ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

له‌ سه‌رده‌می ‌چاخه‌كانی ناوه‌راستدا . دوو هیزی گه‌وره‌ له‌ ئه‌وروپا هه‌بوون . كه‌ هه‌ر یه‌ك له‌كه‌نیسه‌ی كاسۆلیكی رۆمانی و ئیمپراتۆریه‌تی رۆمانی پیرۆز بوون . ئه‌م ئیمپراتۆریه‌ته‌ له‌سه‌دان ئیمارەتی جۆراوجۆر پێكهاتبوو . كه‌هه‌ر یه‌ك له‌ ئه‌لمانیا و چیك و سویسرا و رۆژهه‌لاتی فه‌ره‌نسا و نه‌مسا و ولاته‌ نزمه‌كان واته‌ هۆلندا و به‌شیك له‌ ئیتالیا بون . له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌ماره‌ته‌كانی ئه‌لمانیا به‌شی زۆری ئه‌و ئیمبراتۆریه‌ته‌ بون . ئه‌وكات به‌ناوی ئمبراتوریه‌تی رۆمانی جه‌رمه‌نی پیرۆز ناسرابو . كه‌هه‌ر یه‌ك له‌و ئیماره‌تانه‌ نیمچه‌ سه‌ربه‌خۆییه‌كی هه‌بو له‌ ژیر حوكمی جێنشینێكدا . ئیبراتۆر خۆی كاسۆلیكی رۆمانی بو له‌ خێزانی هابزبۆرگ كه‌ خه‌لكی نه‌مسا بون . له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌م رژێمه‌ خێزانی بو له‌باوك بۆ كور ده‌مایه‌وه‌ و ئیمبراتۆریه‌تی رۆمانی ده‌سه‌لاتی ره‌های به‌ده‌ست بو . هه‌ربۆیه‌ ئاینی كاسۆلیكی رۆمانی هیزو ده‌سه‌لات بو له‌ ئه‌وروپا . به‌لام له‌سه‌ده‌كانی 16 و 17 ئه‌م رژێمه‌ جۆرێك له‌ شڵه‌ژانی به‌سه‌رهات . له‌هه‌مو ئه‌وروپادا ناره‌زایی هه‌بو له‌سه‌ر پێشێلكاریه‌كانی كه‌نیسه‌ی كاسۆلیكی . بۆیه‌ پیاوانی ئاینی داوای چاكسازیان ده‌كرد . له‌وانه‌ش مارتن لۆسه‌رو جۆن كالڤن داوایان ده‌كرد بگه‌رێنه‌وه‌ بۆ پره‌نسیپه‌كانی كتابی پیرۆز و پشتگیری باشیان لێ ده‌كرا وه‌چالاكی زۆر بۆ چاكسازی ده‌ستی پێكرد . به‌مشیوه‌یه‌ چه‌ندین جۆری گروپ له‌ پرۆستانت دروستكرا . چاكسازی ئیمبراتۆریه‌تی به‌شكرد بۆ سێ مه‌زهه‌ب . ئه‌وانه‌ش كاسۆلیك و لۆته‌ری و كالڤه‌نی بو . به‌م شێوه‌یه‌ش هه‌ریه‌ك له‌ كاسۆلیك و پرۆستانت كه‌وتنه‌ ململانێی یه‌كتر و ئه‌وروپا دابه‌شی دولاین بو . شه‌ری سی ساڵه‌ی ناوخۆ هه‌ڵگیرسا ند و سه‌دان هه‌زار كوژراو و بریندار و ده‌ربه‌ده‌رو مالوێرانی ئه‌وروپای لێ كه‌وته‌وه‌ . له‌ماوه‌ی ئه‌م شه‌ره‌دا نه‌وه‌یه‌كی نوێ له‌ ئه‌لمانیا ده‌ركه‌وت كه‌ بێزار بون له‌شه‌رو هه‌ولی ئاشتیان ئه‌دا . به‌لام زۆر ئه‌سته‌م بو شه‌ره‌كه‌ له‌ شه‌ری ئاینه‌وه‌ گۆرابو بۆ شه‌ری سیاسی . به‌م شێوه‌یه‌ش كۆتایی به‌شه‌ری ئاینی هات . له‌سالی 1635 كاسۆلیك به‌ته‌واوی كۆتایی پێ هات . ورده‌ ورده‌ هێزه‌ گه‌وره‌كان له‌ئه‌وروپا ده‌یانویست ئاشتی به‌رقه‌رار بێت . ئیمبراتۆری رۆمانی پیرۆز / لویزی 16 شای فه‌ره‌نسا و كریستینای شاژنی سوید ریكه‌وتن له‌سه‌ر گرێدانی كۆنگره‌یه‌ك بۆ به‌شداری هه‌مو لایه‌نه‌كان . وه‌هه‌ریه‌ك له‌شاره‌كانی ئۆزنابرۆك و مۆنسته‌ر له‌ هه‌رێمی ویستیڤالیای ئه‌لمانی دیاریكران بۆ به‌ستنی كۆنگره‌ . له‌به‌رواره‌كانی 15ی مایو 1648 وه‌ 24ی ئۆكتۆبه‌ری هه‌مان سال ئه‌وریكه‌وتنه‌ ئیمزاكرا به‌زمانی فه‌ره‌نسی . وه‌ ‌به‌یه‌كه‌م رێكه‌وتنامه‌ی دیبلوماسی چه‌رخی نوێ دائه‌نرێت . كه‌ كۆتایی هێنا به‌ده‌سه‌لاتی ئاین له‌ ئه‌وروپا . نزیكه‌ی 150 شاندی ئه‌و ولاتانه‌ی تێدا به‌شدار بون . كۆتایی هێنا به‌شه‌ری 30ساله‌ی ناوخۆی ئه‌وروپا و شه‌ری 80 ساله‌ی نێوانئیسپانیا و شانشینی زه‌ویه‌ نزمه‌كان . كه‌ فه‌رنسای كرده‌ هێزێكی گه‌وره‌و هۆلندا و سویسراش سه‌ربه‌خۆیان به‌ده‌ستهێنا . نوێنه‌ری ئیمبراتۆریه‌تی رۆمانی فیرناندی سێهه‌م (هابزبۆرگ) و نوێنه‌ری پاشاكانی فه‌ره‌نسا و ئیسپانیا و سوید و هۆلندا و ئیماره‌تی پرۆتستانتی سه‌ربه‌ ئیمبراتۆری رۆمانیش به‌شداربون . 

ئه‌ورێكه‌وتنه‌ رژێمێكی نوێی له‌ ئه‌وروپا هینایه‌ كایه‌ و له‌سه‌ر پره‌نسیپی سه‌روه‌ری ولاتان بونیاد نرابوو . ئه‌و بڕیارانه‌ی له‌و رێكه‌وتنه‌درا بوونه‌ به‌شێك له‌ یاسا ده‌ستوریه‌كانی ئیمبراتوریه‌تی رۆمانی .

  • 1