ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

دیمانە/ ڕێگای كوردستان

پەخشان زەنگەنە ئەمینداری گشتی ئەنجوومەنی باڵای خانمان ڕای دەگەیەنێتژن نییە ڕووبەڕووی توندوتیژی نەبێتەوە،ڕەخنەش لە حكوومەت دەگرێت بەوەی كە یاساكان وەك خۆیان جێبەجێ ناكرێن، پێشیوایە دامەزراوە حزبییەكان لەم ڕووە رۆڵێكی خراپیان بینیووە.

ماوەی چەند ساڵێكە لە ڕۆژی 25ی نۆڤەمبەر هەڵمەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژ بە ژنان ئەنجام دەدرێت، ئەمە تاچەند توانیویەتی بەشێك لەكێشەكانی ژنان چارەسەر بكات، یاخود پرسەكە بەرەو پێشەوە ببات؟

هەڵمەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژ بە ژنان چالاكییەكی نێودەوڵەتییە، وەكو چۆن ڕۆژی جیهانی بۆ زۆرێك لەو دیاردانە هەیە كە لە دنیادا بوونیان هەیە، بەهەمان شێوە ڕۆژێك بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی دژ بە ژنان دیاریكراوە، ڕۆژی 25ی نۆڤەمبەر ڕۆژێكی جیهانییە بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژ بە ژنان، پاش دیاریكردنی ئەو ڕۆژە16 ڕۆژ بۆ ئەنجامدانی چالاكی جۆراوجۆر بۆ بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژ بە ژنان دیاریكرا، ئەمە بۆ ئەوە نییە كە تەنیا لەو ماوەیەی كە دیاریكراوە چالاكی ئەنجام بدرێت، بەڵكو ئەمە بۆ هەژانی كۆمەڵگەیە، بۆ بیرهێنانەوەی كۆمەڵگەیە بەوەی كە توندوتیژی دژ بە ژنان دیاردەیە و كاریگەری خراپی لەسەر بەرەوپێشچوون هەیە، ئەمەش لەپێناو كەمكردنەوەی توندوتیژییەكە و لە كۆتایشدا هەنگاونانە بۆ نەهێشتنی دیاردەكە. ئەگەر لەماوەی ساڵانی ڕابردوودا ئەنجامێك لەبەرەوپێشوونی پرسەكانی ژنان هەبووبێت، تەنیا بەهۆی هەڵمەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی نەبووە كە ماوەكەی تەنیا 16 ڕۆژە، بەڵكو ئەنجامی ئەو پڕۆژە و كارانەیە كە لەلایەن سەرجەم ڕێكخراو و دامودەزكا حكوومییەكان لەپێناو كەمكردنەوەی دیاردەی توندوتیژی ئەنجام دراوە، نەتەوەیەكگرتووەكان چەندین جار جەختی لەوە كردووەتەوە كە دیاردەی توندوتیژی بەرانبەر بە ژنان دیاردەیەكەی جیهانییە، بەڵام لە هەر شوێنێك شێوازێك وەردەگرێت، ئەمە پاساو هێنانەوە نییە بۆ ئەنجامدانی توندوتیژی، بەڵام ئەگەر ئێمە ئەم ڕاستییەمان لەبیر نەبێت كە توندوتیژی دژ بە ژنان تەنیا لە هەرێمی كوردستان بوونی نییە، ڕێگەچارەكانمان واقیعی نابن، خودی ئەو 16 ڕۆژە لەپێناو ئەوەدایە كە ئەو ژنانەی توندوتیژی یاخود جیاكارییان بەرامبەر دەكرێت هەست نەكەن بە تەنیان بەڵكو جیهانێك لەگەڵیانە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو دیاردەیە.

