ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

لە یەكی ئۆكتۆبەری ئەم ساڵدا، گەلی چین و حزبی شیوعی لە وڵاتەدا یادی حەفتاهەمین ساڵڕۆژی دامەزراندنی كۆماری چینی میللی دەكەنەوە. هەرچەندە لە ساڵانی ڕابووردووشدا ئەم یادە كراوەتەوە و چەندین چالاكی جۆراجۆر بەم بۆنەیەوە كراوە، بەڵام لەم هەلومەرجەدا حەفتاهەمین ساڵڕۆژی دامەزراندنی كۆماری چینی میللی گرنگی و بایەخێكی تایبەتی هەیە، بەتایبەتی دووای ئەو پەرەسەندنە مەزنەی ئەم وڵاتە كە لە بواری گەشەسەندنی هەمە لایەنە دەیبینێت، بە جۆرێك بۆتە دووەمین ئابوری مەزن لە جیهاندا، و بە پێی ڕاو بۆچونی توێژەوەران لەم بوارەدا چاوەڕی دەكرێت ببێتە یەكەمین دەوڵەت لە لیستی ئابوری جیهانیدا، كە ئەمەش هاوكاتە لە گەڵ بەهێزبوونی قەوارە و كارتێكردنی دەوڵەتی چین لە سەر سیاسەتی نێودەوڵەتی. هەڵبەتە جێگای خۆیەتی پرسیاری ئەوە بكرێت بۆ وڵاتی چین ئەو گەشەسەندن و گۆرانكارییە مەزنەی بە خۆوە بینیەوە.

هۆكاری ئەم مەسەلەیە ئێحگار زۆرن و ئەگەر بە پەلە باس لە هەندێكیان بكەین، ئەوا دەتوانین ئەم خاڵانە بخەینە ڕوو:

ــ پەرەسەندن و گەشەپێدان لە چیندا بە شێوەیكی ڕەمەكی و خۆرسكی نەهاتۆتە كایەوە. نەخشە و پلاندانان و سوور بوون لە سەر پێداچونەوە بە كاروانی تێكۆشان لە نێو حزبی شیوعی چین، و پێداچونەوە بە نەخشە و سیاسەتەكان لە بواری ئابوری و كەلتوری و كۆمەڵایەتی بە جۆرێك كەلین و كەموكوڕییەكان لە ئاستی بنیاتنانی حزب و دەوڵەتدا ، دەستنیشان بكرین و كار بۆ چارەسەركردنیان بكرێت، یەكێكە لە هۆكارەكانی ئەو پەرسەندن و پێشكەوتنە كە ئەم وڵاتە ساڵ دووای ساڵ، بە خۆیەوە دەبینێت.

ــ پەرەسەندن و گۆڕانكارییەكان دانەبڕابون لە ناكۆكی و ململانییە ڕاستەقینەكانی نێو كۆمەڵگا و دەستنیشانكردنی سروشتی قۆناغی پەرەسەندنی مێژوویی كۆمەڵگای چین هەر لە قۆناغی بزوتنەوەی نیشتمانی رزگاریخوازی بگرە تا دەگاتە قۆناغی بنیاتنانی دیموكراسی نوێ و پاشان درووستكردنی بناغەی بەرەو سۆشیالستی بە ڕچاوكردنی ئەوەی كە چین بەشێكە لە وڵاتە تازە پێگەیشتووەكان، و دوواتر بەرپاكردنی سیاسەتی چاكسازی و كرانەوە تا گەیشتن بە بنیاتنانی سوشیالستی بە تایبەتمەندی چینی لە سەردەمی هاوچەرخدا.

ــ بوونی حزبێكی شیوعی خاوەن دیسپلین كە توانی پەیڕەوی بەچینیكردنی ماركسیزم بكات، و سوود لە بیروبۆچونی سەركردەكانی وەك ماو تسی تونگ، و دنك شیاو بنگ، جیان تسە مین ، و هو جین تاو، و دوواتریش شی جی بینغ ئەمینداری گشتی نوێی حزب، وەرگرێت، و بەسەرچاوەیەكی هزری بۆ حزب دایبنێت، و لە دەستوری وڵاتدا تۆماری بكات.

