ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

خەلەکا دوویێ ویا داویێ

 حزبیبوون د بازنێن بەرتەسک و گرتى دە:

پارتیێن پڕسێن (نەتەوى، ئولى، مەزهەبى) کریە ئارمانجێن خوە یێن بنگەهین، دەم بو دەمى زێدەتر بەرتەسک بوونە د بیاڤێن بیرکرنێ دە، لداویێ ژى د بازنێن گرتى دە سیاسەت وەکە پرۆسەیەک دایە خەتماندن، ئەڤ جورێن پارتیان نەشیانە ببنە فاکتەرێن خێرێ دناڤا جڤاکێن خوە دە، رەنگە د هن سەردەمان دا بووینە خوەدى دەسهەلات و تێکرایا چەمکێن حوکمرانیێ کەفتینە دبن ئینسیاتیا وان دە، لێ د ئەنجام دە بوینە بەلا لسەر ئایندە و پاشەرۆژا کومەلگەهێ.

وارگەهێن دبن فشارێن کۆلونیالزمێ دە رەۆشا خوە دەرباسکرى، د بناغێ پێگەها خوە دا ژى هێشت ل قوناغێن فەودالیەت و گرێدایى هزرێن پاشڤەرۆ، پرۆسەیا سیاسەتکرنێ دناڤا ئەڤان جورە وەلاتان دە پڕۆسەکا زێدە ئاسان نینە، پارتیێن مرۆڤبوون کریە ئەساس و مژارێن نەهێلانا ستەم و چەوساندنێ و گرەنتیکرنا عەدالەت و یەکسانیێ کریە ئارمانجێن خوە یێن سەرەکى، ئەڤ جورێ پارتییان زێدە کەسێن کومۆنیست و چەپ و پێشکەفتیخواز دبنە خوەدى، ل وارگەهێ عیراقێ حزبا شیوعى شیا ئەڤى رۆلى بگێریت و هەتا رادەکێ مەزن ژى گورەپانا سیاسى کونترول کر، هەر وەسا د وارێن پراکتیکێ دە ببوویە بەرسڤ بو داخواز و خواستیکێن هەموو پێکهات و تەخ و توێژێن جڤاکێ.

پارتێن خوە دکەنە خوەدیێن خەما جڤاکێ:

ئەگەر مرۆڤ ل هوکارێن پەیدابوون و ئاشکرابوونا حزبا شیوعى مێزەکەت دێ هن راستى ژ دیرۆکێ رە خوەیابن، کو هەموو هوکارێن راگەهاندنا وێ دەربرێ ژ دورهێلەکێ رەسەن و حەقیقى دکەن، ئەوان وەکە (لجنە مکافحە الاستعمار) دەستپێکر .. دژى ستەما فەودالان بەرخوەدا و بوونە پشت و پەنا ژ تەخا جوتکاران رە .. ل هەموو کارگەه و فەبریقان کرێکار و تەخا پرولیتار لسەر مافان هوشیارکرن و کرنە پێشەنگێن تێکوشانا خوە ..  ب کریار بوونە بەرسڤێن تەخا هەژار و زەحمەتکێش .. ئەندام و لاینگرێن وێ ب ئاوایەکێ وەسا هاتنە پەروەردەکرن هەر ئێک ل جهێ ئاکنجیبوون و وارگەهێ خوە بوویە میناکەکا هەرى باش و کاریگەر دناڤ جڤاکێ دە .. ب فەلسەفە و ئادیولوژیا خوە گرتیخانە ب هەموو واتەیەکێ کرنە قوتابخانە، د دیرۆکا خوە دا کارین خوە بڤان ساخلەتان بدەنە ناسکرن (رەۆشەنبیر، ئاشتیخواز، مرۆڤدوست، یەکسانیخواز، دادپەروەر).

