ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لەمڕۆژانەدا چاوپێكەوتنێكی پییەر بۆردۆم خوێندەوە كە بیرمەندێكی سۆسیۆلۆژیای ئەدەبی و ڕۆشنبیرێكی دەروەست بووە، لەو چاوپێكەوتنەدا كە زیاتر لە 10 ساڵە لەلایەن ڕۆژنامەنووسی بواری كۆمەڵناسی ئەدەبی (ئیزابێل كراو) كراوە سەبارەت بە موڵكییەتی نووسین و بڵاوكردنەوە و بێ‌ بەهاكردنی نووسین لەلایەن دەزگاكانی بڵاوكردنەوە، باسی ئەوە دەكات كە نووسەر دەبێ‌ گەنجینەی تایبەتی هەبێت و بەڕێوەبەری هەر دەزگایەك كە لەگەڵ نووسەرێكی دیاری ئەو ناوچەیەی ڕۆژنامە یان گۆڤار یان دەزگای چاپی لێیە، لەسەریەتی بە ئەدەبەوە لەگەڵ نووسەرەكە ڕێبكەوێت، دەبێ‌ وەكو كەسێكی پیشەیی و خاوەنی بەرهەمێك گرێبەستی لەگەڵ بكرێت، هەروەك چۆن گرێبەست لەگەڵ بەڵێندەرێكی بیناسازی یان كەلوپەلی ماڵ دەكرێت، هەروەها دەبێ‌ بە گوێرەی كەسایەتی و جۆری نووسینەكە، نرخ و بەها بۆ توانا و ماندووبوونی نووسەرەكە دابنرێت، چونكە ئەوە سەرمایەی ئەوە و نووسەر سەرمایەگوزارییەكەی تەنیا نووسینە، ئەگەر كتێبێكی چاپ كرا لەلایەن دەزگایەكەوە، ئەو دەزگایە بەپێی یاسا لەسەریەتی تەواوی مافی نووسەرەكە دابین بكات، ئەمە ئەزموونێكی زۆر باشە كە چیتر هەق بەهیچ دەزگایەك نییە مافی نووسەر بخوات و ئیستغلالی بكات بەهۆی ئەوەی كە فەزای ئابووری و خوێنەری كوردستان سنووردارە. بەڵام لە كوردستان بەهۆی ئەوەی دەسەڵات خەڵكی بەشێوەیەك پەروەردە كردووە بڕوای بە ڕۆشنبیر و نووسەر نەبێت و نووسینیش كاڵایەكی هەراجكراو بێت و نووسەریش وەكو سواڵكەر تەماشا بكرێت و خێری پێبكەن و دەزگاكانی چاپیش بەو چاوە تەماشای نووسین و نووسەر دەكەن، ئەم موناقەشەیە بۆتە جێگەی گاڵتەجاڕی نەخوێندەوار و كەسانێك كە لەكاری نووسین و بەهای نووسین تێناگەن. 

ئەگەر پرسیارەكە ئەوەبێت دۆخەكەی كوردستان دۆخێكی نائاساییە و خەرجی ئەو كایەیە دابین ناكرێ كە ئەمە قسەی سەر زاری هەموو دەزگا چاپەمەنییەكان بە حزبی و ئەهلییەوە، بۆیە مافی نووسەر بەو شێوەیە مامەڵەی لەگەڵ دەكرێت، كەواتە پرسیارەكە ئەوەیە ئەی چۆن ئەو دەزگایانە دراونەتە دەست كەسانی نەخوێندەوار و بێ‌ ئەزموون و بێ‌ بەرهەم كە لەتەمەنی خۆیاندا نەدیار بوونە لەنێو كایەی نووسین و نە خاوەنی كتێبێكن و نە سەرمایەكەش موڵكی خۆیانە و لەپڕێكدا كارێكتەرەكە دەگۆڕدرێت بۆ كەسێكی تر، كەوابوو دەبێ‌ ئەو پرسیارە بكرێت، ئایا ئەو خاوەن دەزگایانە ئەو خەرجییانە لەكوێ پەیدا دەكەن تاكو بتوانن دەزگا دابنێن و بەو شێوەیە مامەڵە لەتەك نووسەردا بكەن، چۆن دەبێ‌ حكوومەتێك كە خاوەنی چاودێری داراییە و بەو هەیبەتەی خۆیەوە لەسەر هەموو كایەكان و بەتایبەتی لەسەر نووسین لە سەرچاوەی داهاتی ئەو دەزگایە ناپرسێتەوە كە شێوەیەكن لە بازرگانی و وەبەرهێنان، ئەی كاری چاودێری چییە كە بەدواداچوون بۆ ئەوە ناكات ئەم سەرچاوەی داهاتە لەكوێوە هاتووە و بۆچی زەرەر دەكات و بەردەوامیش دەبێت لەو شێوە چاپكردنەی كە خۆی ئارەزووی لێدەكات، ئەگەر كوردستان لەلایەن دەسەڵاتەوە نەكراوە بە شوێنی هەڕاجی نووسین و بێ بەهاكردنی كەسایەتی نووسەر. 

نووسین بۆ نووسەر بەشێكە لە ژیانی ململانێ‌ لەگەڵ خۆی و ئەوانی تری نووسەر و ڕەخنەگر، بەشەكەی تری ململانێیە لەگەڵ دەسەڵاتی دیار و نادیار، ئەم ململانێیە ئاڵۆزە چونكە لەفەزای خەیاڵاویدا بەرهەمدێت و لەوێوە سەرپەرشتیاری كاری هونەری دەكات، ئەوەش كە ئارەزووەكانی دەخانە ڕەهنی قبوڵ كردن و نەكردن لە دەزگا و بڵاوكراوەكان، ئەگەر دەزگای چاپ و پەخش نەتوانێ‌ جودایان بكاتەوە، چۆن ئەو ئەركە قورسە لەسەر شان دەگرێت كە وەكو كاڵای هەڕاجكراو تەماشای نووسین و بەرهەم بكرێت، پرسیارەكە ئەمجارەیان ئەوەیە كێ‌ ئەم مافەی پێداون بەرهەمێك بكەنە ئەفسانە و داهێنان و بەرهەمێكی تر بخەنە بەردەم سانسۆر و فلتەری نەگونجاو و ناشەرعییەوە، وەڵامی ئەم پرسیارە تەنیا یەك شتە، ئەویش وەكالەتێكی سیاسییە لەلایەن دەسەڵاتی حزبییەوە بۆ كەسانی نەزان و كەم سەواد و كەم ئەزموون، تاكو تەمیز لەنێوان ئەو بابەتەی موستەحەقی هەڕاج نییە و ئەوەش كە موستەحەقی هەڕاجە بكەن، هەڵبەت ئەمەش دیارە سەرچاوەی كانییەكە لەكوێیە و بۆ كوێ‌ دەچێت.

 

  • 1