ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

ئەزموونی وڵاتانی دنیا سەلماندوویانە بەبێ بەرهەم و پیشەسازی ناوخۆ ناتوانیت قەوارە و وڵاتێك بیت كە سەربەخۆیی خۆت بپارێزیت. تەنانەت ئەگەر لەڕووی سامانی سروشتی و مرۆییشەوە زۆر توانا و دەوڵەمەندی بیت. نەبوونی سەربەخۆیی هەر لە سەربەخۆیی سیاسی دەست پێدەكات تا دەگاتە سەربەخۆی ئابووری و...تد.

ئەوەی چەند ساڵێكە لەهەرێمی كوردستان قسەوباسی لەبارەوە دەكرا كە "ئابووری سەربەخۆ" بنەمای "دەوڵەت و قەوارەی سەربەخۆ"یە، دەقاو دەق دروستە، بەڵام لەڕاستیدا تەرجەمەكردنی بۆ كردار تەواو نادروست بوو. ئەوەش بەهۆی ئەوەی "ئابووری سەربەخۆ" بە ئابووری بەرخۆر و ڕەیعی نایەتە دی، بەڵكو پێویستی بە بونیادێكی ئابووری نیشتمانی هەیە كە دەبێت پشتی بەستابێت بە بەرووبوومی كشتوكاڵی و پیشەسازی و كاری دەستی و بووژانەوەی كەرتەكانی كشتوكاڵ و گەشتوگوزار و تەندروستی و پیشەسازی و لەپاڵ ئەویشدا دەرهێنان و فرۆشتنی نەوت و بگرە دامەزراندنی كارگە و پیشەسازی نەوتی لە هەرێمی كوردستان.

سیاسەتی گرنگی دان بە بەرهەمی ناوخۆ تەنیا دروشم و قسە نییە و پێویستی بە كۆمەڵێك ڕێكار و ڕێسا و بەرنامە و ستراتیژ و یاسا هەیە كە دەبێت شانی بدرێتە بەر. كە لە گۆڕینی هەڵسوكەوتی تاكەوە دەست پێدەكات تا دروستكردن و دابینكردنی ژێرخانی ئەو سیاسەتە و لەوێشەوە بۆ دانانی بەرنامەیەكی تۆكمەی حكومی و بڕیاردان و دەركردنی دەیان یاسا لەوبارەیەوە. كە دەڵێین لە گۆڕینی هەڵسوكەوتەوە دەست پێدەكات مەبەستمانە كە بڵێین گرنگە تاكی ئەم هەرێمەی ئێمە بزانێت گرنگە كە بەرهەمی ناوخۆیی خۆی بكڕێت نەك بەرهەمی هاوردەكراو. گرنگە بزانێت بە كڕینی كیلۆ ماستێكی ناوخۆیی یان كیلۆ تەماتەیەكی جووتیارێكی كورد گرنگتر و باشتر و بەسوودترە لە بیانییەكە هەم لەڕووە ئابوورییەكەی و هەمیش بەڕووی ئەوەی كە بەشدار دەبێت لە ساغكردنەوەی بەرهەمی ناوخۆیی و كەمكردنەوەی هێنانی بەرهەمی دەرەكی. هەر ئەوەش هاندەر دەبێت بەرهەمهێنەرە ناوخۆییەكە بەرهەمەكەی باشتر و زیاتر بكات و كێبڕكێی بەرهەمی دەرەكی بكات. ئەو پارەیەش لەناوخۆی هەرێمدا بمێنێتەوە و نەچێتە دەرەوە. هەر لەوێشەوە بەشدار دەبێت لەپشت بەستن بە خودی خۆمان و لەوێشەوە وردە وردە كار بۆ ئەوە دەكات كەمتر دەسەڵاتی سیاسی و حزبەكانی بچنە ژێر ڕكێفی بڕیار و دەسەڵاتی دەرەكی! خۆ لەدنیادا ئەم سیاسەتە لەلای تاكی گەلێك وڵات هەن و بۆتە سەرچاوەی هێز بۆ خۆیان و كۆمەڵگاكانیان. بەشێكی زۆری میللەتانی ئەوروپایی بەلای خواردنە خێرا ئەمریكاییەكاندا ناچن و نایانەوێت ئابووری ئەمریكایی بەهێز بكەن. لە ساڵی 2009 پیرێژنێكی ئیسپانی بۆی گێڕامەوە كە ئەو تەمەنی بۆتە 80 ساڵ، بەڵام تاوەكو ئێستا یەك بەرهەمی ئەمریكایی لە خواردن و جل و بەرگ و كەرەستەی ماڵ و پێویستی نەكڕیووە، ئەو گوتی بەیەك یۆرۆش بەشدار نەبووم لە بەهێزكردنی ئابووری ئەمریكادا). ئەو كە ئەوەی بۆ گێڕامەوە باسی شاندێكی ئافرەتانی عێراقی كرد كە گوتی ساڵی 2007 هاتوونە ئیسپانیا و نانی ناوخۆییان نەخواردووە و چوونەتە ماكدۆناڵد نانیان خواردووە، ئاخر ئەو پێی وابوو كە (چۆن دەبێت ئەمریكا عێراق داگیر بكات، ئەتۆش بچیت لە ماكدۆناڵد نان بخۆیت و ئابووری ئەمریكا بەهێز بكەیت !). جا وەرە تەماشای كوردستانی خۆمان بكە ڕۆژانە توركیا و ئێران و عێراق و سوریا هەڕەشەمان لێدەكەن، دژی ئیرادەمان ڕادەوەستن كەچی ئێمە هێشتا ڕۆژانە بایی دەیان هەزار دینار لە شتومەكی ئەوان شت دەكڕین و بەهێزیان دەكەین. ئەوان بەهێز دەكەین، خۆمان لاواز دەكەین!

