ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

بێگومان ئەو پەیج و سایتانەی پەیوەست بە سێكتەری هزری و ژیری و گەشەپێدانی توانست و بیردانی مرۆڤ كە لەسەر بنەماو كۆڵەگەیەكی پتەو و تۆكمەدا هەڵچنرابێ، ئەوە پەروەردەیەكی ڕاست و باش و تەندروستمان پێ دەبەخشێ، دەكرێ بیكەینە هەوێنی هەنگاوەكانمان و لەم سۆنگەوە خۆمانی پێ تەیار بكەین بەچەكی زانست و تەكنەلۆژیای سەردەم و لەهەموو شتێكدا ئینیسكۆلپیدیا ئاسا ڕامانبێنێ لەهەر شتە شتێك بزانین و بۆ شتەكانی خۆیشمان هەموو شت بزانین.

مۆبایل لەم رۆژگارەدا ئەو دەسكەنەی بواری زانست و زانیاری بەجۆرێ گەمارۆی بیرو هۆشی داوین، بەجۆرێ خو و خدەمان پێوەی گرتووە، بووەتە تریاكی مۆدێرنەی هاوچەرخ و خۆراكی مێشكی جەنجاڵمان كە بەئاسانی ناتوانین دەستبەرداری ببین و لەخۆمانی دوور بخەینەوە، مەبەست لەم قسەیە بەشێوەیەكی ڕەها وازهێنان نییە لێی، چونكە رێگای دوورمان بۆ نزیك دەكاتەوە، كاری قورسمان لەسەر سووك و ئاسان دەكات و دونیای بۆ كردووینەتە گوندێكی بچكووك، وەلێ ئەوەی مایەی سەرنج و تێڕامانە دەرهەق بەم ئامێرە بەجۆرێ خولیاو شێت و شەیداو هۆگری بوویتین، بەو هۆیەوە بەكەمی ئاگامان لەپەروەردەو پێگەیاندنی رۆڵەكانمانەو هەست دەكەین پەیوەندیەكانی نێو ئەندامانی خێزان رۆژ بەڕۆژ بەرەو كاڵبوونەوە دەڕوات، چونكە ئەوەندەی خۆمان بەو ئامێرەوە سەرقاڵ دەكەین و متوومان پێوەی گرتووە، نیو هێندە سەرقاڵ نین بەخەم و ئاریشەی منداڵەكانمان، هەر ئەمەیشە وایكردووە سۆزو خۆشەویستی خێزان لەكایەی كۆمەڵایەتی بەرەو داڕمان و لەناوچوون بچێت كە وردتر لەسەری بوەستین پەیكەری خێزان روویەكی مردووی لەخۆ گرتووەو جەستەیەكە لەگیانەڵاندایە، نەخاسمە بۆ ئەوانەی بەچركەسات دەستی شەكەتی لێ هەڵناگرن، ئەو ئامێرە بووەتە بەشێك لە روح و گیانیان.

ئەگەر بڕوانینە كاریگەرییەكانی مۆبایل، هەر ئەوەندە بۆ منداڵ بەسە لەتەمەنێكی زۆر بچووك و زووەوە، هێشتا خۆی ناناسێ و بەدەوروبەرەكەی ئاشنا نییە، كەچی لەبەردەوام تەماشاكردنی ڕەفتارو هەڵس و كەوتی دایك و باوكی، حەز دەكات لاساییان بكاتەوە كە هەر دەستی بەمۆبایل یەكێكیان بگات كە دەیگرێتە دەستی و دەیخەنە بنا گوێی، بەدەم زەردەخەنەوە گغە گغی پێ دەكات كە بەلایەوە ئەو جووڵەیە شتێكی جوان و خۆشە وەئەگینا بۆچی بەردەوام دایك و باوكی تا شلكوت دەبن خەریكی تۆڕەكانی ئینتەرنێتن و كاتێكیش بێزار دەبن دەیخەنە بنا گوێیان و بەسەعات و دوو سەعات قسەی پێ دەكەن.

ئەگەر منداڵەكەت مۆبایلی هەیە یان ئایپاتت بۆی كڕیوە، بەردەوام خەریكی یاریكردن و بەكارهێنانیەتی، دەبێ بیر لەوە بكەیتەوە چۆن كەشێكی ئەوتۆی بۆ بڕەخسێنی تا بەشێوەیەكی ماقووڵ و گونجاو بەكاری بێنێ، چونكە زۆر لەمنداڵان وەها خوویان پێوەی گرتووە تەنانەت لەكاتی نانخواردن ئامادە نین دەستی لێ هەڵبگرن و بێن نانەكەیان بخۆن، یان بەدەم خواردنەوە دەستیان لەسەر ئامێرەكەیەو لە یاریكردن و بەكارهێنانی خۆیان ناكەون.

