ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئەزمونی بنیاتنانی سوشیالیستی بە تایبەتمەندی چینی

ئاسمانێكی شین و زەویەكی سەوز و ئاوێكی خاوێن بۆ نەوەكانی داهاتوو جێدەهێڵین!

ناونیشانی ئەم بابەتە كە پەیوەندی بە ئاسمان و زەوی و ئاو دا هەیە تایتڵی وتارێكی (شی جین بینغ)ە ئەمینداری گشتی حزبی شیوعی چین كە پۆختەی سیاسەتی حزبی شیوعی و دەوڵەتی چین سەبارەت بەم مەسەلەیە دەخاتە ڕوو، بەم جۆرەش ئەم بابەتە بنەمای سەرەكی سیاسەتی حزبی شیوعی چینە دەربارەی پاراستنی ژینگە و بنیاتنانی چەمكی شارستانیی ئیكۆلوجی لە چوارچێوەی چەمكی گەشەپێدانی زانستی كە بنەمای بنیاتنانی سۆشیالستییە بە تایبەتمەندی چینی.

هاوكات لە گەڵ دەستپێكردنی نەخشەكانی گەشەپێدان لە چیندا كۆمەڵێك گرفتی بنیاتگەری بابەتی هاتەكایەوە كە پەیوەندییان بە ڕەوشی وڵاتی چینەوە هەیە وەك دەوڵەتێكی تازەپێگەیشتوو كە گەورەترین دانیشتوانی هەیە و ژینگەی ئیكۆلۆجی تیادا دووچاری كۆمەلێك گرفت دەبێتەوە كە بەشێكیان پەیوەندی بە ناوچەی ووشكایی و تەپۆڵكەكانەوە هەیە كە دەگاتە 52% خاكی چین و پلەی گەرما تیایدا ئێجگار نزمە.

پاراستنی ژینگە و وچارەسەركردنی دیاردەی پیسبوون یەكێكە لە ئەركە دژوار و هەنوكەییەكان كە دووچاری مەسەلەی گەشەسەندن لە چین دەبێتەوە. ئەم بابەتە لە لایەن سەرجەم كۆنگرەكانی حزبی شیوعی چین بەتایبەتی دوای دەستپێكردنی پرۆسەی چاكسازی و كرانەوە، ئاماژەی پێكراوە.

بۆچونەكانی حزبی شیوعی چین لەم بارەیەوە لە چوارچیوەی چەمكی پاراستنی ژینگە و نەهێشتنی پیسبوون نەمایەوە، بەڵكو لە چوارچێوەی داهێناندا چەمكێكی نوێ دارێژرا، ئەویش چەمكی "شارستانی ئیكۆلۆجی سوشیالستیانەیە".

بە پێی بۆچونەكانی حزبی شیوعی چین بنیاتنانی ئەم چەمكە بەندە بە خۆشگوزەرانی گەل و ئایندەی نەتەوە، هەر بۆیە هەژدەهەمین كۆنگرەی حزبی شیوعی چین بنیاتنانی شارستانی ئیكۆلۆجی بە یەكێك لە پێنج ئامانجەكانی نەخشەی گشتی مەسەلەی سۆشیالستی بە تایبەتمەندی چینی، و بەردەوامبوونی كاركردن بۆ بنیاتنانی شارستانی ئیكۆلوجی بۆ گەیشتن بە چینێكی جوان و ئەنجامدانی گەشەپێدانی بەردەوام و بەباشی بەكارهێنانی داهاتی سرۆشتی و درووستكردنی سیستمی ئاسایشی ئیكۆلۆجی كە پەیوەندی بە بەكارهێنانی بواری جوگرافی و هەمواركردنی پەیكەری پیشەسازی و شێوازی بەرهەمهێنانی و تەرزی ژیانەوە هەیە.

بۆ ئەم مەبەستە گرنگە هاوسەنگی نێوان گەشەپێدانی ئابوری و پاراستنی ژینكە هەبێت، و هەماهەنگی و هاوسەنگی نێوان ژمارەی دانیشتوان و داهات و ژینگە و پەرەپێدانی هێزی بەرهەمهێنان هەبێت بە مەبەستی پاراستنی ژینگەی سەوز، و گەشەپێدانێك كە رێژەی كاربۆن تیایدا كەم بێت و ڕاسایكلینی خاشاك بە چاكی ئەنجام بدرێت.

