ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

فهــــم الـزردشـتیــة بـــدون تـحـــریـف.

کتێبێکی (٣٤٧ٚ)لاپەڕەیی بەڕێز(ئیبراهیم زراری)یە،و یەکەم چاپی لەساڵی٢٠٢١،لێ چاپکراو بڵاوکرایەوە.

حەققەت ئەو کتێبە یارمەتی دەرێکی باش دەبێت، بۆ خوێنەری کوردی عەرەبی زان، دەروازەو سەرەتایەکی باشیشە،  بۆئاشنابوون بەو ئایینەو ڕیتواڵ و تقوسەکانی و

زانیاری بەدەست هێنان و شارەزابوون لەسەر زەردەشتیەت، کە ڕۆژگارێک، ئایینی بەشێکی زۆری باو باپیرانمان بووە، لەپاڵ یارسانیەت و ئایینی ئێزدایی، سەردەمێک و بەر لە شاڵاوە داگیرکارییەکەی عەرەبەکان،کەناویان ناوە(فتوحات)،و بەزۆر گۆڕینی قەناعەت و ئایینی خەڵک، لەژیر هەڕەشەی شمشێرو  سەرانەو بەکەنیزەکردن و بە کۆیلەکردن و کوشتن و ئەتکردن. زەردەشتیەت،ئەو ئایینەی زەردەشیەکان پێی دەڵێن(دایکی هەموو ئایینەکان و یەکتاپەرستی). ئەو ئایینەی باوەڕی بەتاقە خواوەندێک(ئاهۆرامەزدا)هەیە، ئاهۆرا، پێچەوانەی ئایینەکانی تر، کە دایمە سیفەتی نێرینەیان بە خواوەند بەخشیوەو، لەشێوەی نێرێک لەدەق و تێکستەکانیان بەرجەستەیان کردووە، بەگوێرەی ئاڤیستا، خاوەنی شەش سال و خەتە (سیفات )، سێ لەو ئادگار و سال و خەتانە مێینەین و سێشیان نێر،  هەروەها هەڵگری سەد یەک ناوەو کتێبەکەی ناوی(ئاڤێستا)یە،کە پێنج سەدە بەر لەزایین،بەزمانی مۆگەکان نووسراوە، ئیدیۆم و زاراوەکەی زۆر لەشێوەزاری هەورامیی و پەهلەوی و لۆری و سەنسکریتییەوە نزیکە، ئاڤێستا واتا:بنچینەی بتەو بەهێزو،  لەسەرسێ کوچکەی:بیری چاک، گوتەی چاک و کرداری چاک دامەزراوە، و لەبارەی  ڕاستیەکانی نیزامی کەونیدا، پشت بە تێگەیشتنێکی فیزیایی و فیکری و تیۆرە فەلەکیەکان دەبەستێت و زەردەشتیەت ئایینێکە دیالۆگ و مەنەلۆگ و ئەقڵ و تێڕامانی فەلسەفی کردووەتە بناخەی تێگەیشتن لەچەمکەکانی ژیان و بوون و گەردون و میتافزیکاو ئەشۆ زەردەشت بەیامبەری ئەخلاق ناسراوەو چەشنی بودا، پەیامەکەی پڕی لە ئەخلاقیاتە،و تەعالیمەکانی لێوان لێوە لە تۆلەرەنس و میهرەبانی و ئاشتی و  ئارامی و خۆشەویستی بۆئینسانەکان، زەرەدەشت  لەئورمیه لەدایک بووەو لەسەردەمی میتراییەکان ژیاوەو لەتەمەنی بیست ساڵیدا، لە گەلەکەی دوور کەوتووەتەوەو لەچیاکانی زاگروس و قەندیل بۆماوەی دەساڵ، گەڕاوەو خەلوەتی کردووەو ژیاوەو ئاوێتەی سرووشت و کەشی سرووشتی بووەو پاشان لەتەمەنی سی ساڵیدا دەستی کردووە

