ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

"كات"ی موقەدەس و "خودایی" ڕووەو "گڵاوبوون" دەڕوات. ئەمەش ئیرەیی دینە بەرامبەر بە كاتكوشتن بەدیار ئەنتەرنێت و یارییە مەجازییەكانەوە. ڕیشەی ئیرەییەكە لەژێر ناوێكدا ڕێكدەخرێتەوە كە حەرامكردنە. بەڵام حەرامكردن وەك دیسپلینێكی زبر، تاچەند دەرەقەتی ئەم سەردەمە شلە دێت؟

حەرامكردن لەبنەڕەتدا خۆی پرسێكی فۆرماڵە. «فۆرم»ـاڵ بەو مانایەی كە حەرام حەرامە و هیچی تر، بەو مانایەی كە حیكمەتێكی زۆر ڕوون لە قەدەغەكردنی «ناوەڕۆك»دا نابینینەوە. ئەمەش سەری لە ڕەخنەگرانی دین و ئایدۆلۆژیاكان شێواندووە كە بۆچی پاش هەڵوەشاندنەوەی حیكمەتی باو و كاركردی حەرامەكان، كەچی دینەكان و هتد هەر بەردەوامن؟ واتە دەست بۆ ناوەڕۆكی شتێك دەبەن كە خۆی بۆش و فۆرماڵە و حیكمەتەكەشی لە فۆرمەكەیدایە نەك ئەودیوی فۆرم. بە واتایەكی تر: حەرام پێدراوێكی تۆتۆلۆژییە، هەمانبێژییە، وتنەوەی وتراوە: حەرام بۆیە حەرامە چونكە حەرامە. ڕێك وەك تۆتۆلۆژییەكەی ئیسلام دەربارەی قەدەر. «فڵان كەس ڕۆژی تەواوبوو. بۆچی تەواو بوو؟ چونكە تەواو بوو». ئەم تۆتۆلۆژییە، قسەی بەتاڵ نیە بەڵكو ئەركێكی كۆمەڵایەتی و تەنانەت وجودیی گەورەش ڕادەپەڕێنێت. بەو مانایەی كە سەرەنجام پانتایی كۆمەڵایەتیی مرۆڤ لە جێیەكدا دەگاتە بنبەست، دەگاتە سەر ڕەگەزێكی بێمانا(meaningless) كە هەر خۆیشی سەرچاوەی مانایە بۆ مرۆڤ. ماهیەتی حەرامكردن ڕەنگە وەك خۆی بمێنێتەوە، بەڵام ئایا ڕۆڵ و كاركردەكەشی هەروا دەمێنێتەوە؟ پرسیارێكی تەمومژاوی. پاش گۆڕانكارییەكانی كات و شوێن، حەرام دەتوانێت شت حەرامبكات؟

هێندە هەیە دەبێت شتانێك حەرام بكەیت، تاكو خۆت لە ئەوانیتر جیابكەیتەوە و «دال»ـە ئایدۆلۆژییەكانت تووشی پەرشبوونەوەیەكی بێسنور، و بێمانایی نەبن. بەم پێیە، گەر حەڵاڵكردن ڕێسا(قاعیدە) بێت، ئەوا حەرامكردن ئاوارتە(ئیستیسنا)یە. بۆ ئەوەی حەڵاڵ هەبێت، دەبێت شتانێك حەرامكرابێت. واتە حەرامكردن ڕەهەندی زبری ناو حەڵاڵە بێشومارەكانە. حەرام ئەو ڕەهەندە ناعەقڵانییەی ناو «عەقڵانیەت»ـی دینییە كە دین وەك ئایدۆلۆژیایەكی میتافیزیكی دەڕەخسێنێت.

حەرام بۆ زبرییە، حەرام خۆی زبرییە. فەزای مەجازی لووسە. هەموو دەزانین فەزا بەراورد بە شوێن، تایبەتمەندیی خۆی هەیە: فەزا بێ سنورە، شوێن سنوری هەیە. فەزا ناوەند و سەنتەری نیە، شوێن ناوەندێكی هەیە(ژوورەكەت ناوەندی هەیە، بەڵام ئەكاونتەكەت لە هەموو جێیەك دەكرێتەوە و ناوەندی نیە)، فەزا نەگیراو و ئەبستراكتە، شوێن كۆنكرێتییە و زبرە و قابیلی لەمسە.

لەم فەزایەدا بونیادی حەرامكردن خۆی حەرامە. دین بەجۆرێك لەجۆرەكان تووشی خودئاگاییەك هاتۆتەوە و شكستی خۆی دەردەخات. بە دیوێكی تریشدا توانستی خەیاڵكردن لای دین دەكەوێتە بەر مەترسی: سزاكانی خودا، لە یارییەكی مەجازییدا لاسایی دەكرێتەوە. ئەژدیهای حەوتسەر و ئاگری سوور، كۆپی و پرۆگرامدەكرێت.

بەڵام...بەڵام: سەرەنجام خاڵە سەیرەكە ئەوەیە پاش ئەم بێنەوبەردەیە، مرۆڤ ترسنۆكتر دەبێت نەك ئازا. چەوسانەوەش لە جیهاندا واقیعییتر دەبێت نەك ساختەتر/مەجازییتر. لە ڕووی لاساییكردنەوەشەوە بۆچوونەكەی ئەدۆرنۆ تادێت زیاتر ئیشدەكات: تا هەوڵی لاساییكردنەوەی واقیع بدرێت، زیاتر لە واقیع دووردەكەوینەوە. سادەتر: تا دیقەت و كواڵێتیی وێنە و نەخشە مەجازییەكان زیاتر بێت، زیاتر هەستدەكەین ساختەیە(بەپێچەوانەی ئەو وێنە ڕووشاوە هەژارەوە كە زیاتر لە واقیع دەچێت).

  • 1