ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئەم بابتە پێشكەشە بۆ هونەرمەند سەلاح عەزیز

ئەم جیهانە باش نییە. با بیگۆڕین. هەستن دەی!

ئەم ڕستەیەی سەرەوە بۆ مایسترۆی ئۆركسترا "نیكۆلاوس هارناكۆرت" دەگەڕێتەوە كە سەركەوتووانە سەرجەم سیمفۆنیاكانی بیتهۆڤنی تۆماركردوە، كاتێك باسی پێنجەمین سیمفۆنیای بیتهۆڤن دەكات، و دەڵێت: ئەم میوزیكە هاندانێكی سیاسی شۆڕشگێرانەیە.

ئەمڕۆ سەرجەم ڕووداوەكان لە ئاستی نیشتمانی و جیهانیدا، جەخت لەوە دەكەنەوە كە ئەم جیهانە باش نییە، و فرسەت و هەلی گۆڕانكاری هەردەم بژاردەیەكە لەبەردەم گەلانی ستمەدیدە و چینە چەوساوەكان.

هەروەكو لە ریتمی ئەو سیمفۆنییەدا هاتووە تێكۆشانی شۆڕشگیری بە شێوەیكی میتۆدی دەكرێت. میوزیكی قۆناغی یەكەم بە شاڵاوێكی سەرتاسەری دەستپێدەكات كە هیچ بەربەستێك لە بەردەمی خۆیدا ناهێڵێت و، دوواتر لە قۆناغی دووەمی سیمفۆنییەكەدا چركەساتی دوودڵی و ڕەشبینی رچاودەكرێت و، كۆتاییەكەشی دەڕبڕینە بۆ سەركەوتن.

هەرچەندە بیتهۆڤن كەسێكی سیاسەتمەدار نەبووە و بەتەواوی هەڵسەنگاندن و شارەزایی لە ڕووداوەكان نەبووە، بەڵام هەستی شۆڕشگیرانەی وای كردووە كە بگاتە دەرئەنجام و هەڵسەنگاندنی درووستی ڕووداوەكان. ئەو لەسەرەتاوە پێی وابوو، كە سەرهەڵدانی پۆناپارت دەبێتە مایەی پاراستنی بەهاكانی شۆڕشی فەرەنسا و، بۆ ئەم مەبەستەش ویستی سێیەمین سیمفۆنیەی خۆی بۆ پۆناپارت پێشكەش بكات، بەڵام كاتێك هەستی بە هەڵەبوونی بۆچونەكەی خۆی كرد بەتایبەتی كە لە ساڵی 1802 پۆناپارت خۆی بە حاكمی ڕەها و هەتاهەتایی دانا و، لە گەڵ پاپای ئەو كاتە ڕیكەوتنامەی مۆركرد و ئەم هەواڵە بە بیتهۆڤن گەیشت، ئەو نوسینەی خۆی لە سەر نۆتەی سیمفۆنیەی سێ كە پێشكەشی پۆناپارتی كردبوو، بە ڕقیكی زۆرەوە كوژاندەوە و ناوی پۆناپارتی لابرد، كە تا ئێستا شوێنی كۆژانەوەكە لەسەر ئەو نۆتەیە ماوە و، سیمفۆنیاكەی لە ناونەبرد بەڵكو ڕستەیكی دیكەی لەسەر تۆماركرد كە بریتی بوو لە: بۆ یادگاری پیاوێكی مەزن كە پۆناپارت نییە.

ڕووداوەكان هەروەكو چۆن بیتهۆڤنی دووچاری ڕەشبینی نەكرد، گەلی فەرەنسا وگەلانی ئەوروپا، بەتایەتی چینی كرێكار و چەوساوەكانی بە ئاستی بێهودەیی و خۆبەدەسدانەوە نەبرد. ئەوە بوو شۆڕشەكانی ساڵانی 1848 سەرتاپای ئەوروپای گرتەوە و لە ساڵی 1871 كۆمۆنەی پاریس كە یەكەمین شۆڕشی پرۆلیتاریایە بەرپابوو.