ــ گەڕانەوەی حزب بۆ واقیعی بەرجەستەكراو، و خوێندنەوەی نوێ بۆ واقیعی گۆڕانكراو، كە ئەمەش یارمەتیدەر بوو بۆ دۆزینەوەی وەڵامی لۆجیكی و گونجاو بۆ ئەو پرسیارە ئالۆزانەی كە واقیعی كۆمەڵایەتی چین و ڕەوشی جیهانی بە بەردەوام دەیخستە ڕوو.

ــ رێزگرتنی حزب و سەركردایەتی سیاسی لە جەماوەر و گەلی چین بە تێكرای نەتەوە و پێكهاتەو ئاینیەكانیەوە، بە جۆرێك دابینكردنی خۆشگوزەرانی بۆ جەماوەر و بەدەم هاتنەوەوەی داواكارییەكانی، پێوەری دانانی سیاسەت و پێداچونەوە بە نەخشەو وپلانەكانی بواری ئابوری و كۆمەڵایەتی بوو.

ــ دانان و پەیڕوكردنی سیاسەتی واقیعبینانەی نەرم و نەفەس درێژ لە بواری پەیوەندییە دەرەكییەكانیدا، و وابەستەكردنی سیاسەتی دەرەكی بە بابەتی گەشەپێدانی سەرجەم گەڵان و بۆچونی چارەنوسی هاوبەشی مرۆڤایەتی، و جەختكردنەوە لە چارەسەركردنی چاوگەكانی پارگرژی بە شێوەیكی ئاشتیانە و زەمینە درووستكردن بۆ پێكەوەژیانی ئاشتیانەی گەلان لە سەر بنەمای سوود بە یەكتر گەیاندنی هاوبەش.

ــ دەستنیشانكردنی كێشە ناوخۆییە سەرەكییەكان بە مەبەستی چارەسەركردنی بە تایبەتی لە بواری نەهێشتنی هەژاری و ڕەەبەڕووبوونەوەی گەندەڵی.

ــ گرتنەبەری سیاسەتی چاكسازی لە بواری كشتوكاڵی و ئاوەدانكردنەوەی ناوچە گوندنشینەكان و كاركردن بۆ نەمای جیاوازی لە بواری خزمەتگوزاری نێوان ناوچە گوندنشینەكان و شارەكان، و هاوكات لە گەل گرنگی دان بە كشتوكاڵ و جارەسەركردنی كەموكورییەكانی بواری ژینگە.

ــ بایەخدانی بە داهێنان و ئەفراندن لە سەرجەم بوارەكاندا بەتایبەتی بوارەكانی پیشەسازی هەمەجۆر و بنیاتنانی ژێرخانی ئابوری، و پیشەسازی وزە.

ــ بەرپاكردنی سیاسەتی دیموكراسی سۆشیالیستانە لە بواری بەرێوەبردنی حوكم و دامەزراندنی میكانیزمی گونجاو بۆ بەشداریكردنی گەل و هیزە سیاسییەكان یدیكە لە چوارچێوەی كاری بەرەی.

ــ بایەخدان بە بنیاتنانی سوپا بەهێز و كاریگەر كە لە گەڵ گەلدا بەردی بناغەی داكۆكیكردنە لە دەوڵەتی سۆشیالستی.

ــ داهێنانی نوێ سوشیالستانە لە گشت بوارەكانی گشەپێدانی و قۆڵكردنەوەی سیاسەتی چاكسازی و كرانەوە وەك بنەمایەكی ڕەسەن بۆ گۆڕنگارییەكان.

ــ نەخشە دانان بۆ بنیاتنانی كۆمەڵگای سوشیالیستی پەرەسەندوو بە گەیشتن بە ساڵی 2050.

