ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

بەشی چوارەم

دابەشکردنی قۆناغەکانی گەشەپێدانی کشتوکاڵ هەمیشە سەرنجی ئابووریناسانی کشتوکاڵ و ئابووریناسانی گەشەپێدانی بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە، زۆرێک لە پسپۆڕان و زانایان لێکۆڵینەوەی بەرفراوان و قووڵیان لەسەر کردووە، تیۆری قۆناغەکانی گەشەی کشتوکاڵی بە تایبەتمەندی خۆیان پێکهێناوە. بەپێی دۆخی ڕاستەقینە و تایبەتمەندییە تایبەتەکانی گەشەپێدانی کشتوکاڵی لە وڵاتانی تازەپێگەیشتودا، مایلەر، ئابووریناسێکی ناسراوی گەشەپێدانی کشتوکاڵی ئەمریکی، لە ساڵی ١٩٦٦دا "تیۆری مەیلەر بۆ قۆناغەکانی گەشەپێدانی کشتوکاڵی" خستەڕوو. تیۆرییەکە گەشەپێدانی کشتوکاڵی بەسەر سێ قۆناغدا دابەش دەکات: قۆناغی کشتوکاڵی نەریتی کە بە وەستانی تەکنەلۆژیا تایبەتمەندە و گەشەی بەرهەمهێنان بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە شتە نەریتییەکان دەبەستێت؛ قۆناغی کشتوکاڵی تەکنیکی کەم سەرمایە کە بە گەشەسەندنی جێگیر و بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا و کەمتر بەکارهێنانی سەرمایە تایبەتمەندە. قۆناغی کشتوکاڵی تەکنیکی سەرمایەی بەرز کە بە پەرەسەندن و بەکارهێنانی بەرزی تەکنەلۆژیا و بەکارهێنانی چڕ لە سەرمایە تایبەتمەندە. ئابووریناسێکی دیکەی ئەمریکی بە ناوی وایتز، لە ساڵی ١٩٧١دا "تیۆری ڤایتز بۆ قۆناغەکانی گەشەپێدانی کشتوکاڵی"ی خستەڕوو و لەسەر بنەمای ئەزموونی گەشەپێدانی کشتوکاڵی لە ئەمریکا. هەروەها تیۆرییەکە کشتوکاڵ بەسەر سێ قۆناغدا دابەش دەکات: قۆناغی کشتوکاڵی بژێوی کە بە خۆبژێوی تایبەتمەندە، قۆناغی کشتوکاڵی تێکەڵاو کە بە هەمەچەشنکردن و زیادبوونی داهات تایبەتمەندە، قۆناغی کشتوکاڵی کاڵای مۆدێرن کە بە بەرهەمهێنانی تایبەتمەند تایبەتمەندە. ئابووریناسە بەناوبانگەکانی ژاپۆن یوجیرۆ هایامی و ڤێرنۆن ڕاتان تیۆری گەشەپێدانی کشتوکاڵییان خستەڕوو کە لەسەر بنەمای تیۆری تەکنەلۆژیای کشتوکاڵی و گۆڕانکاری دامەزراوەیی لە ساڵی ١٩٧١ دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٨٥دا زیاتر مۆدێلێکی گەشەپێدانی کشتوکاڵی تەواویان پێشنیار کرد، واتە لە هەر ئابوورییەکدا، گەشەپێدانی کشتوکاڵ پشت بە کارلێکی چوار توخمە بنەڕەتی دەبەستێت، لەوانە وەقفی سەرچاوە، وەقفی کولتووری، تەکنەلۆژیا و سیستەم. هەروەها لە ساڵی ١٩٨٨ حەیامی یوجیرۆ "تیۆری قۆناغی گەشەپێدانی کشتوکاڵی هاسوی"ی خستەڕوو کە لەسەر بنەمای پراکتیکی گەشەسەندنی ئابووری ژاپۆن دامەزراوە. هەروەها تیۆرییەکە گەشەپێدانی کشتوکاڵی بەسەر سێ قۆناغدا دابەش دەکات: قۆناغی گەشەپێدان کە بە زیادبوونی بەرهەمهێنان و دابینکردنی خۆراک لە بازاڕدا تایبەتمەندە، کە تێیدا سیاسەتەکانی زیادکردنی بەرهەمی کشتوکاڵی ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕن؛ قۆناغی گەشەپێدان کە تایبەتمەندە بە گرنگیدان بە چارەسەرکردنی هەژاری گوندنشینەکان، لە ڕێگەی کشتوکاڵی پشتگیری نرخ سیاسەت سیاسەتی سەرەکی گەشەپێدانی کشتوکاڵییە لەم قۆناغەدا بۆ باشترکردنی ئاستی داهاتی جووتیاران؛ لە قۆناغی گەشەپێدان کە بە ڕێکخستن و باشکردنی پێکهاتەی کشتوکاڵی تایبەتمەندە، ڕێکخستنی پێکهاتەی کشتوکاڵی ئامانجی سەرەکی سیاسەتی کشتوکاڵییە لەم قۆناغەدا.

