ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

زۆربه‌مان تابلۆیه‌كمان بینیوه‌ پیاوێكی شه‌بقه‌ له‌سه‌ری بۆینباخ سور وه‌ستاوه‌ و له‌به‌رده‌مووچاوی سێوێكی سه‌وز هه‌یه‌، ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌ شاكاره‌كانی هونه‌ری سوریالیزم له‌ جیهاندا، كه‌ هونه‌رمه‌ندی به‌لژیكی (رێنیه‌ ماگرێت) كێشاویه‌تی .

رێنیه‌ ماگرێت هونه‌رمه‌ندێكی به‌ناوبانگی دوونیای هونه‌ری سوریالیزمه‌، به‌ناوبانگه‌ به‌وه‌ی كه‌ تابلۆكانی نزیكن له‌ بینه‌ره‌وه‌ و كێشه‌و نهێنییه‌ گشتییه‌كانی ئینسان باس ده‌كات، وه‌ هه‌میشه‌ فۆرمی ساده‌ نیشانده‌دات بۆ ئه‌وه‌ی زۆرتر و زووتر خه‌ڵك له‌ كاره‌كانی تێبگه‌ن.

رێنیه‌ ماگرێت له‌ ساڵی 1898 له‌ به‌لژیكا له‌دایك بووه‌، سه‌ره‌تا په‌یوه‌ندی گرتووه‌ له‌گه‌ڵ فێرگه‌ی زانستی هونه‌ره‌ جوانه‌كان و له‌وێ ده‌رچووه‌، دواتر ده‌ستی داوه‌ته‌ كاركردن له‌ بواره‌كانی رێكلامی بازرگانی و پۆسته‌ری فیلم و شانۆگه‌رییه‌كان، دواتر به‌هره‌كانی له‌ وێنه‌كێشاندا زیاتر ده‌ركه‌وتوون.

له‌ ناوه‌راستی بیسته‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو رێنیه‌ كه‌وته‌ ناو دوونیای هونه‌ری سوریالیزمه‌وه‌ و ناوبانگی زۆری ده‌ركرد، به‌وه‌ی جیاواز له‌ ماكس ئێرنست و دالی و سوریالییه‌كانی دیكه‌ كاری ده‌كرد و هه‌وڵی ده‌دا فۆرَمی ساده‌ و كه‌ره‌سته‌ی ساده‌ نیشان بدات و مانا و چه‌مكی تازه‌ بخاته‌ پاڵیان، دوای ئه‌وه‌ی ناوبانگه‌كه‌ی گه‌شه‌ی كرد به‌ته‌واوه‌تی خۆی ته‌رخانكرد بۆ وێنه‌كێشان و وه‌ك پیشه‌ی سه‌ره‌كی لێهات بۆ ئه‌و، هونه‌ره‌كه‌ی به‌ربڵاو بوو و له‌ كۆمه‌ڵێك پیشانگای جیهانیدا نمایش ده‌كران.

كاره‌ هونه‌رییه‌كانی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ به‌ سه‌ره‌تایه‌كیش داده‌نرێت بۆ نزیك بونه‌وه‌ له‌ هونه‌ری پۆپ (پۆپ ئارت).

له‌ ساڵی 1967 رێنیه‌ مارگرێت كۆچی دوایی كردووه‌ .

ناوی ته‌واوی (رێنیه‌ فرانسوا گیزلان مارگرێت)ه‌ و كوڕی گه‌وره‌ی خێزانێك بوو كه‌ له‌ سێ برا پێك ده‌هاتن.