بەبڵاوکردنەوەی بیرو بۆچونەکانی خۆی، ئەو بیروبۆچونانەی کە لەڕێگەی نیگاو ئیلهامەوە پێیان گەیشتبوو، زەردەشت لەسەر شوێنکەوتوانی ئایینی مەزدائی دەکات بە ئەرک، کەلەپێناو باشی مرۆڤەکان بکۆشن و توندو تیژی و سەپاندن و جەنگ و پەڵاماردانی سەر خاکی گەلان بەناوی فتوحات ، یان هەرناو پاساوێکی ترەوە ،تابۆ و قەدەخەکردووەو داوا لە شوێنکەوتوانی ئایینەکە دەکات،هیچ کاتێک لەگەڵ درۆزنان و دوژمن و تێکدەران، نابێت ڕێگەی ترساندن و تۆقان و ئیرهاب و زەبرو زەنگ بەکاربێنن ، بەڵکە  ئامۆژگارییان،دەکات کە بە زانست و ڕاستی ڕووبەڕوویان ببنەوە، لەوبارەوە زەردەشت لەگاتاکان دەڵێت"من بەتیشکی ڕووناکی لەدژی تاریکی نەزانی دەجەنگم و لە بری هەڵکێشانی شمشێر لەتاریکی، چرایەک دادەگیرسێنم". هەرەها زەردەشت هانی بەهدینەکان (بەهدین:ئەو کەسەی  باوەڕی بە ئایینی زەردەشت هێناوە)دەدات کە ژیان تەژی کەن لە دادپەروەری و برایەتی و تەبایی و خۆشەویستی و عیشق..زەردەشت دوور لە جیاکاری ڕەنگ و ڕەگەز و ئایین و نەتەوە، مروڤ دەکات بە  یەکێک لە پڕێنسیپەکانی باوەڕبوون لەئایینەکەو سەنتەرو چەقی ژیان و دەبێ هەموو مرۆڤەکان بەیەک چاوی یەکسان سەیربکرێن و هەموو جیاکارییەک وەلابنرێت لەپێناو مرۆڤ بووندا، لەپاڵ ئەو بنەمایەی باوەڕ، چەندین ڕوکنی تری ئیمان لەئایینی زەردەشتیەدا کراوە به مەرج بۆ هەر بەهدین و پێڕەوکارێکی ئایینەکەو شوێن کەوتەیەکی زەردەشت ،وەک باوەڕبوون بە:

-ئاهۆرامەزدا، کەخواوەندێکی تاک و تەنهاو بێ هاوتایە و بەدیهێنەری هەموو گەردوونە

-باوەڕبوون بە ئایینەکەی زەردەشت

-باوەڕ بوون بە پێشکەوتن و داهێنان

-ئیمان بە یاسای زەردەشت(خۆشەویستی و پاکێتی وڕاستی)

-هاوکاری کردنی هەژار و بەلەنگاز و لێقەوماوان

-باوەڕبوون بە پیرۆزی چوار ڕەگەزەکەی سروشت(ئاو،هەوا، خاک و ئاگر) چونکە ئەو چوار ڕەگەزە پارێزگاری لەمانەوەی ژیان دەکەن و درێژە پێدەری ژیانی مرۆڤ، ئاژەڵ،باڵندەو درەخت و ڕووەکەکانن و پێویستە بێنە پاراستن و بە پاکی ڕابگیرێن. لەوسۆنگەیەوە پارێزگاری کردن و پاکڕاگرتنی ژینگە،لەئایینی زەردەشتیدا ئەرکێکی ئایینییە،

زەردەشت ئاشقی خەڵوەت و تێڕامان و سروشت و بیرکردنەوەو گفتار و ڕفتاری چاکەو

 لەزەردەشتیەتدا، تاک خاوەن ئیرادەیەکی ئازادو سەربەستەو هەرخۆیشی بەرپرسیارە لەکردارەکانی و پێشووتر یان لەئەزەل و لەوحولمەحفوزەوە، هیچ شتێکی بۆ دیاری نەکراوەو بڕیار لەسەر هەموو ورد ودرشت و بکەو نەکەیەکی ژیانی نەدراوە، مرۆڤ چارەنووسی خۆی بەدەست خۆیەتی و هیج حەتمیەتێک و سەپاندنێکی دەرەوەی ئیرادەی خۆی لەمەدا ڕۆڵ ناگێڕێت و، چەمکێک نییە لەفەرهەنگی زەردەشتیەتدا، بەناوی قەزاو قەدەر، خواوەند ڕاستە بەدیهێنەری مرۆڤە،وەلێ ئەو ببڕای ببڕ دەست لەژیانی مرۆڤەکان وەرنادات و ئازادی تەواوی پێداون، مرۆڤی بەهدین( زەردەشتی) دەبێت ،ئازادانەو لەڕێگەی بیرکردنەوەیەکی قۆڵی دوور لەشوێنکەوتەی کوێرانە،ئایینەکە هەڵبژێرێت،زەردەشت داوا دەکات کوێرانە شوێن ئایینەکە نەکەون، بەڵکە لەڕێگەی پرسیار و گومان و بیرکردنەوەو لۆژیک و هەڵسەنگاندنەوە،بڕیاربدەن کە ئایینەکە قبوڵ دەکەن، یاخود ڕەتی دەکەنەوە، زەردەشت و پەڕجو(موجیزە).