بە پێی ڕاپۆرتی هەژدەهەمین كۆنگرەی حزب پێشكەوتنێكی بەرچاو لە بنیاتنانی كۆمەڵگایەكی دۆستی ژینگە ئەنجام دراوە، بەڵام گرنگە رێژەی بەكارهێنانی كاربۆن و مەتریاڵی پیس و خاشاك كەم بكرێتەوە، و پەیكەرێكی مودرین و نوێ نێوان مرۆڤ و سرۆشت درووست بكرێت.

یەكێك لە ئەركەكان كە كۆنگرەی ناوبراو ئاماژەی پێكردوە بنیاتنانی شارستانی ئیكۆلۆجییە كە بە پرۆژەیەكی بەردەوام و درێژخایەن دەستنیشان كراوە، و دەبێ لەسەرجەم پرۆژەكانی بنیاتی ئابوری و سیاسی و كەلتوریدا بەهەند وەربگیرێت، و بۆ ئەم مەبەستە لەو كۆنگرەیەدا چوار خاڵ دەستنیشان كرا:

1ـ هەمواركردنی پێكهاتەی گەشەسەندن و وەبەرهێنانی زەوی كە بنەمای شارستانی ئیكۆلوجییە بە جۆرێك شوێنی زەوی تەرخانكراو بۆ بەرهەمهێنان و وەبەرهێنان لە سەر حسابی شوێنی ژیان و نیشتەجێ بوونی هاووڵاتیان، نەبێت، و چیا و ڕووبارەكان دووچاری شێواندن نەبێت و رێساكانی پاراستنیان مسۆگەر بكرێت، و كارەكانیش بە جۆرێك ئەنجام بدرێت كە بواری گەڕانەوەی سرۆشت بۆ ڕەوشی ئاسایی خۆی دابین بكرێت، و لە پرۆسەی گەشەپێدان هەر شوێنێك بۆ ئەو ئەركەی دەستنیشانكراوە بەكار بێت، و رێگای زانستی و گونجاو بۆ رێكخستنی ژیانی هاوچەرخ و گەشەپێدانی كشتوكاڵی و ئاسایشی ئیكۆلۆجی پەیڕەو بكرێت.

2ـ سەقامگیری لە پەیداكردنی داهاتی سەرەكی بۆ پاراستنی ژینگەی ئیكۆلۆجی، و دەستگرتنەوە لە بەكارهێنانی پێكهاتەكانی ژینگە، بە جۆرێك زێدەڕۆیی لە بەكارهێنانی وزە و ئاو و زەوی نەكرێت، و بایەخ بە وەزی نوێ بدرێت، و هێڵی سوور بۆ پاراستنی زەوی كشتوكاڵی هەبێت.

3ـ جەختكردن لەسەر پاراستنی ژینگەی سرۆشت، و ژینگە وەك زەمینەی سەرەكی بۆ گەشەپێدانی بەردەوامی مرۆڤ و كۆمەڵگا. بۆ ئەم مەبەستە گرنگە چارەسەر بۆ زیادبوونی زەوی وشك و داماڵینی زەوی، بكرێت، و ڕووبەری دارستان و دەریاچە و زەوی بە شێ زیاد بكرێت و هەمەجۆری گیانلەبەركان بپارێزرێت، و بۆ ئەم مەبەستانە هاوكاری لە گەڵ ناوەندە نێودەوڵەتییەكان پێویستە.

4ـ تەواوكردنی سیستمەكانی تایبەت بە شارستانی ئیكۆلۆجی بۆ دەستنیشانكردنی رێژەی بەكاربردنی داهاتەكان و پلەی زیان كەوتن لە ژینگە و ئاستی قازانجی ئیكۆلۆجی لە هەڵسەنگاندنی سیستمی گەشەپێدانی ئابوری. بەشێك لەم سیستمە دەستنیشانكردنی ئەو زیانانەیە كە لە ئاكامی پرۆسەكانی گەشەسەندن بەر ژینگە دەكەوێت، و بۆیە دەبێ كار بۆ چۆنێتی قەرەبووكردنەوە ئەو زیانانەیە، بكرێت و هۆشمەندی بۆ گرنگی پاراستنی ژینگە بە نێو فروانترین جەماوەری گەلدا، دابین بكرێت. 