هێز و ئالیێن پاشڤەرۆ یێن لسەر بنگەهەکا (ئولى، مەزهەبى) هاتیە پێش، دویر بوونە ژ ئەڤان جورێن هوکاران یێن مە لسەرى ئاماژەکرى، د ڤەکولینەکێ دە یا کولیچا یاسایێ پشکا زانستێن رامیارى بەحس ل هوکارێن پەیدابوونا هێزەکا ئیسلامى دکەت و دبێژیت: پاشڤەرۆیاتیەک بەرچاڤ د ئولێ ئیسلامێ دە و نزماتیا ئاستێ هوشیاریا ئیسلامى بشێوەیەکێ گشتى .. هەبوونا رێکخستنەکا سیاسى یا کاریگەر بناڤێ حزبا شیوعى و زالبوونا وێ لسەر گورەپانا سیاسى .. نەبوون و لاوازیا گیانێ جیهادێ دناڤا گەل دە .. بەربەلاڤبوونا رەۆشەنبیریا رۆژئاڤایى ل دەڤەرێ، ئەڤ هەموو هوکارە ئێک ژوان بتنێ ژى نەیێ پەیوەندیدارە ب ئێش و ئازارێن جڤاکێ و خەما پێشدابرنا کومەلگەهێ  ڤە، ئەڤ هێزە پشتى هەڤدە سالێن خوە یێن حوکمرانیێ گەل دبێژیتە وان هەرن جڤاکێ هوون نەڤێن هوون دزو گەندەلن و بلا رۆژا وە ب تەمامى ئاڤاببیت.

گەلێن بندەست چ جورە پارتیەک دخواست:

گەلێن بندەست ژبەر بلندیا رێژەیا ستەم و چەوساندنێ د پرانیا بیاڤێن (سیاسى، رەوشەنبیرى، هزرى، ئابورى،جڤاکى، کارگێرى) یێن لەواز و دامایى بوونە، شیانێن وان تێرا هندێ نەکریە هەر بوچوونەک ب سەرێ خوە د گورەپانێ دە ببیتە خوەدى هەبوون، ئەگەر ئەم باشورێ کوردستانێ بکەینە میناک، رەنگە گەلەک پڕس بهێنە زەلالکرن، دەمێن پارتى یا دیموکراتا کوردستانێ وەکە دەستپێک ل (16/08/1946) ل بەغدا ب ئاوایەکێ نهینى هاتیە دامەزراندن، هێڤێنێ دروستبوونا وێ تنێ هەلگرێ ئێک ئاراستەیا هزرى نەبوویە، بەرکێن ئەڤێ پارتیێ یێن پێکهاتى بوونە ژ سێ ئاراستەیان ( رحا عەشیرەتگەر و فەودال .. کەسێن مارکسیست و چەپرەۆ .. رەوشەنبیر و کەسێن ناسیونالیست) د وارێن پراکتیگێ دە کەسێن مارکسیست و چەپرەۆ زێدەتر یێن ئەکتیف و چالاک بوونە، لەوما ژى مارکسیا لینینى وەکە پرەنسیب و ستراتیزیەتا هزرى یا پارتیێ هاتە دەستنیشانکرن، دەمەکێ گەلەک درێژ پێنەچوو هەڤپەیمانى و لێکنێزیکبوونا هەر دو ئاراستەیێن فەودال و ناسیونالیست پتر گەفتە گەشەکرنێ، ئێدى ستراتیژیەت هاتە گوهارتن و باندورا هێزێن چەپ و کومۆنیست هاتە کێمکرن و بەرف نەمانێ کاروانێ وان دایە رێ...!

هەبلەت لگورەى قوناغێ ب زهنیەتەکا فەودال و ناسیونالیست سەرنجێن پتریا تەخ و توێژێن جڤاکێ هاتە راکێشان و گەل دبن کاریگەریا درویشمێن نەتەوى دا بوونە دیلێن پارتیێن ناسیونالیست و فەودال، ئیرۆ ژى نێزى سیه سالانە هەرێما باشور ژ ئالیێن پارتێن ناسیونالیست ڤە دهێنە ئیدارەکرن، د ئەنجامێن ئەڤێ ئیدارەکرنێ دە خەمێن جڤاکێ ژ بێدادى و نە یەکسانیێ زێدەتر بوونە، باوەرى و متمانا گەل گەلەک ب سیاسەتا پارتێن ناسیونالیست نەمایە، ئەو سوزێن د دەما خوەدا شورەشێن ناسیونالست دایە تەخ و توێژێن کومەلگەهێ، هەموو ڤالا دەرکەفتن و ب چ ئاوایان نە کەتنە وارێن پراکتیکێ، بەرژوەندیێن بەرتەسک یێن کەسوکى زالبوونە سەر هەموو بیاڤەکێ ژیانێ، ئێدى رەۆش یا بەر خەتماندنەکا ئێک جارى دچیت، ئەگەر پێداچوونەکێ د کارێن خوە دە نەکەن و مل ب ملێن هێزێن دن ریفورمان نە پێکئینن.   

