ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئیمڕۆ لە دنیای دەرەوەی ئێمە كۆشكی پادشا و ماڵی سەركردەكانی مێژوو بەشێكی زۆری مۆزەخانەی وڵاتەكانیان پێك هێناوە و ئێستا بۆتە شوێنێك كە خەڵكی لە سەرانسەری دنیا زۆر بە پەرۆشییەوە هاموشۆی دەكەن و دەچن بۆ بینین و سەیركردنی ئەم كۆشك و باڵەخانە و بەرهەمە هونەرییە بەنرخانەی كە لەم شوێنانە نمایش كراون كە كاتی خۆی سەركردەكان بۆ جوانكردنی شوێنی ژیانیان بە دروستكردنیان داوە، بێگومان ئەمەش لە كاتی خۆی و ئێستاكەشدا یەكێكە لە دیاردە شارستانییەكانی ئەمڕۆ و مێژووی پڕ لە شكۆ و سەروەری ئەم كۆمەڵگا و وڵاتانە كە لە هەر قۆناغێك لە قۆناغە مێژووییەكانیاندا پادشاكانیان یادەوەریێك و شوێنێكی مێژوویی و هونەری وایان لە دوای خۆیان بۆ بە جێهێشتوون كە هەرگیز لە بیر ناكرێن، ئەم شوێنانە هەم لە سەردەمی ژیانی خۆیاندا بۆتە سیمبۆلێك بۆ بەرز ڕاگرتن و بەرزكردنەوەی توانای هونەری هونەرمەندان و نمایشكردنی هونەرێكی مەزن لە كۆشكەكانیان، هەمیش لە دوای خۆیان شوێنەكەیان بۆتە ئاسەوارێكی مێژوویی هونەری زۆر گرینگ و بەهادار، ئەم دیاردەیەش هێمایێكی ڕوونە بۆ سەلماندنی ئەو ڕاستییەی كە هەر لە سەردەمانێكی زۆر زووەوە هونەر گرنگیێكی زۆری لە لایەن كاربەدەست و سەركردەكانی ئەوكاتی ئەم كۆمەڵگایانە بە شێوەیێكی زۆر بەرفراوان هەبووە و هونەر وەكو دیاردەیێك بووە لەو دیاردە كۆمەڵایەتی و سیاسییانەی كە دەبوا پادشا و سەركردەكان ڕێزی لێ بگرن و ماڵ و كۆشك و كەنیسە و دەوروبەرەكەشیان بەو هونەرە بڕازێننەوە و دەور بدەن، بە كورتی هونەر بە شێوەیێكی بەرفراوان ڕۆچووبووە ناو ناخی ژیان و ژیانیش ببووە پارچە هونەرێكی مەزن و دیار لە بەردەم ئەم كەسایەتییانە بە تایبەتی، ئینجا لە لایەن تاكەكانی نێو كۆمەڵگاش بە شێوەیێكی گشتی.

ئەگەر زیاتر ڕۆچینە نێو كرۆكی بابەتەكەمان بەو دەرئەنجامە دەگەین كە لە دنیای دەرەوەی ئێمە هونەر بایەخێكی زۆری لە لای تاكەكانی نێو كۆمەڵگا هەبووە و هەیە و بەشێكی گرینگی ژیانی پێكهێناوە، بە تایبەتیش لە لایەن كاربەدەست و پادشاكان، كەواتە پێشوازیێكی زۆر لە هونەر كراوە و هەمیشە بە پەرۆشەوە لە بەرهەمە هونەرییە دانسقەكانیان ڕوانیوە و بەردەوام چاوەڕوانی زیاتری داهێنانی هونەریشیان كردووە، ئەگەرچی زۆربەی سەركردەكان ئەم هونەرەیان لە پێناو مەرامەكانی خۆیان بەكارهێناوە و هونەرییان كردۆتە زمانحاڵی بنەماڵەكەیان و تەنها وێنەی كەسایەتی خۆیان و ئەندامانی خێزانەكەیان و ئەفسانەكانیان لە لای هونەرمەندەكان بە ڕادان دەدا كە بە جوانترین و بەرزترین ئاست بۆیان دروست بكرێت و بیكەنە شاكاری هونەری، واتا مێژوویێكی وێنەكراوی خۆیان پێ نووسیوەتەوە، بەڵام سەرەڕای ئەمەش هەر بوونەتە دەروازەیێك و سەكۆیێكی گرینگ و پۆزەتیڤ بە نیسبەت بواری هونەری شێوەكاری و نیشاندانی قۆناغێكی دیاریكراو لە مێژووی سیاسی و هونەری ئەو كاتە.

