ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

موناقەشەكردن لەسەر هەردوو چەمكی دەق و دانەر، موناقەشەكردنە لەسەر بەرهەم، بۆیە بەم پرسیارانە دەست پێدەكەین، ئایا دانەر كێیە و جێگەی دانەر لەكوێی جوگرافیای دەقدا دەبینرێ‌؟ ئایا هەركەسێك بابەتێكی نووسی دانەرە؟، یان دانەر ئەو كەسەیە كە لەدەرەوەی خەیاڵی خوێنەر بەرهەمێك دەبەخشێ‌ كە دواتر خۆی لێی بەرسیار نییە؟ یان ئەو كائینەیە كە چەمكی ئەدەبی و فكری بەرهەمدینێ‌؟ ئەم پرسیارانەش لەبەر ڕۆشنایی بۆچوونەكانی (میشێل فۆكۆ) موناقەشە دەكەین كە لە كتێبی (وشەكان و شتەكان) ئاماژەی پێداوە. 

سەرەتا لەوێوە دەست پێدەكەم كە پرنسیپێك هەیە بۆ دەق و بەهەمان شێوەش بۆ دانەر، ئەویش خوێندنەوەی یەكەمیانە كە دەقەكەیە، دووەم خودی خاوەن دەقە، لەیەكەمدا مەسەلە ئاشكراكردنی جوڵەی دەقەكەیە كە خەیاڵی خوێنەر لە سنوورە دروستكراوەكانەوە دەبزوێنێ‌، هەروەها ئامادەی دەكات بۆ ناو گەمەی وشە ڕیزكراوەكان و ئەندێشەی پشتی دەق، دووەمیش كە دانەرە ئەو كائینەیە كە خاسیەتێكی تایبەتی هەیە و لەناو پڕۆژەی لێكۆڵینەوە و ڕەخنەی شیكاریدا زیاتر دەردەكەوێت، ئەوكاتەی دەبینین نووسەر خۆی لەپشتی دەقیكدا دەشارێتەوە، لەحاڵێكدا ئەم خۆشاردنەوەیە تا ئەو جێگەیە بڕ دەكات كە لەناو زماندا دەردەچێتە دەرەوە، دواتر ئاوەڵا دەبێت و لەفەزایەكی تر كە نووسین ڕزگار دەكات لە گوزارشت، ئەمەش تا ئەو دەمە بەردەوام بوو كە ئەدەبی كلاسیكی و قوتابخانە كلاسیكییەكان قاچی خۆی چەقاندبوو، بەڵام بەهاتنی ئەندێشەی نوێ‌ بۆ ناو فەزای ئەدەب، مەبەستم لەئەدەبی هاوچەرخ و مۆدێرنە، ئیدی ئەم بیركردنەوەیە كەوتە بەر ڕەخنەی ئەدەبێك كە بارگاوییە بە فیكر.

مەسەلەیەكی تر هەیە كەزیاتر (ڕۆڵان بارت) موناقەشەی كردووە و پەیوەندی بەخودی دانەر یان بڵێم دەقنووسەوە هەیە، ئەویش نووسین و مەرگە، واتە مەرگی نووسەرە لەساتەوەختی دەربڕینی بابەتێَك كە مۆری نووسەری پێوەدیارە، نەك ئەوەی پێشتر بیر لەوە دەكرایەوە كە دانەر بۆ نەمری خۆی دەنووسێ‌، لەحاڵێكدا نەمری نووسەر لەزیندوو ڕاگرتنی پاڵەوانی بابەتەكەدا زیاتر دەردەكەوێت كەنووسیویەتی، نەك خودی دانەر، بۆنموونە داستانەكانی كریگ كە لە (ئیلیادە و ئۆدیسە)ی یۆنانی دەیبینین، یان ئەوەی لە (هەزار و یەك شەوە)ی عەرەبیدا دەبینین، وەختێك شەهرەزاد هەتا بەرەبەیانی هەموو شەوێك بە گێڕانەوەی چیرۆك مەرگی دوور دەخستەوە لەخۆی، ئەم حاڵەتە سایكۆلۆژیەیە كە دانەر بەبێ‌ ئاگایی هەوڵی زیندوو ڕاگرتنی خۆی دەدات، بەپێی قسەی فۆكۆ نووسین پەیوەستە بە قوربانیدان و سڕینەوەی خۆویستانە كە مەرج نییە لەتێكستێكدا بەرجەستە بكرێ‌، بۆیە لێرە چەمكێكی تر جێگەی ئەو ئیمتیازە دەگرێتەوە كە دانەر خەونی پێوە دەبینێ‌، ئەویش بەرهەمی ئەندێشەی فیكریە كە لەپشت دەقەوە وەستاوە، لەحاڵیكدا دیسان ئەو پرسیارە هەیە، ئایا كەسێكی ئەدیب هەر شتێكی نووسیوە مانای وایە بەرهەمی هەیە و هەموویان بەرهەمن؟ ئایا ئەو كەسانەی یاداشت دەنووسنەوە دانەرن؟، یان ئەو دەقانەی كە دەبنە سەرچاوە و كاری پێدەكرێ‌؟ بێگومان ئەوەی كە قسەی لەسەرە و دانەرەكەشی ناتوانێ‌ بەرگری لێبكات، ئەو دەق و دەقنووسەیە كە نەخودی دەقەكە و نەدانەرەكەشی جێگەی نابێتەوە لە زهنیەتی خوێنەردا، چونكە ناوی دانەر ناوی شوناسێكە كە موناقەشە دێنێتە ئاراوە، بەپێچەوانەی ئەمەش جاری وەها هەیە دانەری باشمان نییە و شوناسی هەیە، هەروەها دانەری خراپمان هەیە و ناوی زیندووە، چونكە میزاج و گڵۆپی سەوز دەوری تێدا دەبینێ‌، بۆیە دانەر دەكەوێتە بەردەم ئەو پرنسیپانەی كە بەبی هیچ پاڵپشتێك دەقەكەی سەنگی مەحەكە. 

  • 1