چەمکی پەڕچو بەواتای ڕوودانی ڕووداوێکی ناسروشتی دێت، کەدەدرێتە پاڵ دەسەڵات و هێزی خواوەندەوەو کەهەرگیز ناتواندرێت بەلۆژیک هەڵبسەنگێندرێت و بە یاساکانی سروشت و زانست و فیزیا، لێک بدرێتەوەو وەربگیرێت و خوێندنەوەو شرۆڤەی بۆ بکرێت، شتێکی سەرو سروشت (خارقلعادە)و تەسەوری مرۆڤیشە.

زەردەشت باوەڕی به چەمکی پەرچو نییەو بیرو باوەڕەکەی لەرێگەی پەڕچو و  شتی خارق العادە و ئەفسانەو خوڕافەوە ناسەلمێنێت، بەڵکە ئەو بەزمانی ئەقڵ و لۆژیک خەڵک دەدوێنێت وخواوەندیان پێ دەناسێنێت، کومەڵێک خوڕافە لەوبارەوەو بەتایبەتی ئەو بەشەی لەکتێبی حەوتەمی پەهلەوی دینکارد باس لەموجیزە دەکات لەژیانی شیرەخۆری و منداڵی و گەنجێتی زەردەشتدا هەمووی هەڵبەستراو زیادکراوە، زەردەشت ڕەتیدەکاتەوە وەحی و سروش ببێت بەچاوگی مەعریفەی ئایینی،لەتێڕوانینی زەردەشتدا، تێڕامان و تێبینی و بیرکردنەوەو ، هۆیەکانی جیهانی سروشتی بەسن بۆ سەلماندنی بۆنی خواوەندێک یاخود هێزێک، یان بنەمایەکی ڕەهای بوون،گاتاکانی زەردەشت، لەمیانی نیگاو ئیلهام و حیکمەتی گەردوونییەوە، لەدایکبوون، نەک لەڕێگەی وەحی و سروشی ئیلاهییەوە، زەردەشتیەت:

ئایینێکی ئاوێتەیه لە فەلسەفەو لەسەر بنەمای ئەقڵ و لۆژیک دامەزراوە، نەک، کۆمەڵێک دۆگمای وشک و باوەڕی نالۆجیکی و شەریعەت و پێڕەوێکی جێگیر و نەگۆڕ، کە مرۆڤەکان ناچار بن هەزاران ساڵ و تاهەرمان، دژی دیالیکتیک و یاساکانی سروست و گەردون وگۆڕانکارییەکانی ژیان وژیار، بە جێگیری بمێنێتەوەو نەتوانێت ،لە گەڵ سیستەمی گەردون و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتیە-حەتمیە زانستیەکان بگونجێت و شارستانیانە لەگەڵ سەردەم هەڵکات و کەسێک بۆی نەبێت دوو پرسیاریان ئاڕاستەبکات و دوو گومانیان لەبارەوە بوروژێنێت و دوو قسەیان لەسەر بکات و دەستکاری و ڕیفۆرمیان تێدا بکات و

بەپێی ئەو دەق و دۆگماو باوەڕە جێگیرو نەگۆڕانە،لەسای سێبەری ئەو جۆرە لەشەریعەت و باوەڕەوە،مرۆڤەکان ئەقڵ و هۆشیان لەقاڵب بدەن و ڕۆبۆت ئاسا ژیان بکەن و ئەرتۆدۆکسانە و سەلەفیگەرایانە، لەبۆتەیەکی داخراوی ئایدیۆلۆجی و تونێڵێکی تەسکی بیرکردنەوەی ئایینیانەدا بخولێنەوەو نەتوانن بەمو و ملیم لەو بنەماسەپێندراو جێگیرو نەگۆڕە، بەبڤەکراو بەهێڵکراو بەتابۆکراوانە لابدەن!