گۆڕینی ڕوانین و هەڵسوكەوتی خەڵك بۆ گرنگیدان بە بەرهەمی ناوخۆیی، پێویستی بە سیاسەتێكی دروست و ڕوون هەیە. دەسەڵاتی سیاسی ئەركی قورسی لە ئەستۆدایە لەو بارەیەوە، بەڵام ئەگەر خەونی ستراتیژی و ئایندەمان هەبێت دەبێت پێ لەجەرگی خۆی بنێت و دەست پێبكات. دەبێت لەو هەموو ڕێككەوتنە بێ ژمارانەی ئابووری كە لەگەڵ توركیا و ئێران كردوویەتی بۆ كردنەوەی سنوور، لەو هەموو ڕێككەتنەی لەگەڵ كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان كردوویەتی، لەو هەموو بەڵێن و ڕێككەوتنەی لەگەڵ بانكە جیهانی و هەرێمایەتیانەی كردوویەتی. بیری نەچێت كە شتێك هەیە ناوی پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی و گەشەپێدانێتی. بیری نەچێت كە ئێستا بەرهەمی ناوخۆی ئەم هەرێمە بە پلانێكی ئێرانی – توركیایی خنكێندراوە!

ئێستا وای لێهاتووە هەر كاتێك كە دەروازەیەكی سنووری لەگەڵ ئەو وڵاتانە دەكرێتەوە، ئیدی ئەو دەسەڵاتە وایلێهاتووە ئاهەنگی بۆ دەگێڕێت، لەبەر ئەوەی چەند هەزار دینارێك گومرگ لەوێ وەردەگرێت. نازانێت كە ئەو دەروازانە هۆكارێكن كە لەسایەیدا هەندەی دیكە بەرهەمی ناوخۆیی دەپوكێتەوە. بەشێوەیەك كە ئێستا ئێران بە حوكمی ئابڵووقەی ئابووری سەری و بە حوكمی دابەزینی بەهای دراوەكەی خۆراك و كەلوپەلی زۆر دابەزیووە و وایكردووە نرخەكانی كاریگەری زۆر بخاتە سەر بەرهەمی ناوخۆیی لەهەرێمی كوردستان و هیچ بەرهەمێكی ناوخۆیی ناتوانێت كێبڕكێی ئەو بەرهەمانە بكات! هەر بەو هۆیەشەوە بۆی هەیە لە كردنەوەی هەر دەروازەیەك دەیان كارگەی بچووكی ناوخۆیی و دەیان جووتیار و خاوەن ئاژەڵی هەرێمی كوردستان كارەكانیان لەدەستبدەن و بەوەش هەندەی دیكە بەرهەمی ناوخۆیی لەناوبچێت.

بڕیاردان لەسەر سیاسەتی پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی دیوێكی بابەتەكەیە كە پێویستە دەسەڵاتی سیاسی و تەشریعی و ئابووری لەهەرێمی كوردستان هەرچی زووە یاسای پاراستنی بەرهەمە ناوخۆییەكان دەربكەن. ئەو بەرهەمانەی كە خودی هاووڵاتی كوردستان لەناوخۆی وڵات و لەسەر ئەرك و ماندووبوونی خۆیان بەرهەمی دەهێنن. بەڵام دیوی دووهەمی ئەوەیە كە دەبێت پلانێكی ستراتیژی حكوومەتی هەرێمی كوردستان هەبێت كە پاڵپشتی بەرهەمی ناوخۆیی بكات. ئێستاش كاتێك كە لەگەڵ حكوومەتی بەغدا بەرەو ڕێككەوتن دەچێت لەسەر پرسی بودجە گرنگە كە خەمی دامەزراندنی كارگە و هاندانی پیشەسازی و بەرهەمی ناوخۆیی یەكێك بێت لەو ئەولەویاتانەی كە دەستبەرداری نەبێت، چونكە ئەزموونی چەندین ساڵەی ڕابردووی حكوومەتی هەرێم بۆ بەرهەمهێنان لەكەرتی خانووبەرە لەڕاستیدا نەیتوانی ببێتە هۆكارێك كە بتوانێت بەرگەی قەیرانی سیاسی بگرێت و هۆكارێك بێت بۆ سیاسەتی سەربەخۆ هەروەك چۆن فرۆشتنی نەوتیش نەیتوانیووە ئەو ڕۆڵە بگێڕێت. بەڵام ئەزموونی وڵاتان و مێژوو پێمان دەڵێت بەرهەمی ناوخۆیی بەهێز، سیاسەتێكی نیشتمانی سەربەخۆی بەهێزی لێدەكەوێتەوە.

 

  • 1