هەڵمەتی 16 ڕۆژەی بەرەنگاربوونەوە و بەشێكی زۆر لە چالاكییەكانیش بە درێژایی ساڵ حكوومەتی هەرێم دەیانكات، ئەمە جگە لە دروستكردنی بەڕێوەبەرایەتییەكانی توندوتیژی، بەڵام بەشێكی زۆری ڕەخنەكانیش بەتایبەتی لە پرسی جێبەجێنەكردنی یاساكان ئاڕاستەی دامەزراوە حكوومییەكان دەكرێن؟

ئێمەش هەمان ئەو گلەییانەمان هەیە، بەردەوام لەگەڵ ئەنجوومەنی دادوەری و لایەنە پەیوەندیدارەكانی دیكە چاودێری حاڵەتەكانی كوشتن دەكەین بەوەی كە نابێت دەستێوەردانییان تێدا بكرێت و پێویستە ڕێڕەوی خۆیان وەربگرن، چونكە بەپێی یاسا لە كوردستان شتێك بەناوی كوشتنی شەرەف نەماوە، كوشتن بەو ناوەوە بەپێی یاسای عێراقی حوكمەكەی سوك كراوە، بەڵام لەكوردستان ئەمە بوونی نییە و یاساكە هەموار كراوە، بەڵام یاساكە كاری پێ نەكراوە، بەداخەوە كە دەستێوەردان هەیە، یاساكان وەكو خۆیان جێبەجێ ناكرێن، ئەمەش كاتی دەوێت، هیوادارین ئەم رۆژە نێودەوڵەتییانە و ئەم چالاكییە نێودەوڵەتییانە هەژانێك بێت بۆ هەموو دەمەزراوەكان، بەتایبەتی دامەزراوە حزبییەكان كە دەستێوەردان نەكەن و یاسا ڕێگەی خۆی بگرێت.

وەرگرتنی دەسەڵاتی جێبەجێكردن لە دامەزراوە حكوومییەكانلەلایەنژنانەوە، بەتایبەتیپۆستەباڵاكانتاچەنددەبێتە هەنگاوێك بۆكەمكردنەوەیدیاردەیتوندوتیژی؟

توندوتیژی ئەنجامیجیاكارییەبەرانبەر بەژنان، بەپێی ڕاپۆرتی نەتەوەیەكگرتووەكان لە هەر سێ ژنێك یەكێكیان توندوتیژی بەرانبەر ئەنجام دەدرێت، بەڵام من پێم وایە ژن نییە ڕووبەڕووی توندوتیژی نەبێتەوە، ئیتر بەهەر شێوازێك بێت، خودی ئەو جیاكارییەی بەرانبەر بە ژنان دەكرێت توندوتیژییە، ئەگەر سەیرێكی هێزە سیاسییەكان بكەین ئەمە بەڕوونی دەبینین، سەركردایەتی هێزە سیاسییەكان لەم ساڵانەی دوایی بە كۆتا بێت یاخود بە غەیری كۆتا ژمارەیەك ژن چوونەتە سەركردایەتی حزبەكان، بەڵام هیچ یەكێكیان لە دانوستانەكان، وەفدەكان، یاخود كارە گرنگەكان بەشداری بە ژنان ناكەن، باشە ئەو ژنانەی سەركردایەتی ئەوەندەجیاوازییان هەیە لەڕووی ئیمكانییاتەوە لەگەڵ پیاوەكان، یاخود ئەمە جیاكارییە. ژنی زۆر بەتوانا لەهەرێمی كوردستان هەیە كە هیچی لەتواناكانی ئەو پیاوانە كەمتر نییە، بۆیەیەكێكلەوڕێگەچارانەیكەپێویستە بگیرێتەبەر پرسی كۆتایە، ئەمە پێشتر لە پەرلەمان و ئەنجوومەنە هەڵبژێردراوەكان كراوە، هەرچەندە بەداخەوە ئێستا فێربوون لەسەدا سی زیاتر بەشداری بە ژنان ناكەن، بۆ حكوومەتیش بەهەمان شێوە داوامان لە كابینەی نوێی حكوومەتی هەرێمی كوردستان كردووە كە یەكەم حكوومەت زۆر بەڕوونی و ئاشكرایی پێمانبڵێت چۆن دەیەوێت بارودۆخی ژنان بەرەوپێش بچێت، واتە داوای دیدی كابینەی نوێمان لەسەر پرسەكانی ژنان كردووە، دووەم دەبێت ژن وەكو شەریك بووە لە هەموو نەهامەتییەكاندا، شەریكێكی هاوتا بێتلە حكومڕانیدا، لەم ڕێگەیەوە بەشێك لەو نایەكسانییە تاڕادەیەك كەمدەكرێتەوە، خاڵكی سێیەم لە داواكارییەكان ئەوەیە كە ئێمە لە كوردستان دامەزراوەیەكی نیشتمانیمان هەیە كە ئەویش ئەنجوومەنی باڵای كاروباری خانمانە، هەموو سیاسەت و ستراتیژییەكان لەلایەن ئەم ئەنجوومەنەوە دادەرێژرێت، پاش پەسەندكردنی دەبێتە پلان لە وەزارەتەكان، بۆیە دەبێت حكومەت ئەم دامەزرایەوە بەههێز بكات، لەرووی هەیكەلییەت و سەڵاحیات و بودجەوە، بۆ ئەوەی بتوانێت زیاتر چاودێری كارەكان بكات، چ لەرووی وەزارەت، چ بەئاڕاستەی پێكهێنانی شەراكەتێكی بەهێز لەنێوان رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی و بەرنامەكانیحكوومەت.