هەڵگرتن و شاردنەوەی ئەو ئامێرانە بەهەر هۆكارو پاساوێك جێی خۆی بگرێ، شتێكی باشە.. بۆ نموونە هەر كاتێك منداڵەكە داوای كرد، پێی بڵێت: دوێنێ شەو ئەو ژوورەمان خاوێن كردەوە بێگومان لەشوێنێ كەوتووە، پێویستمان بەكاتە بۆئەوەی بیدۆزینەوە، لەوەشدا كێ دەڵێ ئەو كەسە نەهاتووە كە بچێتە هەر ماڵێك تەنها مۆبایل و ئایپات دەبات، ڕەنگە ئەو كەسە هاتبێ و بۆ خۆی بردبێتی، جا ئەو كەسە پێمان ناڵێ لەكوێی داناوە؟ نایگەڕێنێتەوە، چونكە قسەیەكی هەیە دەڵێ: تاچاوی منداڵەكەتان كزو لاواز نەبێ، لای خۆمی دادەنێم، بڕۆن بە منداڵەكەتان بڵێن و بەڵێنی لێوەربگرن ئەگەر ڕۆژانە تەنها ئەوەندە كاتە بەكاری دێنێ، ئەوە قەیناكە دەیهێنمەوە وەئەگینا نایهێنمەوە.. بەمەیش منداڵەكە لە دابڕان بۆ ماوەیەك، ئەوەی لەلا دروست دەبێ كە بەدایك و باوكی بڵێت: بابەگیان، دایەگیان بەو كابرایە بڵێن مۆبایلەكە، ئایپاتەكەم بۆ بێنێتەوە بەڵێنبێ بەگوێی بكەم و ئێوەش سەعاتم بۆ بگرنەوە ئەگەر لەوە زیاتر بەكارم هێنا بەكابرا بڵێن با بێت بۆ خۆی ببات ..ئەوەش زیرەكی گەیاندنی دایك و باوكی گەرەكە تا بەو سیناریۆیە هەڵبستن و منداڵەكەیان لەدەردو بەڵایەكی گەورە بەدوور بگرن كە ئەو كاریگەریە زۆرو خراپانە بەهۆی زۆری بەكارهێنانەوە لای منداڵ دروست دەبێت.

زانستی سەردەم پێمان دەڵێت: مانەوەی مناڵ بۆ ماوەیەكی زۆر لەبەردەم شاشەی تەلەفزیۆن و مۆبایل و كۆمپیوتەر كاریگەری خراپ لەسەر بیرو هۆشی بەجێ دێڵێ و وادەكات لەداهاتوو توانای چارەسەری كێشەكان و جێبەجێكردنی ئەركی قوتابخانەی نەبێت و نەتوانێ شەوانە بەباشی بخەوێت، ئەمەیش دەبێتە هۆی كەم بوونەوەی ئاستی تێگەیشتن و فێربوونی.

هەروەها بۆ منداڵی تەمەن دوو سێ ساڵی زۆر جار دەبێتە هۆی سەرهەڵدانی جۆرێك لەجۆرەكانی نەخۆشی ئۆتیزم، بەتایبەت مۆبایل و كاریگەری شاشە كە ئەو تیشكە زیانبەخشانەی لێیەوە دەردەچێ و بەكارهێنانی بۆ زیاتر لەدوو كاتژمێر لەرۆژێكدا وێڕای زیانگەیاندن بەچاو، كاریگەری خراپ لەسەر جەستەی دروست دەكات، لەو زیانانە( سوور بوونەوەو وشك بوونەوەو كزانەوەی چاو- دروست بوونی ئێش و ئازاری مل و شان- كەمبوونەوەی جووڵەو نەبوونی خوڵق و خۆی تێكەڵاوبوون بەمنداڵانی تر- زوو هەڵچوون و گۆڕانی هەڵس و كەوت و مامەڵەكردنی لەگەڵ ژینگەی دەوروبەر - لەدەستدانی تەركیز و نزمبوونەوەی ئاستی گوێگرتن و وەرگرتن و...هتد.

گومانیش لەوەدا نییە مۆبایل ئەو سیخوڕەیە بەڕەزامەندی خۆمان متمانەی پێ دەكەین و هەموو شتێكی پێ دەڵێین و لەگەڵ خۆمان دەیبەینە هەر شوێنێك بمانەوێ لەكاتێكدا ئەو هەست و سۆزەی بۆ ئەومان هەیە، بۆ دەوروبەرەكەمان نییە یان ئەوهەست و سۆزەمان بۆی كەمە، بۆیە بەهۆی ئەو متمانەوە هەموو نهێنیەكی پێ دەدەین و هەموو شتێكی خۆمانی تێدا خەزن دەكەین، ئامادە نین نیو هێندە نهێنیەكەمانمان لای دایك و باوك یا براو خوشكمان باس بكەین، بۆیە ئەگەر چوارچێوەی خۆمان نەزانی و لەسنوور دیاریكراو دەرچووین، ئەوە مۆبایلە خیانەتمان لێدەكات، تووشی گۆبەندو گیرو گرفتمان دەكات، وەك دەبینین چۆن رۆژانە بەدەیەها كەس لێرەو لەوێ بەهۆی مۆتەكەو ناپاكی ئەو مۆبایلەوە كە ئێمە هەموو نهێنیەكمان پێی داوە، لەچاوتروكانێكدا نهێنیەكانمان دەباتە دەرو سەرشۆڕ و رسوای دنیامان دەكات و دەمانكاتە قۆچی قوربانی ئەم و ئەو، بەتایبەت ئەوانەی پێمان وایە هاوڕێی دڵسۆزن كەچی گورگ ئاسا لەپێستی مەڕ دەردەكەون كە ئیشیان پێمان نەما، هەموو نهێنیەكمان بەملاو و بەولا وەردەكەن و پەرت و بڵاوی دەكەنەوە.

نكۆڵیش لەوە ناكرێ هەر مۆبایلە لەم سەردەمە بەشێوەیەك لەشێوەكان ژیان و پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكانی هەموومانی ئاسان كردووە، بەڵام دەبێ بزانین چۆن مامەڵە لەگەڵ مۆبایلەكەی دەستمان بكەین؟ چ كاتێك بەكاری بێنین؟ چ كاتێك قسەی پێ بكەین و لە چ كاتێكیشدا بێدەنگ یان بەتەواوی بیكوژێنینەوە؟

/2022شارۆچكەی تەقتەق

 

  • 1