ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

1

دڵزارى شاعیر تەمەنى گەیشتە 100 ساڵ و 80 ساڵ پترە شیعر دەنووسێت، هەشتا ساڵ داکۆکى لە مرۆڤ و داواى دادگەرى و یەکسانى، ئەمە هەڵدەگرێت قسەى زۆرى لە بارەوە بکرێت. من هەوڵدەدەم لەم نووسینەدا کەمتر لە سەر شیعرەکان بوەستم و زیاتر هەڵوەستە لە سەر ئینسانى بوون و دادگەریخوازى ئەو شاعیرەى کورد بکەم، کە لە ژینگەى کۆیەى شیعر و جوانیدا ئەڵقەیەکە لە زنجیرێکى نەپساوى بەردەوام لە حاجى و کەیفییەوە دێت تا ئەمڕۆ.

دڵزاریش وەک زۆربەى شاعیرانى کورد ناچار بووە ئەرکى دەرەوەى شیعر بدات بە سەر شیعردا، ئەرکى دەرەوەى شیعر لەوەى شیعر کار لە سەر خودى ئیستاتیکا و جوانى بکات، ئەمە هەر بۆ کورد وا نەبووە، بۆ زۆر نەتەوە و گەلى دنیاش وابووە، لۆرکا و مەحموود دەروێش و ئەحمەدى شاملۆ و زۆرى تر ئەرکى دەرەوەى شیعریان داوە بە سەر شیعردا و بە نەمریش ماونەتەوە، یانى بە کورتى و بە کوردى ئەوە نەکێماسییە نەناجۆرى، دیارە لە نەبوونى شێوازێکى تر لە خەبات بۆ دادگەرى و ئازادى شاعیر ناچاربووە، ئەو ئەرکەش بۆ شیعر زیاد بکات، وەک چۆن ئەحمەدى خانى لە هۆنینەوەى داستانى مەم و زیندا ئەرکى نیشتمانپەروەرى و خەمخۆرى کوردى داوە بە سەر شیعردا، ئەمە بۆ حاجى، بێکەس، ئەسیرى، مامەند کەرکووکى، قانع و جگەر خوێن و قەدرى جان و زۆر ناوى تریش هەر ڕاستە.

ئەمە واى کردووە شیعر لە دەرەوەى ئەرکى شیعر و ئیشکردن لە زمان و جوانیدا ئەرک و بەرپرسیارەتى تریش لە ئەستۆ بگرێ، هەڵبەت ناکرێت ئەم کارە بە چاوى ڕەخنە و کەموکوڕى سەیر بکرێت، کاتێک گۆران بۆ هیواى کوڕم وەک شیعرێکى باڵا دەنووسێ، هەمان شێوە قسەکردنى ئەو لە ناڵەى بێکاردا، یان لە بەردە نووسێکدا هەڵگرتنى بەرپرسیارەتییە، وەک چۆن شیعرى زانستى یان مناڵان هەڵگرتنى بەرپرسیارەتییە.

دڵزارى شاعیر بەر لەوەى بیر لە نووسینى شیعر وەک شیعر، وەک هونەرێکى تایبەت و باڵا بکاتەوە، بیرى لە نووسینى شیعر کردووەتەوە بۆ هۆشیار کردنەوە، بۆ داکۆکى لە مرۆڤ و ئازادى، ئەمە تا ڕادەیەکى زۆر درێژکراوەى هەمان ئەو هێڵەیە کە لە حاجییەوە دەست پێدەکات، چۆن حاجى دەیان ساڵ بەر لە دڵزار باسى "جۆشدان وەکو هەنگ و پەیداکردنى تۆپ و تفەنگ "دەکا بۆ ئازادى، دڵزاریش لە شیعرێکدا بۆ پەکەکە کە ساڵى 1991 نووسیویەتى دەڵێت:

سەرکەوێ خەباتى تۆ

هەتا روناک بێ ئاسۆ

 2

دڵزارى شاعیر وەک مرۆڤ بە دواى دادپەروەرى و دادگەرى و یەکسانیەوەیە، شیعریش دەنووسێ، ئیدى شیعر دەکاتە ئەو کەرەسەیەى کە لە ڕێیەوە کار بۆ بە دیهاتنى ئەو ئامانجانە بکات، ئەو نزیکەى 80 ساڵى تەمەنى بۆ بە دیهێنانى ئەو ئامانجانە خەرج دەکات و لاى ئەو گەیشتن بە ئامانجەکان مەبەستن، تا ئیستاتیکا و جوانى شیعر، گەرچى لەوەشدا کەمتەرخەمى نەکردووە و ئەوەى لە توانایدا بووە کردوویەتى، ئەوە جگە لەوەى هەمیشە ئامۆژگارى نەتەوەکەى کردووە، وەک ڕێنوێن و پەیامبەرێک، ئەو لە ساڵى 1965 بە سەرکردەکانى کورد دەڵێت:

ڕێ لە جاسوس و جاش بگرن

رێگا لە پیاوى باش مەگرن

 هەروەها لە شوێنێکدا دەڵێت:

زازا و کرمانج و سۆران

لوڕ و کەڵهوڕ و گۆران

هەر شەش بە دەست و بردن

بڕبڕەى پشتى کوردن

گەر یەک دڵ بن ئەمانە

هەموو بەڵاى زەمانە

زۆردارانى سەر زەوى

سەرمان پێناکەن نەوى

بۆ دڵزار ئەم زمانە شیعرییە، زمانى پەروەردە و ئامۆژگارى و ئاگادار کردنەوەیە، بۆیە ئەمە سپاردنێکى ئەرکێکى ترە بە شیعر لە سەروو خودى شیعرەوە کە خۆى ئەرکى شیعرە بۆ شاعیر، یانى شاعیر لە دەرەوەى هەڵگرتنى ئەو خەم و ئەرکانە، ئەرکى ئەفراندنى شیعرە، شیعر بە مانا قوڵ و فراوانەکەى، دڵزار وەک مرۆڤێک، وەک کەسێک کە درکى بە ئازار و مەینەتى ئەوانى تر کردووە، ناچار بووە فەرمانى تر بە شیعر جێبەجێ بکات، دەنا ئەویش دەیتوانى لە ڕێى زمانەوە وێنەى تر بکێشێ، وێنەى جیاواز و داهێنەرانە، وەک ئەوەى کە خودى شیعر ئەوەیە، نیشاندانى جوانى بەوانى تر، شێلان و بەکارهێنانەوەى زمان بە جۆرێکى جیاوازتر لەوەى کە ئاسایى بە کارى دێنین، هەروەسا بەخشینى وێنەى نابەرجەستە، وێنەى جیاواز لە ڕێى شیعرەوە بەوانى تر، دڵزارى شاعیر یان هەر شاعیرێکى تر دەتوانن ئەوە بکەن وەک چۆن نالى لە هەڵنانى خێل و قیچى حەبیبەدا دەیکات، بەڵام خەمە گەورەکەى ئازادى و نان شاعیریش ناچار بە قوربانیدان بە شیعر و خۆیشى دەدات وەک گوڵیسورخى.

 3

دڵزارى شاعیر شایانى ڕێز و ئاوڕدانەوە و هەڵوەستە لەسەر کردنە، لەو ڕووەوە کە 80 ساڵە بۆ مرۆڤ دەسووتێ، خەون بە دادگەرى و یەکسانییەوە دەبینێت، شیعر بۆ نیشتمانە سوتمەرۆکەى دەڵێت، ئەو نیشتمانەى هەمووجار لە ناو ئاگر و ئافاتەوە سەر هەڵدەداتەوە و دەژێتەوە، ئەو نیشتمانەى بۆ دڵزار و شاعیرانى کورد لە بەهەشت جوانتر و ڕازاوەتر بووە، بەهەشتى بینراو و هەستپێکراو.

دڵزار نزیکەى 75 ساڵ لەمەوبەر واتە لە ساڵى 1946 بەم جۆرە باسى نیشتمانەکەى دەکات :

باخ و بەهەشتى پان و بەرینت

 کێوانى بەرز و لوتکەى بەفرینت

هەواى بێگەرد و ئاسمانى شینت

زێوە و بێخاڵ و زێى نازەنینت

ئەو هەمان وێنە، بێ دەستکارى نیشانى خوێنەرەکانى دەدات و بیریان دەخاتەوە کە ئەمە پیرۆزە و پێویستە ڕێزى بگرن.

دوا قسەى ئێمە بۆ ئەم ئاوڕدانەوە کورتە لە دڵزارى شاعیر، هیوا خواستنە کە لە ئایندەدا لە دووتوێى بەرگى جوان و قەشەنگدا دیوانەکەى ئەو پیاوە ببینین، کە هاوعەسرى دڵدار و بێکەس و گۆران و شێخ نوورى و زۆر ناوى دیارى دنیاى ئەدەب و نووسینى کوردى بووە.

 

 

  • 1