زەردەشت و کۆیلایەتی:

زەردەشت بیری عبودیەت و سیستەمی کۆیلایەتی و بەکۆیلەکردنی مرۆڤەکان بەتابۆدەکات و ، لەگاتاکان هاتووە(خواوەند مرۆڤی بە ئازادی درووست کردووە". و بۆ هەرگیز ڕەوایەتی بە سیستەمی کۆیلایەتی نادات، جا کۆیلایەتی فیکر، یاخود جەستەو دەست بەسەرداگرتن بێت، بەو چەشنە بەهەموو شێوەیەک هەموو جۆرێک لە کۆیلایەتی بۆ هەرشتێک و لەژێر هەرناو پاساوێک ڕەتدەکاتەوە ،مرۆڤ وەک ئاماژەماندا لەزەردەشتیەتدا کابەو چەق و پیرۆزەو نابێت لەپێناو هیچ قازانج و سیستەم و کەس و ئایین و ئایدیۆلۆجیاو تێڕوانینێک بکرێت بە کۆیلە،

ژن لەتێڕوانینی زەردەشتدا:

زەردەشت پیاوی بە پلەیەک و سەردارو، ژنی بە ژێردەستەو پلەدوو حیساب نەکردووە، بەڵکە هەردووک ڕەگەز، ژن و زەڵامی یەکسانکردووە،مێ بێ جیاوازی هاوشان و یەکسانە لەگەڵ نێردا، لەمیرات و گەواهیدان(شایەتی)و پلەو پۆست و سەرکردایەتی کردن و خاوەندارێتی و بەڕێوەبردن و سەرپەرشتیکردن، بەژداری کردنی شەڕ، هەموو وردو درشت و سێکتەرێکی ژیاندا. (کەیخەسرەو)ی پاشای مێدەکان (یۆتاب)کەژنێکی میدی بووە، کردی بەحاکمی شاری موسڵ،ئەو ژنە بە پاڵەوان و قارەمان و لێهاتوویی ناسراوبوو لەجەنگ و ڕوو بەڕوو بوونەوەی لەدژی  ئەسکەندەری مەکەدۆنی لەچیای بەختیاری، یوتاب دواتر بو بە حاکمی ئازەربێجان.ژن بەو شێوەیە، لەمێژوودا خاوەن ڕۆڵ و پێگەو ڕێز بووە،

هاوسەرگیری لەزەردەشتیەتدا.

هاوسەرگیری مولکایەتی نییە، بەڵکە ڕابیتەو هاوبەشی و  ئەرکێکی ئایینی وپێویستیەکی عاتفی و کومەلایەتی و بەشێکە لەڕێگەی بەکەماڵ گەیشتنی ڕۆح لە ڕوانگەی زەردەشتدا.

زەردەشت وەک لەگاتای(٥٣)هاتووە، ئامۆژگاری (زاراشترا)ی کچی دەکات ،هاوسەروهاوبەشێکی چاکەخوازو داناو هاوپەیمان بەست و لەگەڵ خواوەند هەڵبژێرێت، لەبارەی ئەوەی هاوسەرگیریش ،زەردەشتی لەهەردووک ڕەگەز دەتوانن پرۆسەی هاوسەرگیری لەگەڵ هەرکەسەک پێک بێنن، لەهەر ئایین و نەتەوەیەک بێت، وەلێ هاوسەرگیری لەگەڵ کۆمەڵەک کەس ڕێگەپێدراونییە، لەگەڵ دایک،باوک،خاڵ،مام، پور،خوارزا،برازا،هاوسەری مام،خاڵ ،منداڵی هەڵگیراوە(ئەو کەسەی هەڵیدەگرێتەوەو بەخێوی دەکات) هەروەها لەگە کچە پور و  کچە مام و کچە خاڵیش، زەردەشت ڕێگری لێکردووەو بەتابۆ و قەدەخەی کردووە، هەموو ئەوانە لەڕوانگەی زەردەشت یەک خێزانن، لەمەدا ،ئەو چەواشەکاری و درۆیەمان بۆ ڕۆشندەبێتەوە، کە زۆرجار نەیارانی زەردەشت، تۆمەتێکی بێ بنەماو هەڵبەستراویان  دەدەنەپاڵ، بەوەی لەزەردەشتیەتدا هاوسەرگیری لەگەمەحرەمدا ڕێگە پێدراوەو یەک دوو نمونە لەمێژوو دەهێننەوە، کە بەهەلەو کوێرانە لێی حاڵی بوونەو نووسەر لێرە ئەو چەواشەکاریانەی هەموو بەرپەرچداوەتەوەونمونەی هێناوەتەوە، وەک ئەوەی لەکۆن  ناوی منداڵ دراوەتە پاڵ ناوی باوکی هاوسەرەکە(واتا باوکی کچە).یانی ئەوە واتای هاوسەرگیری دەدات؟!!