هەڵبەتە كە ئێمە باس لە سەركردەكانیش دەكەین مەبەستمان هەم سەركردە حەكیم و لێهاتووەكانی مێژووی ئەم وڵاتانەیە كە بە شێوەیێكی زۆر پۆزەتیڤانە كارییان كردۆتە سەر خەڵكی لە سەردەمەكەی خۆیان و نەوەكانی دوای خۆشیان، ئەمەش بەهۆی ئەو گرینگی پێدانەیان بە بنیاتنانی شارستانیەت و بەرەو پێشبردنی بوارە هونەرییەكان بە گشتی كە بە شێوەیێكی زۆر گونجاو لە مێژوودا ناویان هاتووە و ئەندامانی كۆمەڵگاكانیشیان شانازیان پێوە كردوون و دەكەن. هەمیش مەبەستمان ئەو سەركردە دیكتاتۆر و دڕندانەیە كە سەرەڕای زۆردارییەكەشیان و دروستكردنی گرفتاریێكی گەورە و ماڵوێرانكردنی ئەندامانی نێو كۆمەڵگاكەی خۆیان و دەوروبەریشیان، كەچی لەلایێكی تر دەبینین كە بە شیوەیێك لە شێوەكان خزمەتێكی گەورەی بوارە هونەرییەكانیان كردووە و لە خۆیانیان نەپچڕاندووە، كە ئەمڕۆش ئاسەوارەكانیان دیارە و شوێنەكانی ژیانیان بۆتە نمایشگایێكی بەردەوامی بەرهەمی هونەری شێوەكاری دانسقە، ئەمە جگە لە بەرزی ئاستی تەكنیكی و دیزاین و شێوەی كۆشكەكانیان كە دیمەنێكی كەم وێنە و دانسقەیە، نموونەشمان لە زۆربەی هەرە زۆری وڵاتانی دنیا هەیە، تەنانەت لە شوێنێكی وەكو وڵاتی ئێران ئەم دیاردەیە دەبینین و ماڵی شا یەكێكە لەو شوێنە بەنرخانەی كە هەمیشە خەڵكی خۆیان و وڵاتانی تریش سەردانی دەكەن و بۆتە هێمایێكی بە ناو بانگ لەم وڵاتەدا.

ئەم كۆشك و تەلارانەی كە ئەمڕۆ دەیان بینین زیاتر لە گەلەری و مۆزەخانەیێكی هونەری دەچێت لەوەی لە شوێنی ژیانی بنەماڵەیێك یان پادشایێك بچێت، كە ئەمەش خۆی لە خۆیدا لە لایێك بەرزی ئاستی هونەری بە دیار دەخات، لەلایێكی تریش درككردنی ئەو سەركردانە بە دیار دەخات بە گرینگی بواری هونەری شێوەكاری بە تایبەتی و هونەرەكانی تریش بە گشتی.

ئەمە جگە لەوەی كە لە لای كلێسەكانیشەوە هونەری شێوەكاری نرخ و بەهایێكی كەم وێنە و تایبەتی هەبووە، هەربۆیە دەبینین كە كلێسەش بە شێوەیێك لە شێوەكان بەشدارە لە بڵاوكردنەوە و پەرەسەندنی هونەری شێوەكاری و دەیكاتە لایەنێكی پیرۆز و بە نرخ لە ژیانی هەر تاكە كەسێكی خاوەن ئەو ئاینە، هەر چەندە ئەویش هونەری لە بەرژەوەندی خۆی بەكار دەهێنا، بەڵام ببووە هۆیەكیش كە هونەر لای كەسی مەسیحی خۆشەویست بكات.

ئەم دوو لایەنەی كە باسمانكردن و زۆر لایەن و هۆكاری تریش هەبوونە و هەنە كە ڕاستەوخۆ و نا ڕاستەوخۆ كاریگەری لە سەر هونەرەكان دروست دەكەن و بەرەو پێشەوەیان دەبەن و بوونەتە مینبەرێك بۆ بڵاوكردنەوە و بەرزكردنەوەی ئاستی هونەری و ڕۆشنبیری لە وڵاتەكانیان.

دیارە ئەم دیاردە و حالەتانەی كە ئاماژەمان پێیاندا سەد لە سەد پێچەوانەیە لە گەڵ ئەم ناوچە و وڵاتەی ئێمە، كە ئەمەش مەبەست و ناوەڕۆكی سەرەكی بابەتەكەمانە.