وانەكانی مێژوو پێمان دەڵێت كە لە كاتی پاشەكشەی شۆڕش، یان لە هەر ویستگەیكی شۆڕشگیری كە بەرنامەی سیاسی گۆڕانكاری نەیەتەدەی و بەربەستی بۆ پەیدا ببێت، شاڵاوی هێزی دژ شۆڕش و ئیرهابی فیكری دژ بە هەڵگرانی پەیامی گۆڕانكاری و تێكۆشان بۆ جیهانێك كە عەدالەتی كۆمەڵایەتی تیادا دابینكرابێت، و تێكۆشانی گەڵێك وەك گەلی كوردستان بۆ دەستنیشانكردنی مافی چارەنووسی خۆی و هەنگاونان بۆ سەربەخۆیی، بە شێوازی جۆراجۆر دەستپێدەكات. بەڵام ئەوەی كە هەردەم ئاسۆی گۆڕانكاری و زەمینەی بەرخودان و تێكۆشان بە كراوەیی دەهێڵێتەوە، مانەوە و بەردەوامبوونی ئەو قەیرانە هەمەجۆرانەیە، كە بەهۆی شێوازەكانی چەوساندنەوەی نەتەوەیی و چینایەتی و، شێوازەكانی كۆلۆنیالزم نەك هەرماوەتەوە، بەڵكو زیاتر قوڵتر و ئالۆزتر دەبێت، و چینە چەوساوەكان و هێزی گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی و گەلانی تێكۆشەر لە پێناوی سەربەخۆییدا، جگە لە بەرەنگاربوونەوە و گیانی موقاوەمت و بەردەامببون ڕێگای دیكەیان نییە و، ئەم ڕێگایەش بە نوێكردنەوەی بەرنامە و دانانی ستراتیجی كاریگەر و تاكتیكی كارا دێتە دی، كە دەڕبڕینی لە بزافیكی نیشتمانی ـ چینایەتی ـ نێونەتەوەیی بەرجەستە دەبێت.

نیشتمانی بە ڕچاوكردنی تایبەتەمەندییەكان لە چوارچێوەی ناكۆكی و ململانییەكان و ئەنجامدانی ئەركە نیشتمانییەان لە هەر وڵاتێكدا و، نێونەتەوەییش لە كاركردن بۆ هاوپەیمانی بەرفراوان دژ بە نیولیبرالیزمی ناوخۆ و جیهانی و ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانی سەرمایەدار،ی كە لە ماوەی دەیەی ڕابووردوو و لە ڕەوشی ئێستادا بە شێوازی قەیرانی دارایی سەرمایەداریی 2008، و دواتر قەیرانی كرۆنا، و ئێستاش شەڕ لە ئۆكرانیا كە لە بەرژەوەندی ناوەندە سەرمایەدارەكان و كەڵەكەبوونی داهات و سامانە بۆیان، كە ئەمەش بە پێچەوانەی بەرژەوەندی چینی كرێكار و جوتیاران و زەحمەتكێشان كە ڕۆژانە كارتێكردنی شەڕ لە بواری گرانی و مەترسی و بێكاری ڕەنگی داوەتەوە، جگە لە بەردەوامبوونی چاوگەكانی شەڕ و بارگرژی لە بەشێكی فراوانی جیهانی ئەمڕۆ لەوانە سوریا، یەمەن، لیبیا، شەڕی ئەرمینا و ئازەربایجان، شەڕی قرغییسستان و تاجیكستان و، چارەسەرنەكردنی مەسەلەی گەلی فەلەستین و، جگە لە ڕوشی دۆزی ڕەوای گەلی كوردستان لە هەر چوار پارچەكەیدا.

سیمفۆنیاكانی بیتهۆڤن و سروودە چینایەتییەكان و، گۆرانی و سردووەكانی ئەو گەلانەی لە گۆڕەپانی تێكۆشانی نیشتمانی خۆیاندا بەرهەمیان هێناوە، هەردەم بەشێكی كاریگەر و كارا لەئەدەبی شۆڕشگیری و بەرهەمی تێكۆشان بۆ پرۆسەی گۆڕانكاری بووە.

داهێنان لە بواری میوزیك و سروود و گۆرانی تەواوكەری بوارەكانی دیكەی داهێنان لە بورای ڕۆمان و چیرۆك و شیعر و شێوازەكانی دیكەی هونەر لەوانە هونەری تەشكیلی و پەیكەرتاشی .. هتد، بووە.