پێتڤیاتیا کومەلگەهێ ب هێزێن چەپ و کۆمۆنیست هەیە:

د جڤاکێ دە سێ جورێن هێزێن سیاسى هەنە، ئێک وان جورە هێزان دخوازیت سوارى هەستێن نەتەوى یێن جڤاکێ ببیت، د ڤێ رێدە دکاریت پڕانیا جڤاکێ بو ئالیێ خوە راکێشیت، دەما ب کەدا تەخ و توێژێن جڤاکێ دبنە خوەدى دەستکەفت، د هەر وارى دە (هاردبن .. تێرنابن .. دبنە بازرگان .. دبنە گەندەل و مشەخۆر .. یاریا ب دۆزا نەتەوى دکەن .. بەرژوەندێن بەرتەسکێن کەسۆکى سەر هەموو پیرۆزیەکێ دکەڤن ..هایا وان ژ تەخێن هەژار و زەحمەتکێش نامینیت .. کرێیا سەعەت و رۆژێن خەباتا خوە لێکدانى دەهێ دکەن) لداویێ ئەو بخوە دبنە بەلایا جڤاکێ و سەرێ خوە دخون و هەر تشتى د ئێخنە بەر گەف و مەترسیان.

هێزا دووهەمین هێزێن پاشڤەرۆ نە، ئەڤ جورە هێزە ل پاشەرۆژێ نانێرن، ئارمانجا وان بەرهەمئینانا کومەلگایەکێ گرتییە، بەردەوام کەلەمن د پێشیا پێشکەتنا جڤاکێ دە، خوەشگوزەرانیا ئەڤێ جیهانێ لجەم وان نە گەلەک یا گرنگە، ئەو ل جیهانەکا دن یا تەمبەل دگەرن، جیهانەکێ بێ داینا کەدێ دبیە خوەدێ هەموو خواستیکەکێ، واتە ئەو لبەندا هندێ نە دەست و دلێن خەلکێ لڤێ جیهانێ سارکەن، ئەڤە لداویێ دبنە ئەگەرێ هندێ کومەلگەهێ د هەموو پاناڤەکێ ژیانێ دابڕن، د نیڤبەرا وان بیرکرنێن زانستى و مافێ ئاراستەکرنا پڕسان دا مەسافەکێ مەزن بدەنە ئاڤاکرن ..!

هێزا سێهەمین هێزێن چەپ و کۆمۆنیستن، ئەڤ هێزە لسەر جیاوازیان د سەکنن، دژى هەموو جورێن چەوساندنێ نە، مرۆڤ لجەم وان مەزنترین سامانە و هەر تشتى ژبوونا مرۆڤبوونێ د ئێخنە کار و حەرەکەتێ، ئارمانجا وان ئاڤاکرنا ئەڤێ جیهانێ یە، جیهانەکا دویر ژ هەموو رەنگێن ستەم و چەوساندنان، ئەو ناخوازن جڤاکێ هەژار و برسى هەبیت، د هندرێ خوە دە ئەو ب کار و خەباتێن خوە دکارن ببنە بەرسڤا هەرى راستەقینە ژبوى هەموو خواستیکێن کومەلگەهێ، ئایندێ کومەلگەهێ گرێدایى تێکوشانا وانە، پێتڤیاتیا جڤاکێ ب ئەڤان جورە هێزان هەیە، چونکە تنێ ئەو دکارن جڤاکێ ژ دەردەسەریان رزگارکەن.