ژیانی منداڵی ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ ناخۆش و ئاڵۆز و پڕمه‌ینه‌تی و هه‌ژاری بووه‌، ئه‌مه‌ش به‌هۆی ئه‌وه‌ی باوكی كاریچكی جێگیری نه‌بووه‌، هه‌ربه‌م هۆیه‌شه‌وه‌ هه‌ر ماوه‌ی ماڵیان باریكردووه‌ بۆ شوێنێك و زۆربه‌ی شاره‌كانی به‌لجیكا گه‌ڕاون به‌دوای كاردا، ئه‌م ته‌نگژانه‌ش وای كردووه‌ دایكی رێنیه‌ له‌ ساڵی 1912 خۆی بدا به‌ده‌م ئاودا و كۆتایی به‌ژیانی بهێنێت، ئه‌م رووداوه‌ كاریگه‌ری زۆر له‌سه‌ر بیر و هزری رێنیه‌ داده‌نێت و وه‌ك مرۆڤێكی ناجێگیر و شێواو له‌و قۆناغه‌دا، هه‌ربۆیه‌ په‌نای برده‌ به‌ر خوێندنه‌وه‌ و بینینی فیلمی سینه‌مایی و خودانه‌ رۆمانه‌ جیهانییه‌كان، هه‌رله‌وكاتانه‌شدا وێنه‌ی ده‌كێشا به‌ڵام وه‌ك هونه‌رمه‌ندێكی سوریالی ده‌ستی پێنه‌كرد، به‌ڵكوو سه‌ره‌تا كاره‌كانی ده‌چوونه‌ سه‌ررێبازی ئینتیباعی (ئیمپرێشینیزم).

له‌ساڵی 1916 رێنیه‌ ماڵ به‌جێ ده‌هێڵێت و رووده‌كاته‌ برۆكسلی پایته‌خت، له‌وێ بۆ ماوه‌ی دووساڵ له‌ ئه‌كادیمیه‌ی پاشایه‌تی بۆ هونه‌ره‌ جوانه‌كان ده‌خوێنێت، هه‌ر له‌وێش زانیاری په‌یدا ده‌كات له‌سه‌ر ئاراسته‌كانی هونه‌ری وێنه‌كێشان، به‌تایبه‌تی هونه‌ری ئاینده‌گه‌ری و كۆبیزم، هه‌روه‌ها تێكڕای هونه‌ره‌كانی دیكه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌كاره‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی كاریگه‌ری هونه‌رمه‌ند پابلۆ پیكاسۆ ده‌بینرێت به‌سه‌ریانه‌وه‌ .

ماوه‌یه‌كی كه‌م رێنیه‌ له‌ كارگه‌یه‌كی كاغه‌زی دیوار كاری كردووه‌ و وێنه‌و نه‌خشه‌كانی درووستكردووه‌، دواتر كاره‌كه‌ی گۆڕیوه‌ و به‌ته‌واوه‌تی خوی داوه‌ته‌ كاری رێكلامی بازرگانی و نوسین و ئاماده‌كردنی تابلۆی بازرگانی بۆ فرۆشگاو كارگه‌كان، هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا تابلۆیه‌كی هونه‌رمه‌ندی سوریالی ئیتاڵی (جۆرجیۆ دی شیریكۆ)ی بینیوه‌ و زۆر پێی سه‌رسام بووه‌، ئه‌مه‌ش وای كردووه‌ خولیای بچێته‌ سه‌ر كاری سوریالی و له‌وێڕا به‌رده‌وامی بدات به‌كاره‌كانی.

هونه‌رمه‌ند له‌كاره‌ سوریالیه‌كانیدا وێنه‌ی كه‌ره‌سته‌ی زۆر ساكاری ده‌كێشا وه‌كوو شه‌بقه‌ و میوه‌ و به‌رد و ئه‌م شتانه‌ كه‌ بۆ هه‌موو كه‌س ئاشنان و رۆژانه‌ به‌كاریان ده‌هێنن ، به‌ڵام ئه‌و به‌شێوه‌یه‌كی دیكه‌ وێنه‌ی ده‌كێشان و مانای تازه‌ی ده‌كرده‌ به‌رییان و تێڕوانینی نوێی بۆ داده‌بڕین، كه‌ هه‌ندێ جار نزیك ده‌بوونه‌وه‌ له‌ جیهانی فه‌لسه‌فه‌ و بیر و جیاوازتر ده‌رده‌كه‌وتن له‌ نیگاكانی هۆشیاری خه‌ڵك، ئه‌مه‌ وای كرد كاره‌كانی ببنه‌ جێگای سه‌رنج .