بۆچی كەمترین كار لەسەر ئابووری سەربەخۆ كراوە لەكاتێكدا كە بەیەكێك لە گرنگترین رێگەكانی نەهێشتنی جیاكاری و بەرەنگاربوونەوەیتوندوتیژی دادەنرێت، تاچەند پێتانوایە ئەم پرسە دەرفەتی كاركردنی تێدایە؟

یەكێك لەو ئەولەوییەتیانەی كە ئێمە كاری لەسەر دەكەین بەشێوەی دێژخایەن تواناسازی ژنە لەبواری كاردا، بۆ ئەم مەبەستە لەگەڵ بانكی نێودەوڵەتیی و چەند رێكخراوێك كە پەیوەندیان بەو پرسەوە هەیە، هاوكات لەگەڵ وەزارەتی پلاندانان بە بەردەوامی لە هەوڵی جێبەجێكردنی ئەو پڕۆژەیەداین، بەشێوەیەك كە ژنان بەتواناوە بچنە ناو كاركردن، هاوكات ئاسانكاری بۆ بكرێت و لەبواری كاری تایبەت، هەرچەندە ئێستا هەنگاوێك لەو رووە نراوە، بەڵام سەرەتایە، ئێمە هەوڵ دەدین ئەمە فراوتر ببێت و بەرەو پێش بڕوات، هەرچەند پێمانوایە كە هێزی ئابووری هەموو كاتێك ژنا لە توندوتیژی ڕزگار ناكات، بەڵام زۆرجار ژن كە لەماڵدا هێزی دارایی هەبووە كاریگەری گەورەی هەبووە لەسەر نەهێشتنی جیاكاری، ئەمە یەكێكە لە هەنگاوەكانی ئێمە، بەڵام ڕوونە كە كارەكان زۆر بە زەحمەتی بەڕێوە دەچن، بەتایبەتی لەم چەند ساڵەی دواییدا كە هەرێمی كوردستان رووبەڕووی قەیرانی دارایی و ئابووریی بوویەوە، ئێمە ماوەی زیاتر لە سێ ساڵە لەگەڵ بانكی نێودەوڵەتی و ژووری بازرگانی و چەند رێكخراوێكی نێودەوڵەتی لەپەیوەندیداین، هەنگاوێكی باش نراوە، بەڵام لەچاو تواناكانی ژنان كەمە، هەر لەسەر هەمان پرس لەگەڵ وەزارەتی پلاندانان پڕۆژەیەكمان هەیە كە لەرێگەیەوە هانی كۆمپانیاكان دەدرێت بەشداری بە ژنان بكەن، یاخود كامیان توانیویەتی زۆرترین رێژەی ژنان بخاتە كار و هەلومەرجی كاركردنیان بۆ بڕەخسێنێت، لەماوەیەكی نزیكدا ئەمە وەكو پێشبڕكێیەك دەچێتە بواری جێبەجێكردنەوە، هاوكات هانی خودی ژنانیش دەدەین كە ئەگەر بە سەرمایەیەكی زۆر بچوكیش بێت دەست بە ئەنجامدانی پڕۆژە بكەن.