چما هێزێن چەپ و کومۆنیست نابنە جهێ متمانا جڤاکێ:

هێزێن چەپ خوە د قالبەکێ کلاسیک دە یێ دورپێچکرى، جسارەتا خوە ئەبدەیتکرنێ نینە، دخوازن هەر لسەر بالگێ جاران ب رحەتى رازێن، ئەڤێ چەندێ ئەو یێت گەهاندیە ئەوێ قووناغێ بێ حەرەکەت بمینن، رحا شورەشگێریێ لجەم وان رۆژ ب رۆژ بەرف کزبوونێ ڤە دچیت، نها ئەو ب رەخنێ گەلەک دئێشن و یێن نازک بووى و خوە لبەر گازندان ناگرن، ئەو چ دەمان خوە سوجدار نابینن، هەموو  ڤەمان و کەفتنان دکەنە سوچێن فاکتەرێ دەرەکى ..!

ئەڤ هێزە گەرەکە لسەر خوە راوەستن، د هەر بوارەکێ دە ب ئاوایەکێ ڤەکرى خوە دانە پێشیا پرۆسەیا هەلسەنگاندن و ڕەخنێن جدى، کەس و ئالیێن خوە لگور دەمى نەگوهرن، بێ دودلى جهێ وان نامینیت، ئەڤە راستیەکە گەرەکە باش بهێتە فامکرن، تێکوشانا چەپان تێکوشانەکا سەختە پێتڤیاتیا وان ب رحەکا شورەشکێرى هەیە، ئەو ژبوى ڤێ یەکێ خوە ئامادە نەکەن نکارن ب ئاسانى ببنە جهێ متمانا تەخ و توێژێن جڤاکێ.

دناڤا هەر جڤاکەکێ باوەرى هەنە، دناڤا ئەڤان باوەریان دە ئۆل و مەزهەب دهێنە دیتن، لهەمبەرى ئەڤان رەۆشێن تەژى هشێن ئۆلى سەرەدەریەکا جوان و سەردەمانە ژێرا دڤێت، خوەدیێن ئەڤان هشان ژبوى ئامادەکاریێن گرەنتیکرنا جهانەکا دن یێن ب بەرنامەنە، تشتێ لجەم وان خەمسارى تێدا هاتیەکرن رێکخستنا ئەڤێ جیهانێ یە، ئەگەر ئورگانێن سیاسى هەبن ژ ئەڤى خەلکى رە بدەنە خوەیاکرن، کو ئەو یێن ب پلاننن ئەڤێ جیهانا ئەو تێدا دژین ئەوێ بگورن و بەرف جیهانەکا تەژى یەکسانى و عەدالەت بدەنە رێ، ئەز باوەرم ئەڤ خەلکە هەموو هەلویستەکێ پوزەتیف نیشانبدەن.

مرۆڤێن لسەر ئەڤى عەردى پێتڤیاتیا وان ب ژیانێ هەیە، کەس حەسناکەت یێ برسى و هەژاربیت، هەموو دژى زولم و ستەمێ نە، جیهانەکا ئارام و پڕى بەختەوەرى داخوازا وانە، خەلک زێدە نێزى ئاشتیێ یە نەک شەرى، ممکنە هەر ئێک ژڤى خەلکى لسەر ئولێ خوە بیت .. لسەر مەزهەبێ خوە بیت .. لسەر باوەرێن خوە بیت .. لسەر نەتەوا خوە بیت .. لسەر کلتورێ خوە برێڤە بچیت .. لسەر عەشیرەتا خوە بیت .. خوەدیێ زمانێ خوە بیت .. کلتورێ وى یێ پاراستى بیت، ئەگەر ئەڤ تشتێن مە ئاماژەکرى نەهێنە ئێشاندن و هنگافتن، لگور باوەرا من ئەڤ خەلکە وى چاخى دناڤ خەبات و تێکوشانا چەپان دە ب ئاسانى دێ هێتە کەهیکرن، ئەگەر ئەڤ سیاسەتە نەهێتە بکارئانین چێکرنا متمانێ پڕسەکا زێدە نێزیک نابیت ..!

ژێدەر:

-     سلسلە المحاچرات العلمیە، مدخل لعلم السیاسە د. هادیە یحیاوى.

-     الاحزاب السیاسیە واپرها على النڤام السیاسی فی العراق (دراسات فی الحریات والحقوق) م.م زیاد خلف هزال.

-     الاحزاب السیاسیە فی العراق م.م. اسعد عبدالوهاب عبدالکریم  کلیە القانون قسم العلوم السیاسیە.

 

 

 

     

  • 1