لەئایینی زەردەشتیەتداهاوسەرگیری لەگەڵ کچە مام و خاڵ و پور ڕێگە پێدراو نییە،وەک لەگاتاندا هاتووە، ئەی چۆن هاوسەرگیری لەگەڵ دایک،کچ و خوشک ڕەوادەکات؟!!

ئەوەش زانست سەلماندویەتی کەمناڵ لەو جۆرە هاوسەرگیرییەی کەسە نزیکەکان ،ناتەواو ناتەندرووست دەردەچێت.

پەرستش لەزدەردەشتیەتدا.

پەرستش ئیلزامی نییە، بەلکە بە ویستێکی ئازادانەو ئیختیارییە،

ڕۆژانە سێ، یاخود پێنج نوێژ ئەنجام دەدرێت و  بیری ڕزگار بوون، لەئایینی زەردەشتیەتدا. ئەوە نییە، نوێژ و پەرستش ئەنجام بدەیت، لەپێناو سود و ڕزگار بوونی خۆت، بەڵکە ڕزگار بوونێکی بەکۆمەڵی هەموو مرۆڤایەتییەو، دەبێت تاکی بەهدین، نزا بۆ تەواوی مرۆڤایەتی بکات و چاکەو سودی بۆ هەموان بێت،نەک بەسەر خۆیدا گۆشەگیربێت و تەنها بیر لەبەرژەوەندی و قازانج و زگاربوونی خۆی بکاتەوە، سزادان و حدود لە ئایینی زەردەشتیدا، لێدان و سەربڕین و دەست بڕین و دارکاری و بەردبارانکردن و کوشتن و هیچ جۆرە ئازاردانێکیتری فیزیکی، یاخود سایکۆلۆجی نییە، بەڵکە سزای سەرپێچیکار و تاوانبار، درەخت ڕواندن و زیندوکردنەوەو کێڵانی ئەو زەویانەیە، کە هیچیان لێ نەچێندراوەو هەڵکوڵینی بیری ئاوە بۆ بەرو بومە کشتوکاڵی و سەوزایی و باخ و کێڵگەو زەوییەکان،

رۆژو گرتن لە ئایینی زەردەشتدا پەیوەندیەکی دیالیکتی هەیە لەگەڵ ژینگە، لەکاتی ڕۆژ گرتندا، شوێنەکانی گۆشت فرۆشتن ،دادەخرێن و سەربڕینی ئاژەڵ و پەلەوەرەکان قەدەخەدەکرێت، ئامانج لەمە پارێزگاریکردنە لەگیانی ئاژەڵ و پەلەوەرەکان و زۆربوونی ڕێژەیان ، هەروەها پشت بەستن و بە ڕووەک و خواردنە ڕووەکیەکانە،تائێستاش ئەوە باوە لەنێو پیاوانی ئایینی زەردەشتیەکان زۆرتریان ڕووەکین و گۆشت و شیر و هەموو موشتەقاتەکانی تری ناخۆن،  منداڵ لەئایینی زەردەشتیدا:

مرۆڤ کاتێک لەدایک دەبێت، هیچ ئایینێکی نییه،تادەگات بە تەمەنی کاملی(١٢-١٦)ی ساڵی و قۆناغی خۆناسین، لەوکاتە، بۆی  هەیه توێژینەوەو خوێندنەوەو هەڵسەنگاندن بۆ ئایینی زەردەشتیەت و ئایینەکانی تر بکات، ئینجا ئازادانە، کامەی چوە ئەقڵ و دڵەوە، دەتوانێت. بەو پەڕی سەربەستی و ئازادی و  دوور لەسەپاندن، ئایینێک بە ویست و هەلبژاردنی خۆی هەلبژێرێت،(هەندەک لەزەردەشتی پارس لە هیندستان و کەمێک لەزەردەشتیەکانی ئێران، دیدەنیگایان وایە، کە جگە لەو کەسانەی لەدایک باوکێکی زەردەشتی لەدایک دەبن، هیچ کەسێکیتر ناتوانێت ببێت بەزەردەشتی) ئاگر لەئایینی زەردەشتدا:

وەک باسمانکرد، پیرۆزترین ڕەگەزە لای زەردەشتیەکان،بۆیە لەهەموو بۆنەو مەراسیمێک دایدەگیرسێنن، ئەوان ئاگر ناپەرستن، وەک نەیارانیان چەواشەکاری لەبارەیانەوە دەکەن، وەک چۆن موسڵمانەکان ڕوو لەکابەدەکەن، ئەوانیش هەمان شێوە ڕوو لەئاگر دەکەن و تەنها بەمەبەستی پیرۆزییە، نەک پەرستن،بەڵکە ئاگر لای زەردەشتیەکان حیکمەت و تیشکی ڕوناکی ئاهۆرامەزدایە، سەرچاوەی ژیان و وزەو گەرمی و ڕوناکییە، لەتێڕوانینی زەردەشتدا، مەزدا ئاهۆرا، چاوگ و ژێدەری ڕوناکی ئاسمان و زمینە، زەردەشت و جوت خودایی:

بەپێی گاتاگان دوو هێز، دایمە لەناکۆکی و ململانێدان، جەمسەری چاکەو جەمسەری خراپە،ئەو دوو هێزەی نەیارانی زەردەشتیەت، بەهەلەو چەواشە بە جوت خواوەند لێکی دەدەنەوە،ئەهریمەن ئەو کیان و هێزە باڵایە نییە،بتوانێت ڕکابەی ئاهۆرامەزدا بکات و زەردەشت ئایینێکی یەکتاپەرستیەو باوەڕی بە جوت خوایی و فرە خوایی نییە،

 زەردەشت و  دەوڵەتی سیوکراتی(ئایینی): لەئایینی زەردەشتدا هەردوک دەستەڵاتی ئاسمانی و زەمینی لەیەکتری جوێکراونەتەوەو بەهیچ کڵۆجێک نابێت ئایین تێکەڵ بەکار و باری دەوڵەت و سیاسەت بکرێت و سیستەم دەبێت تەواو سیکیۆلەرو عەلمانی بێت، زەردەشت و فرۆهەر:

چۆن ئایینیەکانی تر هەر یەکەو بە درۆشم و سمبول و ڕەمزێکەوە دەناسرێتەوە، خاچ لای گاورەکان، ئەستێرەی داود لای جووەکان، و مانگ لەئیسلام دا، زەردەشتیەتیش بە(فرۆهەر)دێتە ناسین، کەهێمایەکە بۆ نهێنیەکانی گەردوون و سیڕەکانی بوون و هەڵگری کۆمەڵەک مانای ڕۆحی و میتافیزیکی و ئایینی و دەلالەتی تری واتا بەخشی وەک پێشکەوتن و پەرەسەندنی ڕۆح و گەیشتن بە پلەی کەمال و باڵایی و خۆشبەختی وحیکمەت و ،خۆشەویستی و وەفاو  پەیمان و چاکەکاری.. تاد.

ماوەتەوەبڵێم:

ئایینی زەردەشتیەت، لەزۆرێک لەوڵاتان بڵاوبووەتەوە، لەوانە:کۆردستان، ئێرانی ئێستا،کازاخستان،ئەفگانستان،تاجیکستان،پاکستان، ئازەربایجان..تاد.

هەروەها زەرەشتیەت:

ئایینی فەڕمی هەریەک لەئیمپڕاتۆرەکانی ئەخمینی ، ساسانی و مێدی بوو ،ئەو ئایینە،  ئاڤێستاکەی لەسەردەمی شاڵاوی ئەسکەندەری مەکەدۆنی و ئەو شاڵاوانەی دوای ئەم،توشی ئیبادەو لەناو چون و شێواندنێکی زۆر بووەوەو لەلایان نەیارەکانی چەواشەی زۆری لەبارەوە کراوەو زۆر هەوڵی نابوود کردن و ناشیرینکردنی دراوە، درۆی زۆری بۆ هەڵبەستراوەو شتی زۆر ناڕاستی بەناوەوە گوتراوەو، میتۆلۆجیاو ئەفسانەی زۆری تێخزێندراوەو پڕی خوڕافەکراوە، بەتایبەتی لەسەدەی سێی کۆچی و  هەردووک سەردەمی ئەمەوی و عەباسیەکاندا، لای کەسانێکی نازەردەشتی،کە بۆ فریودان و بە مەبەست ناوی زەردەشتیەتیان لەخۆیان نابوو زۆر شتیان لێ سڕیەوەو سوتاند و قرتاند و کەمێکی کەمی لەوبەشە ئاڤێستایەی ساسانیەکان نەبێت، هەرعەرەبێک و پیاوێکی ئایینی ئیسلامی، بەدرێژایی مێژوو کاتێک شلۆڤەی ئاڤیستای کردبێت و قسەی لەسەر کردبێت،  هەوڵی شێواندنی داوەو پشتی بەوشتە هەڵبەستراو زێدەکراوانەی لەگەڵ ئاڤێستا کراوە بەستووەو ڕاستەو خۆ نەهاتوون گاتاکان(کە بەتەنها ئاڤێستا پێک دێنن)قسەلەسەربکەن و ڕاستیەکان چەواشەنەکەن و عەوامەخەڵک فریو نەدەن ودرۆ و ناپاکی لە گەڵ خۆیان و خەڵکی ئەنجام نەدەن.

خوێنەر لەمیانی خوێندنەوەی ئەو کتێبەوە ڕاستی زۆرێک لەو درۆو چەواشە و شێواندن و ناشیرینکردن و زیادکرنەی بۆ ئەو ئایینە دێرینەکراوە، بۆ دەردەکەوێت و دەزانێت ، نەیارانی ئەو ئایینە کەونارە، چەندە دڵ پڕ لەڕق و دەروون تەژی لە کینەن، لەبەرامبەر زەردەشت و ئایینەکەی و زەردەشتیەکان! و شوێنکەوتوانی بە ئاگر پەرست و مەجۆسی ناسێندراون، مۆغ ،یان مۆگ، مەگوس،،کە نوخبەو ئیلیتەیەک بوون و سەربە شەش قەبیلە سەرەکیەکەی مێدەکان بوون و لەکۆمەڵدا خەڵکیان فێری ئەو زانست و زانیارییانە دەکرد کەخۆیان تێیدا شارەزاو پسپۆڕبوون، عەرەبەکان کردویانە بە مەجوس  و ئینجا هاو واتایان کردووە بەئاگر پەرستی و بێ بڕوایی، لەناو کورد، ئەو کوردانەی عەرەب ٫ لەژێر ناوی فتوحاتەوە،مێژوویانی شێواندن و ئایینی باو باپیرانی ناشیرین کردن و خاک و کەڕامەتی داگیرکردن و ئەقڵ و هۆشیانی تیرۆرکردن، وەک جوێنێک زۆر جار بە کەسێکی نا پابەند بە ئایینی ئیسلام دەڵێن:هەی مەجوس، واتا بێ دینی ئاگر پەرستی کافر! بەو چەشنە

کۆمەڵێک درۆی پەتی، هیچ لۆژیکێک.ناتوانێت بڕوای پێبکات، وەک(هاوسەرگیری مەحرەم،ئاگر پەرست،خۆشۆردن بە میزی گا، دوو خودایی و فرەژنی ..تاد..). بەناوی زەردەشتەوە هەڵبەستران، بە ئامانجی ناشیرین کردن و شێواندنی زەردەشتیەت!

زەردەشتیەکان،ئەوە ناشارنەوە، کە ئاڤێستادەستکاری کراوەو ڤەندیدا،کەبەشەچەواشەو هەڵبەستراو زێدەکراوەکەیە، ئاخنراەوەتە نێو ئاڤێستاوە،بۆیە لای ئەمان جگە لەگاتاکان .کەلەبەشی گچکە کچکە پێک هاتون و لەسنگی زەردەشتیەکان لەڕێگەی لەبەرکردنەوە پارێزراون و لەبەرکردنیان زۆر ئاسانە، ئەمیش هەمووی نەماوەوبەشی زۆری فەوتێندراوە، هیچ شتێکی تر تەعبیر لە ئایینی زەردەشت ناکات و نادرێتە پاڵ زەردەشت و لەسەر ئایینی زەردەشتیەت حیساب نییە، لەکۆتاییدا دەڵێم  ئەمانەو دەیان زانیاری تری گرنگ لەبارەی ئایینی زەردەشتیەتدا لەو کتێبەدا هەن و خوێنەر دەتوانێت بۆزیاتر زانیاری بەدەست هێنان، بگەڕێتەوە بۆ(فهم الزردشتیەبدون تحریف)