ڕاپۆڕتی نۆزدەهەمین كۆنگرەی حزبی شیوعی چین ئاماژە بە پێداویستی بڵاوبونەوەی هۆشمەندی بۆ جێبەجێكردنی بیرۆكەی گەشەپێدانی سەوز لە نێو ریزەكانی حزب و گەل دەكات. لەم بوارەشدا بە پێی ڕاپۆرتی كۆنگرە زۆر خاڵی گرنگ ئەنجام دراوە لەوانە: دانانی سیستمی شارستانی ئیكۆلۆجی، و دابەشكردنی ناوچەكان بە پێ ئەركەكانیان لە بواری بەهەمهێنان و گەشەسەندندا، و ئەنجامدانی پارك و باخچەی نیشتمانی، وكەمكردنەوەی بەكارهێنانی وزە، و پاراستنی گیانلەوەران و زیادكردنی رێژەی دارستانەكان، و كاركردن لە گەڵ ناوەندی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی ژینگە، بە جۆرێك چین لە پاراستنی ژینگەی جیهانیدا بەشدارە.

لەم كۆنگرەیەدا باس لە پێكەوەژیان و هەماهەنگی نێوان مرۆڤ و سروشت كرا، و جەخت كرایەوە كە ژینگەی سرۆشتی ئاسایی گەنجینە و دەسكەوتێكی ڕاستەقینەیە كە وەك پاراستنی ژیان، دەبێ بپارێزرێت، و تەنها رێگایە بۆ وەدەسهێنانی ژیانێكی سەوز و خۆش گوزەران.

ئەو ئەركانەی كە نۆزدەهەمین كۆنگرەی حزب بۆ ئەنجامدانی بیرۆكەی "مرۆڤ و ژینگە یەك پێكهاتەی ژیانن"، ئاماژەی پێكردبوو بریتی بوو لەم خاڵانەی خوارەوە:

1ـ پەیڕەوكردنی گەشەپێدانی سەوز كە پێویستە پەلە لە دانانی سیستمی یاسایی و میكانیزمی ئاراستەی سیاسەتەكانی بەرهەمهێنان و بەكاربردنی سەوز و سیستمی ئابوری گەشەپیێدانی سەوز و كەم كاربۆن، و بەهیزكردنی سیستمی وزەی پاك و كەمكردنەوەی بەكارهێنانی، بكرێت. هەروەها دەبێ بانگەشە بۆ شێوازی ژیانی سادە و میانڕەو بكرێت كە رێژەی كاربۆن تیایدا كەم بێت، دوور لە زێدەڕۆیی بەكاربردنی ناشیاو. هاوكات كار بكرێت قوتابخانە و كۆمەڵگای نیشتەجێ بوون و ئامرازی گواستنەوەی سەوز و دۆستی ژینگە بەكار بهێنرێت.

2ـ ئاراستەكردنی هەوڵەكان بۆ یەكلاكردنەوەی كێشە زەقەكانی ژینگە بە هەماهەنگی لە گەڵ گەل، و چارەسەركردنی كێشەكان لە ڕەگ و بنچینەوە و لە رێگای دەستنیشانكردنی هۆكارەكانییەوە بە شێوەیەكی بابەتییانە. لەم رێگایەوە دەتوانین لە شەڕی داكۆكیكردن لە ئاسمانێك شین سەركەوتن ئەنجام بدرێت. بەشێك لەو كێشانە پەیوەندییان بە پیسبوونی زەوی و ئەستێڵی ڕووبارەكان و كەناری دەریاكانەوە هەیە، جگە لە خاشاكی قورس و ئەو پیسبوونەی لە ئاكامی چالاكی كشتوكاڵی شێواو و بێ نەخشە، پەیدا دەبێت.

3ـ زیادبوونی هێزی پاراستنی سیستمی ئیكۆلۆجی لە سێ بواری گرنگ دا. یەكەمیان دانانی هێڵی سووری پاراستنی ئیكۆلۆجی، و دووەمیان دانانی ئەو هێڵە سوورانە بۆ زەوی كشتوكاڵی سەرەكی، و سێیەمیان بۆ سنوری پەرەسەندنی شار و شارۆچكەكان.

4ـ ریفۆرم لە سیستمی چاودێری و بەرێوەبردنی ژینگەی ئیكۆلۆجی لە بواری سەركردایەتی و رێكخستن و نەخشیكێشان، بەتایبەتی بۆ كاری ئەو داهاتە سرۆشتیانەی كە دەكەوێتی سەكتەری خاوەندارێتی گشتییەوە و كۆنتڕۆڵكردنی پیسی ژینگە لە شار و ناوچە گوندنشینەكان، و دانانی سیستمی پاركی نیشتمانی زیادگردنی دارستانەكان، و ناوچە پارێزراوەكان.

