۆربەی هەرە زۆری كاتەكانی ژیانیان بەسەردەبەن. ئاگاداری ورد و درشتی ژیانی یەكترین. كەواتە چ ئەقڵ و لۆژیكێك بڕوا بەبیانووی پیاوێك دەكات كە نەزانێت هاوسەرەكەی بۆچی خۆی سووتاندووە؟ كێشەی چی هەبووە لەژیان؟ گرفتەكانی چی بوون؟ ئەگەر دووكەس هێندە پەیوەندی نێوانیان لە ئاستی ڕوحیدا بەهێزبێت، تۆ بڵێی درك بەخەم و كێشە تایبەتییەكانی كەسی و خێزانی یەكتری نەكەن؟ كێ هەیە لەژینگەیەكی بێ كێشە و تەژی لەخۆشەویستی پەنا بۆ خۆكوشتن ببات و دەستی بچێتە خوێنی خۆی، ئەگەر هۆكارێك نەبێت؟ یان زۆرجار ئەو دیاردەیە دەبەستنەوە بەنەخۆشی دەروونی و دابیننەكردنی پێداویستییە بێ بەهاكانی ژیانی ڕۆژانە و چەندین چیڕۆكی هەڵبەستراوی تر. هەموو ئەمانەش بەداخەوە لەپێناو شاردنەوەی هۆكاری ڕاستەقینەی دیاردەكە و شێواندنی بەدواداچوونەكانی كەیسی ڵێكۆڵینەوەكەیە، بۆ ئەوەی هۆكاری ڕاستەقینە و بكەری سەرەكی ڕووداوەكە ون بكەن. چونكە ئەگەر ساغ بووەوە كە هۆكاری كوشتنەكە چییە و كێیە، ئیدی ڕووبەڕووی بەرپرسیاریەتی و دواجاریش سزادان دەبنەوە.

ئێمە ناڵێین ژن هیچ هەڵەیەك ناكات، بەڵام هۆنینەوەی ئەو حیكایەتە سەیر و سەمەرانە، نابێ ببنە پاساوێكی هەمیشەیی و ساز و ئامادە، بۆ ڕەوایەتیدان بە خۆسووتاندنی ژنان، چونكە ئەوكات هۆكاری هێندە سادە و بێ مانا دەردەكەون، كە هۆكاری ڕاستەقینەی ڕووداوەكە بزر دەبێت. لێرەدا گرنگە ئاماژە بەوە بدەین كەچی بكرێت بۆ ئەوەی ڕێگە بەو پاساوانە نەدرێت. بەبڕوای من لەمەدا، ئەركی یەكەم و سەرەكی دەكەوێتە سەر دەزگاكانی لێكۆڵینەوە. بەوەی كە دەبێ بەوردی بەدواداچوون و لێكۆڵینەوە لەهۆكاری خۆكوشتنەكە بكەن، كە پاڵنەرەكانی چی بوونە. دەبێ بەدواداچوون لەژیانی خێزانی و پەیوەندی نێوان ئەندامانی خێزان بكەن. تا دواجار سەرەداوی كێشەكەیان بۆ ڕوون دەبێتەوە، ئەمە لەلایەك لەلایەكی تریشەوە بوونی هەر ئارێشە و گرفتێك لەژیانی كۆمەڵایەتی و خێزانیدا، شتێكی ئاساییە، بەڵام ئەوە گرنگە ئەو جیاوازی و بەریەككەوتنانە نەبنە هۆكاری سەرهەڵدانی كێشەی گەورەتر كە دواجار بە جیابوونەوە كۆتایی بێت و بەداخەوە ژنان و منداڵانیش بە پلەی یەكەم تیایدا دەبنە قوربانی، بەڵكو هەوڵی ئەوە بدەن لە ڕێی زمانی لێك تێگەیشتن و دیالۆگەوە كێشەكانی نێوانیان چارەسەر بكەن. ئەگەریش هیچ ڕێگەچارەیەك ئاكامی نەبوو، ئەوا باشترین بژاردە پەنابردنە بەر یاسا و دادگایە بۆ یەكلاییكردنەوەی گرفتەكانیان.

بەهیوام ژنانی ئێمە بەگشتی لەكاتی بوونی كێشەكاندا هۆشیاری ئەوەیان هەبێت، پەنا ببەنە بەر دادگا. بۆ ئەوەی ئەگەر كێشەیەكییان هەبوو، یاخود مافێكییان لێ زەوتكرا، بەهێزی یاسا بۆیان بگێڕدرێتەوە. ئەگەر پێشتر كێشەكانی خۆیان ببەنە دادگا، ئەوا لەداهاتوودا كەس ناتوانێ پەنجەی تۆمەت بۆ ئەو درێژ بكات، چونكە دواجار ئەمە بۆ هەموو لایەك ڕوون دەبێتەوە كە پێشتر ئەو ژنە گرفتی خێزانی هەبووە یان نا. لەپەراوێزی ئەمەشەوە دادگا دوا بڕیار دەدات، بەڵام ئەگەر كەسێك گرفتێكی هەبێت و دواجار ببێتە هۆی مردنی بەبێ ئەوەی پێشتر هەوڵی چارەسەركردنی دابێت، ئەوكات گومانەكان لەئەنجامدانی كارەكە كەمتر دەبن.

بەو مانایەی پێشتر ئەو ژنە كێشەی لەگەڵ هاوسەرەكەی هەبووە، لەدادگا و پۆلیسیش سكاڵای تۆمار كردووە. ئەوكات یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكانی خۆكوشتنی ژنەكە دەردەكەوێت. بەمەش ڕێڕەوی لێكۆڵینەوە و گەیشتن بە ئەنجامی خۆسووتاندنی ژنەكە ئاسانتر دەبێت. بەهیوام هەموو خێزانەكان لە خۆشی و بەختەوەری، دوور لە كێشەكانی ژیان بژین.

 

  • 1