هەرچەندە ئەو ئابوریناسە كشتوكاڵییەكان و ئابووریناسانی گەشەپێدان كە لە سەرەوە باسمان كرد، خاوەنی ستانداردی پۆلێنكردن و ڕوانگەی توێژینەوە و جەختكردنەوەی تیۆری لەسەر تیۆری قۆناغەكانی گەشەپێدانی كشتوكاڵی جیاوازن، بەڵام دەتوانین ببینین كە زۆربەیان گەشەی كشتوكاڵی بەسەر سێ قۆناغدا دابەش دەكەن، كە هەموویان زۆر گرنگن.لە پای گرنگیدان بە ڕۆڵی تەرخانکردنی سەرچاوە کشتوکاڵییەکان و بەشداریکردنی هۆکارەکانی بەرهەمهێنان لەسەر گەشەپێدانی کشتوکاڵی. هەرچەندە ئەم ئەنجامە توێژینەوەیانە لەسەر بنەمای پاشخانی مێژوویی جیاواز و گریمانەی تیۆری جیاوازن، بەڵام هێشتا ئیلهامێکی زۆریان هەیە بۆ ئەوەی ئێمە لە قۆناغەکانی گەشەسەندنی کشتوکاڵی تێبگەین: یەکەم: پرۆسەی گەشەپێدانی کشتوکاڵ، لە هەر قۆناغێکدا، سەرچاوەی کشتوکاڵییە، بەرهەمهێنان دووەم، بەهۆی کەمی ڕێژەیی سەرچاوە کشتوکاڵییەکان و هۆکارەکانی بەرهەمهێنان، دامەزراندنی سیستەمێکی کارامەی بازاڕی تەرخانکردنی سەرچاوە گرنگە بە تایبەتی بۆ گەشەپێدانی کشتوکاڵی؛ سێیەم، حکومەت ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە هەموو قۆناغەکانی گەشەپێدانی کشتوکاڵی، بۆیە پێویستە حکومەتی چالاکانە بازاڕەکانی بەرهەم و فاکتەری لە قۆناغی نوێی گەشەپێدانی کشتوکاڵیدا بچێنێت، و کارکردنی کاریگەری میکانیزمی نرخی کێبڕکێی بپارێزێت.

شیكردنەوەی تیۆری بۆ قۆناغی نوێی گەشەسەندنی كشتوكاڵ گەشەسەندنی کشتوکاڵی نەک هەر تایبەتمەندییە گشتییەکانی گەشەپێدانی کشتوکاڵی هەیە .