شی جین بینغ ئەمینداری گشتی حزبی شیوعی چین لە وتاریكیدا لە ساڵی 2015 باس لە گرنگی كۆنترۆڵكردنی بەكارهێنانی وزە و ئاو و زەوی بەكارهێنراو بۆ نیشتەجێبوون دەكات كە لە پلانی پێنج ساڵەی ژمارە 11 و 12، ئاماژەیان پێكراوە. بەهەمان شێوە باس لە پێویستی بەكارهێنانی زەوی كشتوكاڵی بە نۆرە و بە وەرزی دەكات بە جۆرێك زەوییەكان ماندوو نەكرێت و هەندێ جاریش هێندە ئەو زەوییانە بەكار هێنراوە كە زیانی پێگەیاندووە، و كار بكرێ كە بەرهەمی دانەوێڵە هێندە زیاد نەبێت كە لە پێداویستی ناوخۆ و لە دەورەی وڵاتیش نەفرۆشرێت، و توانای هەڵگرتن و عەمباركردن و مانەوی، نەبێت.

لە تێكرای وتارەكانی شی جین بینغ ئەمینداری گشتی حزبی شیوعی چین و بەڵگەنامەكانی كۆنگرەكانی هەژدەهەمین و نۆزدەهەمینی حزب، ئەم بابەتە سەرەكییانە لە سیاسەتی پاراستنی ژینگە لە ئەزمونی بنیاتنانی سۆشیالستی بە تایبەمەندی چینی ڕچاو دەكرێت:

ــ سیاسەتی پاراستنی ژینگە كۆڵەكەیەكی سەرەكی و ئامانجێكی بنەڕِەتی پرۆسەی بنیاتنانی سۆشیالستی بە تایبەتمەندی چینی، یە.

ــ ناوەڕۆكی ئەم سیاسەتە بیرو بۆچونەكانی هزری سەرمایەداری تێپەڕاندووە، بۆیە ئەم سیاسەتە خۆی لە چەمكی شارستانی ئیكۆلۆجی دەبینێتەوە كە لە كۆنگرەگانی حزبدا پەسەند كراوە.

ــ بابەتی شارستانی ئیكۆلۆجی كە پاراستنی ژینگە بەشێكە لێی پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە چەمكی "گەشەپێدانی زانستییەوە" هەیە. بۆیە لە سەرجەم نەخشە و پلانەكانی گەشەپێدان بابەتی شارستانی ئیكۆلۆجی خاڵی سەرەكی و گرنگە تیایدا، و پاراستنی ژینگەی ئیكۆلۆجی ئەركی سەرەكی گەشەپێدانە.

ــ شارستانی ئیكۆلۆجی و پاراستنی ژینگە پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە مرۆڤ و كومەڵگای چەینەوە هەیە، و مەبەست لێی مسۆگەركردنی ژیانێكی خۆشگوزەرانە بۆ مرۆڤ.

ــ بابەتی پاراستنی ژینگە بەندە بە بواری تەندرووستی مرۆڤەوە كە پاراستنی و تەندرووستییەكی چاك یەكێكە لە مەبەستەكانی پرۆسەی سوشیالستی بە تایبەتمەندی چینییەوە.

ــ چەمكی شارستانی ئیكۆلۆجی بابەتێكی كەلتورییە بۆیە گرنگە بابەخ بە هۆشمەندی نێوان خەڵك بۆ گرنگی ئەم بابەت بدرێت،ە و پێداویستی بوونی ئاوی پاك و چیای سەوز دەسكەوت و گەنجینەیەكی گەورەیە وەك چیایەك لە زێڕ و زیو وایە.

ــ باسكردنی شارستانی ئیكۆلۆجی ڕاستەخۆ پەیوەندی بە ڕەوشی كشتوكاڵ و ئاودێری و پاراستنی ئاژاڵی كێوی، و كەناری دەریاكان، و بنیاتنانی پاركی نیشتمانی و بابەخدان بە درووستكرنی دارستانەكان و پاراستنییان هەیە.

ــ بابەتی پاراستنی ژینگە بابەتێكی جیهانییە و پێویستی بە هەماهەنگی نێودەوڵەتی هەیە بۆ كەمكردنەوەی گازی كاربۆن و سنوردانان بۆ زیادبوونی پلەی گەرما و رزگاربوون لە پیسی ژینگە و لە زیادبوونی خاشاك. هەر لەم ڕوانگەیەوە كۆمەڵگای مرۆڤایەتی پێویستی بە ئەنجامدانی رێكەوتنی نیودەوڵەتی هەیە بۆ كاری هاوبەش لەم بوارەدا. سەبارەت بەم بابەتەش چین لە دووا كۆنگرەی پاریس سەبارەت بە پاراستنی ژینگە بەشدار بوو.

 

 

  • 1