حەفتاهەمین ساڵڕۆژی دامەزراندنی كۆماری چینی میللی گرنگییەكی تایبەتی بە نیسبەت بزوتنەوەی سۆشیالستی و كۆمۆنیستی جیهان هەیە، و بۆتە جەمسەر و ڕاستییەكی حاشاهەڵنەگر لە بوونی ئەلتەرناتیفێك بۆ سەرمایەداری كە دەیەوێت نمونەی لیبرالیزمی نوێ بە سەر جیهاندا فەرز بكات، لە كاتێكدا ئەزموونی بنیاتنانی سۆشیالستی بە تایبەتمەندی چینی، ئاسۆیەكی نوێ بە بزوتنەوەی سوشیالستی و كۆمۆنستی و سەرجەم بزوتنەوە ددیموكراسییە جەماوەرییەكانی جیهان دەبەخشێت، و دەیسەلمێنێت كە سوشیالستی بە هەرەسهێنانی یەكێتی سۆڤیەت و كەمپی سوشیالستی جاران، كۆتایی نەهاتووە، و ئەوەتا ملیارێك و چوارسەد ملیون كەس لە سایەی سیستمێكی سۆشیالیستیدا دەژین كە هەردەم لە نوێبوونەوەدایە، و بەم پێیەش تێكۆشانی مرۆڤایەتی بۆ كۆمەڵگای یەكسانی و پێشكەوتن و عەدالەتی كۆمەڵایەتی و سوشیالستی كۆتایی نایەتن و سەرمایەداری كۆتایی مێژوو نییە. 

لە یادی حەفتاهەمین ساڵرۆژی دامەزراندنی كۆماری چینی میللی، بە پێویستی دەزانم ئاماژە بە ئەجیندەی بەشێك لە ڕووداوە گرنگەكان لە مێژووی چینی هاوچەرخدا بكەم.

1911/ كۆتایی هاتن بە سیستمی ئیمبراتۆری و ڕووخاندنی خێزانی تشینگ ی حوكمران، و داامەزراندنی كۆمار و بوونی سن یات سن بە یەكەم سەرك كۆمار.

1919/ درووستبوونی بزوتنەوەی نوێخوازی سیاسەت و كەلتور لەئاكامی بەرپایوونی بزوتنەوەی چواری مایۆ، و بەرپابوونی خۆپیشاندان دژ بە رێكەوتننامەی ڤرسای كە مافی داگیركردنی ئەلمانیا بۆ هەرێمی شاندۆنگ بۆ ژاپۆنی گواستەوە. شایانی باسە سەركردە كاراكانی ئەم بزوتنەوەیە بەشدارییان لە دامەزراندنی حزبی شیوعی چین كرد؟

1921/ دامەزراندنی حزبی شیوعی چین.

1927/ شیانك كای شینگ دەستی بە هەڵمەتی لێدانی هاوپەیمانەكانی (حزبی شیوعی چین) كرد. 

1931/ ژاپۆن دەستی بە داگیركردنی هەرێمی منشوریا كرد.

1934 ـ 1935/ رێپێوانێكی دوور و درێژی حزبی شیوعی چین و پاشەكشەكردن لە شاڵاوی كۆمینتانگ.

1937ــ 1945/ چەنگی موقاوەمەت دژ بە داگیركەرە ژاپۆنییەكان.

1942/ بەرپاكردنی بزوتنەوەی ڕاستكردنەوەی ڕێڕەو لە یونان لە لایەن ماو تسی تونگ كە نەخشەیەكی نۆێی بۆ بنیاتنانەوەی هزری ڕۆشنبیران بۆ خزمەتكردن و بەرزكردنی ئاستی كرێكاران و جوتیاران و سەربازانی سوپای سوور، دانا.

1949/ دامەزراندنی كۆماری چینی میللی و هەڵاتنی حكومەتی كومینتاك بۆ تایوان، و بوونی ماو تسی تونگ بە سەرۆك.

1950/بریاردانی یاسای هاوسەرگیری كە فرەژنی قەدەغە كرد، و بریاردانی یاسای چاكسازی كشتوكاڵی.

1950ــ 1953/ بوونی چەنگ نێوان وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و چین كە كۆریای گرتەوە. 

1953ــ 1957 دانانی یەكەمین پلانی پێنچ ساڵەی گەشەسەندن كە ئابوری بەكۆمەڵ بكرێتە شێوازیكی دامەزراوەیی.