له‌گه‌ڵ نمایشكردنی دووتابلۆی به‌ ناوه‌كانی

The Lost Jockey و The Menaced Assassin

رێنیه‌ بوو به‌ یه‌كێك له‌ به‌ناوبانگترین هونه‌رمه‌ندانی به‌لژیكا ، و یه‌كێك له‌ هونه‌رمه‌ندانی به‌ناوبانگی سوریالی، به‌ڵام له‌ ساڵی 1927كه‌ پیشانگایه‌كی تایبه‌تی كردوه‌ بۆ كاره‌كانی هیچ نه‌بووه‌ جێگای بایه‌خی بینه‌ره‌كانی، بۆیه‌ ناچاربوو به‌لژیكا جێبهێڵێ و به‌ره‌و فه‌ره‌نسا بچێ بۆ ژیان.

له‌ فه‌ره‌نسا به‌ زوویی كه‌وته‌ په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ هونه‌رمه‌نده‌ دیاره‌كانی سوریالیزم له‌وانه‌ نووسه‌ر و شاعیر (ئه‌ندرێ بریتۆن) و هونه‌رمه‌ندان ماكس ئارنست و سلڤادۆر دالی و خوان میرۆ.

له‌ پاریس ناو و ده‌نگی زۆری په‌یداكرد و زۆرێك له‌ كاره‌كانی فرۆشران، ئه‌مه‌ش وایكرد بژێوی و ژیانی بگۆرێت و ببێته‌ خاوه‌ن داهات، بۆیه‌ له‌گه‌ڵ ژنه‌كه‌یدا له‌ساڵی 1930 بڕیاریاندا بگه‌رێنه‌وه‌ به‌لژیكا، له‌وێش له‌گه‌ڵ برایه‌بچوكه‌كه‌یدا(پۆل) كۆمپانیایه‌كی رێكلام دابمه‌زرێنن.

له‌گه‌ڵ كاره‌ تازه‌كه‌یدا رێنیه‌ له‌ وێنه‌كێشان نه‌وه‌ستا و به‌رده‌وام بوو به‌ڵام ئه‌مجاره‌ بینه‌ره‌كانی سه‌رسام ده‌كردوو كاره‌كانی زۆرێك له‌ كرێاڕی بۆ په‌یدابوو.

له‌ ناوه‌راستی سییه‌كاندا رێنییه‌ گه‌یشته‌ ترۆپكی ناوبانگ و كاره‌كانی له‌ نیۆیۆرك و له‌نده‌ن نمایش ده‌كران، به‌ڵام به‌هۆی جه‌نگی جیهانی و مانه‌وه‌ی له‌ به‌لجیكا ژیانی تێك چوو و دابڕا له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ فه‌ره‌نسا و ئه‌ندرێبریتۆنی هاوڕێی .

له‌ ساڵانی په‌نجاكاندا رێنیه‌ وه‌ك هونه‌رمه‌ندێكی جیهانی ناوبانگی ده‌ركرد، و له‌ هه‌موو سوچێكی جیهاندا بوو به‌ یه‌كێك له‌ ناسراوه‌كانی ئاراسته‌ی سوریالیزم له‌ هونه‌ری وێنه‌كێشاندا.پیشانگاكانی جێگای سه‌رسامی خه‌ڵك بوون.

له‌ساڵی 1964 تابلۆ به‌ناوبانگه‌كه‌ی كێشا به‌ناوی

SAN OF MAN

ئه‌و تابلۆیه‌ی كه‌ هێنده‌ی تر ناوو ناوبانگی له‌ جیهان بڵاو كرده‌وه‌ .

جگه‌ له‌ وێنه‌كێشان، رێنیه‌ ماگرێت، كاری له‌ بواری فیلم كردوه‌ و زۆربه‌ی فیلمه‌كانی رۆڵی سه‌ره‌كی داوه‌ به‌ خێزانه‌كه‌ی ، هه‌روه‌ها له‌ بواری په‌یكه‌رسازیشدا كاریكردووه‌.

دوای ئه‌وه‌ی تووشی نه‌خۆشی ده‌بێت له‌ 15ی ئابی ساڵی 1967 گیانی ده‌سپێرێت، له‌ دوای خۆی كۆمه‌ڵێك تابلۆی ناوازه‌ی به‌جێهێشت كه‌ وه‌ك سه‌روه‌تێكی نه‌ته‌وه‌یی بۆ به‌لژیكیه‌كان له‌قه‌ڵه‌م ده‌درێن.

 

  • 1