هەر لە سەرەتای هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، زانایان و پسپۆڕانی توێژینەوەی چینی دەستیان کرد بە چاودێریکردنی پرسەکانی گەشەپێدانی کشتوکاڵی لە ڕوانگەی قۆناغەکانی گەشەکردنەوە، و کورتەیەک لە گەشەسەندنی کشتوکاڵی چینیان وەک گواستنەوەیەک لە بەرهەمهێنانی بژێوی و نیمچە بژێویەوە بۆ بەرهەمهێنانی بازرگانی و کۆمەڵایەتی سیستەمی گرێبەستی بەرهەمهێنانی هاوبەش - و لەسەر ڕێگای گەشەپێدانی کشتوکاڵی سۆسیالیستی . . لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا جارێکی دیکە ئابووریناسانی کشتوکاڵی ئە وڵاتەکە دەستیان کردەوە بە گفتوگۆکردن لەسەر قۆناغی گەشەسەندنی کشتوکاڵ. بۆنمومە گروپی توێژینەوە لەسەر گۆڕینی کشتوکاڵی نەریتی چینی بۆ کشتوکاڵی مۆدێرن پێیان وایە پرۆسەی گەشەپێدانی کشتوکاڵی چینی لە ڕاستیدا پرۆسەی گۆڕانکارییە لە کشتوکاڵی تەقلیدییەوە بۆ کشتوکاڵی مۆدێرن، و ئەم پرۆسەیە بەسەر دوو قۆناغدا دابەش دەکات: یەک گۆڕانکارییەکانی مۆدێرنکردنی کشتوکاڵی لە ژێر سیستەمی ئابووری پلان بۆ داڕێژراودا. تایبەتمەندیەکانی ئەم قۆناغە ئەوەیە کە مۆدێرنیزاسیۆنی کشتوکاڵی ڕەفتارێکی سەرەوە بۆ خوارەوەیە؛ وەبەرهێنان لە دەوڵەت یان ڕێکخراوە ئابوورییە بەکۆمەڵەکانەوە دێت؛ ڕێگای مۆدێرنیزاسیۆنی کشتوکاڵی لە شێوەی بزووتنەوەیەکی جەماوەریدا پێشدەخرێت؛ ژینگەی ئابووریی گەورە بەم شێوەیە دەربڕدراوە کە فۆکەس لەسەر پیشەسازی . دووەمیان گۆڕانی مۆدێرنیزاسیۆنی کشتوکاڵییە لە چاکسازیی بازاڕگەراییدا. تایبەتمەندییەکانی ئەم قۆناغە ئەوەیە کە بابەتی بچووکی مۆدێرنکردنی کشتوکاڵی بریتییە لە ڕێکخراوی ئابووریی بچووکی کشتوکاڵی، و میکانیزمی سوودی ئابووری فاکتەری سەرەکییە؛ بابەتەکانی وەبەرهێنانی مۆدێرنکردنی کشتوکاڵی هەمەچەشنن؛ پیشەسازیکردنی گوندەکان و شارنشینی پەیوەندییەکی گرنگن لە... کارپێکردنی مۆدێرنکردنی کشتوکاڵی؛ کرانەوە بەڕووی جیهانی دەرەوەدا بووەتە ئاسانکارێکی گرنگ. لە ڕێگەی بەراوردکاری و شیکاری نێودەوڵەتییەوە، حوکمێکی بنەڕەتی لەسەر قۆناغی گەشەسەندنی کشتوکاڵی چین دەدرێت: هەرچەندە مۆدێرنیزاسیۆنی کشتوکاڵی چین لە دوای چاکسازی و کرانەوەیەوە دەستکەوتی گەورەی بەدەستهێناوە، بەڵام هێشتا کشتوکاڵی چین لە ئاستێکی تاڕادەیەک نزمدایە لە گەشەکردندا. گروپی توێژینەوە لەسەر گواستنەوە لە کشتوکاڵی نەریتییەوە بۆ کشتوکاڵی مۆدێرن لە چین: "لە نەریتەوە بۆ مۆدێرنیتە"، "پرسی ئابووری کشتوکاڵی"، 1997،