1956ــ 1957/ بەرپاكردنی هەڵمەتی (سەد گوڵ) بۆ كرانەوە و ڕەخنە كە لەلایەن رۆشنبیرانی دەرەوی حزب پێشوازی لێكرا.

1957ــ 1958/ بەرپاكردنی شاڵاوێك بۆ دەمكوتكردنی رۆشنبیرەكان كە بۆچونی ڕەخنە ئامێزیان هەبوو.

1958/ ئەنجامدانی پرۆژەی "بازدانی گەورە" بۆ گەشەپێدان لە بواری پیشەسازی.

1959ــ 1961/ داڕمانی پرۆژەی بازدانی گەورە، و سەرهەڵدانی برسێتی لە وڵاتدا.

1960/ تێكچوونی پەیوەندییەكانی روسیا و چین، و روسیا ڕاوێژكار و شارەزاكانی خۆی لە چین كشاندنەوە. 

1962/ ماو تسی تونگ: لە كاتی ئابوری بازاڕدا ململانیی چینایەتی لە یاد مەكەن.

1964/ ئەنجامدانی یەكەمین تاقیكردنەوەی ئەتۆمی لە لایەن چینەوە. 

1966/ دەستپێكردنی شۆڕشی كەلتوری و ئەنجامدانی رێپێوانە مەزنەكانی سوپای سوور.

1968/ناردنی سوپای سوور بۆ ناوچە گوند نشینەكان و كۆتایهاتنی قۆناغی رادیكالی لە شۆڕشی كەلتوری.

1969/ زیادبوونی ناكۆكییەكان لە گەڵ یەكێتی سۆڤیەت، و ئەنجامدانی نۆیەمین كۆنگرەی حزب ، و دانانی لین بیاو بە جیگری ماو.

1970/ ناردنی رۆكیتی چینی بۆ بۆشایی ئاسمان.

1971/ مردنی لین بیاو لە ڕووداوی كەوتنی فرۆكەكەی لە مەنگۆلیا. چین شوێنی خۆی لە نەتەوە یەكگرتووەكان وەرگرتەوە.

1972/ ئاسایكردنەوەی پەیوەندییەكانی چین و وڵاتی یەكگرتووەكانی ئەمەریكا و سەردانی ریتشارد نیكسۆن سەرۆكی ئەمەریكا بۆ چین.

1973/ گەڕاندنەوەی دنك شیاو بینگ بۆ دەسەڵات.

1974/ بەرپاكردنی هەڵمەتی " بۆ پاراستنی شۆڕشی كەلتوری رەخنە لە لین بیاو و كۆنفوشیوس بگرن".

1975/ لابردنەوەی دنك شیاو بینگ لە دەسەڵات.

1976/ كۆچكردنی شو ان لای، و بەرپابوونی خۆپیشاندان لە گۆڕەپانی تیانامین، و ڕوودانی بوومەلەرزەی تانجیشان، و كۆچكردنی ماو تسی تونگ، و گرتنی جیانك تشینك و هاوبەشەكانی لە " تاقمی چوار كەسەكە" ، لە لایەن هێزە چەكدارەكانەوە.

1977/ نەهێشانی ئاسەوارەكانی " شۆڕشی كەلتوری" لە بواری وەرگرتن لە زانكۆ.

1978/ گەڕانەوەی دنگ شیاو یینگ بۆ دەسەڵات و دەستپێكردنی سیاسەتی چاكسازی بازاڕ.

1980ـ 1981/ دادگایی كردنی "دەستەبەندی چواركەسەكە" و تاقمی سەر بە لین بیاو.

1989/ ئەنجامدانی خۆپیشاندانی فراوان لە بەكین بۆ داواكردنی چاكسازی.

1992/ فراوان بوونی سیاسەتی دنك شیاو ینگ لە بواری چاكسازی.

1993ــ 2003/ جیانگ تسە مین بوو بە ئەمینداری گشتی حزب و سەرۆكی وڵات.

2003ــ 2013/ هو جین تاو بوو بە ئەمینداری گشتی حزب و سەرۆكی وڵات.

2013ــ تا كە ئێستا/ شی جین بینگ بوو بە ئەمینداری گشتی حزب و سەرۆكی وڵات.

 

  • 1