داهێنان لە ئەدەبی شۆڕشگیری و پێشكەوتنخواز لە بواری نووسین و داهێنانی بواری فەلسەفە و سۆسیۆلۆجیا و ئابووریدا جیاناكراوەتەوە، بەڵكو بەشێك لەو ڕستە و بۆچونانەی لە شانۆ و رۆماندا بەكار هاتووە لە هەندێ شاكاری مەزن لە بورای ئابووریناسی و فەلسەفە و سۆسیۆلۆجیا و سیاسەتدا ڕەنگی داوەتەوە.

ماركس یەكێك لەو فەیلەسۆفە مەزانانەیە كە ئەدەب بە هەموو جۆرەكانییەوە لە نووسین و بەرهەمەكانی بە بەرهەمە ئابووریەكانییەوە ڕەنگی داوەتەوە و تەنانەت ماركس بە "شاعیری دیالكتیك" ناسراوە.

لە پێشەكی چاپی ئەلمانی كتێبی سەرمایە ماركس نووسیوێتی: ئەم چیرۆكە باسی تۆ دەكات. ئەم ڕستەیەی لە شاعیری ڕۆمانی هۆراس 865 پ.ز، وەرگرتووە، و مەبەستی ماركس ئەوەیە كە بە كرێكارانی ئەلمانیا بلێت شان ڕامەوشێنە و بڵێی پەیوەندی بە منە نییە و ئەم بەرهەمە واتە سەرمایە تەنیا پەیوەندی بە كرێكارانی ئینگلتراوە هەیە، بەڵكو پەیوەندی بە یاساكانی بەرهەمهێنای سەرمایەدارییەوە هەیە.

بەشێك لە كەسایەتییەكان لە شانۆگەریەكانی شكسپیر لە كتێبی (سەرمایەی) ماركس دیارە و بەشێك لەو كەسایەتییانە لەلایەن ماركسەوە وەك ئاماژە بۆ چینێك یان توێژێكی كۆمەڵایەتی یان هەڵوێستێكی سیاسی بەدیدەكرێت. هەر بۆ نموونە كەسایەتی فالستاف و كوكلی بیوەژن لە شانۆگەریی هنری چوارەم و، كەسایەتی شایلۆك لە شانۆگەری بازرگانی ڤینیسیا لە باسەكانی سەرمایە و هەڵوێستەی توێژەكۆمەڵایەتییەكان ڕەنگی داوەتەوە و، تەانەت ماركس لە نامەیەكدا بۆ ئینگلز باس لەوە دەكات كە هەندی لە كارەكتەرەكانی شكسپیر لە شانۆگەرییەكانیدا لە لایەن منداڵەكانمەوە بۆ وەسفكردنی هەڵوێستەكان بەكاردێن.

وانەكانی مێژوو پێمان دەڵێن كە میوزیك و شیعر شانۆ و تابلۆ و رۆمان و چیرۆك و بوارەكانی دیكەی هونەر لە كاری شۆڕشگیرانە بۆ گۆڕانكاری كۆمەڵایەتی و ڕووبەڕووبوونەوەی شاڵاوی سەرمایداری و تێكۆشان بۆ عەدالەتی كۆمەڵایەتی و خەبات بۆ رزگاری نیشتمانی جیاناكرێتوە.

بۆ ڕەخساندن و بتەوكردنی گیانی موقاوەمت گەلەكەمان پێویستی بە هەموو شێوازەكانی تێكۆشان هەیە.

بەشداری سەلاح عزیز و گۆرانی برایم خەیات و ڕوباری شیخ سعید لە فیستیڤاڵی لۆمانیتیە لە پاریس لە ڕێگای ژنینی میوزیك و گۆرانی ڕەسەنی كوردی و سروودی نیشتمانی كوردستانی لەوانە خوشمدەوێ نیشتمانم و سروودی نێونەتەوەیی و سروودی گەلانی تێكۆشەر دژ بە كۆلۆنیالزم ئاماژەیەكی دیكەی بەردەامبوونی موقاوەمەتی گەلەكەمانە دژ بە شۆڤینزم و گۆرانكاری دیموگرافی و تێكۆشان بۆ سەربەخۆیی و جیهانێكی نوی.

 

  • 1