لە وەرچەرخانی سەدەدا ئابوری نیشتمانی چین و شێوازی ئابووری کشتوکاڵی گۆڕانکاری قووڵتری بەخۆیەوە بینیوە، تیۆریستەکانی ئابووری کشتوکاڵی و کارمەندانی سیاسەت بۆیان دەرکەوتووە کە تێگەیشتنی دروست لە دۆخی ئابووری کشتوکاڵی و گوندەکان، و حوکمدانی ورد لە قۆناغی گەشەسەندنی کشتوکاڵی زۆر پێویستە بۆ جێبەجێکردنی جێگیرکردنی ستراتیژی کشتوکاڵ و کاری گوندنشینی گرنگییەکی زۆری هەیە بۆ زیادکردنی بەرهەمی کشتوکاڵی، داهاتی جووتیاران، و سەقامگیری گوندەکان، و پاراستنی دۆخی گشتی چاکسازی و گەشەپێدان و سەقامگیری." کشتوکاڵی وڵات و ئابووری گوندەکان دەچێتە قۆناغێکی نوێوە .

توێژینەوەکان لەسەر قۆناغی گەشەسەندنی کشتوکاڵ لوتکەیەکی بەخۆیەوە بینیوە. ئەم باسە نەک هەر حوکمێکی تاڕادەیەک بەردەوام دەکێشێت کە کشتوکاڵی چین پێی ناوەتە قۆناغێکی نوێوە، بەڵکو بە تایبەتی باس لە نیشانەکان و تایبەتمەندی و تەحەددیاتی قۆناغی نوێی کشتوکاڵی دەکات، هەروەها ڕێوشوێن و پێشنیارەکانی سیاسەتی هاوتا.

دوای گۆڕانکاری قووڵی دامەزراوەیی و نزیکەی ٢٠ ساڵ لە گەشەسەندنی خێرا، کشتوکاڵی چین پێی ناوەتە قۆناغێکی نوێی گەشەسەندنەوە. لە ڕوانگەیەکی تیۆریەوە، تێگەیشتن لە قۆناغی نوێی گەشەی کشتوکاڵ پێویستە لە دوو ڕوانگەوە ئەنجام بدرێت: یەکەم: لە ڕوانگەی گەشەسەندنی خودی کەرتی کشتوکاڵەوە، کشتوکاڵی، کە بە شێوەیەکی سەرەکی هەندێک تایبەتمەندی نوێ سەریان هەڵداوە: ژینگەی دامەزراوەیی بنەڕەتی گونجاو بۆ کارکردنی ئابووری کشتوکاڵ پێکهاتووە؛ وەبەرهێنان و کەڵەکەبوونی کشتوکاڵ گەیشتووەتە ئاستێکی دیاریکراو؛ تەرخانکردنی زانیارییەکانی سەرچاوە کشتوکاڵییەکان وردە وردە گۆڕدرا بۆ شێوازێکی بەڕێوەبردنی سەرمایە چڕ؛ پێکهاتەی بەرهەمهێنان لەناو کشتوکاڵدا زیاتر ڕێکخراوە. دووەم: لە روانگەی پەیوەندی نێوان كشتوكاڵ و كەرتەكانی تری ئابوری نیشتمانیشەوە، گەشەسەندنی كشتوكال بەشداریكردنی لە كەرتەكانی دیكەی ئابووریدا زۆر گرنگە، هەروەها ڕۆڵێكی گرنگ دەگێڕێت لە پاڵپشتیكردن و گەرەنتیكردنی گەشەسەندنی ئابووری نیشتمانی. هەروەها گۆڕانکاری نوێ لە شێواز و ڕادەی بەشداریکردنی کشتوکاڵ لە کەرتەکانی دیکەدا ڕوودەدات، کە ئەمەش لەو ڕاستییەدا ڕەنگ دەداتەوە کە بەشداریکردنی کشتوکاڵ لە بازاڕدا تادێت پێگەیەکی سەرەکی داگیر دەکات..

 

  • 1