ئاشكرایە لە وڵاتەكەی ئێمەدا هیچ كەس و لایەن و مینبەرێكی دیار و كاریگەر نییە كە بە هەماهەنگی لە گەڵ هونەرمەندان پەرە بە هونەرەكان بدەن و بیخەنە ناو ژیانی ڕۆژانەی خەڵك، تاكو ژیان بكەنە پارچە هونەرێكی مەزن، بەڵكو بواری هونەری نە لەلای سەركردە و پادشاكانمان بۆتە دیاردەیێكی شارستانی نە لە ڕووی ئاینیشەوە ئەو گرینگی و پیرۆزییەی هەیە، بەپێچەوانەوە لە مزگەوتەكان بەردەوام هونەرەكان بە حەرام و قەدەغە ناو دەبردرێت و خەڵكی هان دەدەن كە بە هیچ شێوەیێك هیچ جۆرە وێنە و نیگارێك لە ماڵەكانیان هەڵنەواسن كە ئەمەش بە پێچەوانەی ئاینی مەسیحییە كە هونەر بە بەشێكی گرینگ دەزانن لە نێو ئاین و ماڵ و كەنیسە و شوێنە گشتییەكانیش.

هەرچی پادشا و سەركردە بە ناو بانگ و شۆڕشگێڕەكانیشمانن تاكو ئێستا گرینگی و كاریگەری هونەرەكانیان بە گشتی لەلا ڕوون نەبۆتەوە و هیچ گرینگیشی پێ نادەن، ئەگەر سەیری شوێنی كۆبوونەوە و ماڵەكانیشیان بكەین، ئەوا هیچ شتێكی هونەری لە نێودا بەدی ناكەین، كە ئەم خوڕەوشتەش پێچەوانەی خوڕەوشتی سەركردەكانی دنیایە، كەواتە پانتاییەكانی بڵاوكردنەوەی هونەری شێوەكاری ئێجگار تەسكە و هەمووی كەوتۆتە سەرشانی هونەرمەند و ئەویش بێگومان بە تەنها ناتوانێت بەم ئەركە هەڵسێت و هونەرەكەی بە شێوەیێكی بەرفراوان بڵاوبكاتەوە، لێرەوە دەكرێ درك بە لایەنێكی گرینگی گرفتی بێ بەهایی هونەرەكان بكەین لە نێو كۆمەڵگاكەماندا، ئەویش وەك لە سەرەوە ئاماژەمان پێدا بە هەند وەرنەگرتن و ڕێزنەگرتنی هونەرمەند و هونەرە لە نێو ژیان و بوونمان بە شێوەیێكی گشتی و تایبەتیش، واتا نە هونەرمەند ئەو ڕێز و بەهایەی لە نێو ژیاندا هەیە كە پێویستە هەیبێ، نە هونەریش ئەو گرینگی و پێوستییەی هەیە كە خەڵكی پێویستی پێی هەبێ.

لە كۆتاییدا هونەرمەندان پێویستە بەو ڕاستییە ئاشنابن كە خۆیان و هونەرەكەشیان بەم نزیكانە بەهای پێویست بە دەست ناهێنن و هەر لە پەراوێزی ڕووداوەكانەوە دەمێننەوە و نابنە جێی سەرنج و تێڕوانین لە لایەن تاكەكانی نێو كۆمەڵگاكەیان، دەبێ لە هەمان كاتدا چاوەڕوانی ئەوە نەكەین كە ماڵی پادشا و سەركردەكانیشمان ببێتە كۆشكێك لەو كۆشكە مێژوویی و هونەرییانەی كە لە دنیا هەنە، چونكە نە كۆشكەكان بە دیزاین و شێوەیێكی نامۆ بەو دەوروبەرە بنیاتنراوە، نە بەرهەمی هونەریشی تیایە، بەڵكو دوور نییە لە ماڵەكانی ئەوانیشدا هەمان ئەو شتانە هەبێت كە لە نێو بازاڕە میللییەكاندا هەیە، كەواتە هیچ ئومێدێك و هیوایێك لە ئارادا نییە كە هونەرمەندان دڵیان پێ خۆشبێت و وا بزانن كە هونەرەكەیان بەم زووانە بەهایێك پەیدا بكات كە لە ئاستی پێوستدابێت. چونكە كەس ئاگاداری هەوڵ و ماندووبوونەكانیان نییە و ئەگەر ئاگاداریش بن ئەوا بە لایانەوە شتێكی لاوەكی سادە و ساكارە بۆ بەشداریكردن لە بنیاتنانی ژیان و شارستانیەت.

  • 1