ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 سازدانی  دیمانه‌: عومەر خدر كاكیل

 شاخڕه‌وی وه‌رزشێكی نوێیە و چەند ساڵێكە لە كوردستان ده‌ستی پێكردوه و روو لە زیادبوونە، لەزۆربەی شاروو شارۆچكەكان گروپی شاخڕه‌وی درووست بوونە، ئەوه‌ی جێگای دڵخۆشیە ژنانیش بە شێویەكی بەرچاو بەشداری لەم وه‌رزشە دەكەن، بێگومان ئەو وه‌رزشە سەره‌ڕای سووده جەستەیی و ده‌رونیەكەی ، ئاشنابوونیشە بە چیاو دۆڵ و لووتكەكان و ئاشنا بوونە بە دارو ده‌وه‌ن و گیا خۆڕسكەكان و گیانداره‌كان، وه خۆشەویستی و پاراستنی ژینگەشی لیوه دروست ده‌بێت.

ئەو وه‌رزشە لە ووڵاتانی ده‌وروبەرمان ده‌مێكە هه‌یه‌و بووه‌تە كلتور و بەتایبەتی لە وڵاتی ئێران، لە وڵاتانی دوریش مێژووێكی درێژتری هەیە، گەنجانی كوردیش كە بە هۆكاری جیا جیا كەوتوونەتە ووڵاتان تێكەڵی ئەو  وه‌رزشە بوون .

ئەوه‌تا گەنجێكی كورد( مەجید شەقڵاوه‌یی) كە دانیشتووی وڵاتی نەرویجە شاخڕه‌وێكی لێهاتووه.. بۆ ئاشنا بوون بەم  وه‌رزشوانە كورده ئەم دیمانەمان لەگەڵی سازدا: 

  پرسیاری: لەکەیەوە دەستت بە وەرزشی شاخڕەوی کرد لە دەرەوە ؟. ئایا چۆن بوو ئەو بیرۆکەیەت بۆ هات؟، غەریبی چیاکانی  کوردستان کاریگەری هەبوو یان نا ؟

 وه ئایا بەتەنها دەستت بەو وەرزشیە کرد یان لەڕێی گروپ بوو؟ وە ئایا لەوێش گروپ شاخڕەوی هەیە ، یان چۆنە؟

 وەڵام: لە مناڵیەوە حەزم لەسەرکەوتنی سەر چیا کردووە، بەتایبەتی کە لەگەڵ دایك و باوکم و براکانم دەچووین بۆ ڕێواس و کاردی  لە چیای سەفین، ئەوە دەست پێکی حەزی من بوو بۆسەر چیاو و بەرزای.

لە دەرەوە ووڵاتیش بۆ یەكەمین جار  لە ساڵی۱۹۹۹ بۆ چیای (دالێنسن) لە (نەرویج)  "كە چیایەكی جوان و سەرنج  راكێشە" رۆیشتم.. دوای ئەم گەشتە، زیاتر دوو یان سێ برادەر پێکەوە دەڕۆیشتین.. یان بەخێزانی، واتە له‌گه‌ڵ مناڵەکانم  یان کەسە نزیکەکانم. بۆ یه‌كه‌مین جاریش كوڕه‌كه‌م (داهێن) له‌ ته‌مه‌نی پێنج مانگی به‌ كۆڵه‌ پشت برد بۆ سه‌ر چیا. زۆر جاریش شەو دەماینەوە بەتایبەتی لە پشووەکان، تا ئێستاش  بەردهوامم..

بێگومان ئەم  ئارەزوەم  لەخۆشەویستی وجوانی چیاکانی کوردستان بۆهات و ئێستاش بوە بە وەرزشی هەمیشەیم و  بەردەوام لە گەڵ هاوڕێکانم و هەندێ جاریش بە گروپ دەچین بۆ وڵاتان و شوێنە سەرنج ڕاكێشەكانی تر.

جگە لەسەرکێشی لەگەڵ سروشت .زۆر ئارەزوی یاری ( ferrate ) دەکەم..ئەویش جۆرێکە لە شاخەوانی . ئەم یاریە جیاوازیەکەی لەوەدایە، کە شاخه‌وانه‌كان بە کێبڵ بەشاخەوە هەڵدەگڕێن و كه‌ بە ئاسن و قوفڵ بەشاخەوە جێگری کراون. وە زۆر جاریش لەشاخێکەوە بۆ شاخێکی تر بەکێبڵ دەپەڕێنەوە.. بۆ یەکەم جار کە ئەو یاریەم کرد لە شاخی (لوەن) بوو لە (نەرویج)، توانیم بەپردی سێ کێبڵی بپەڕمەوە.. ئەم جۆرە یاریە پێویستی بەشارەزایی هەیە چونکە جگە لە هەڵەی کەوتن.. هەڵەی لێك نزیک بون لەکەسی پێش خۆت یان دوای خۆت دەبێتە هۆێ دەست و مل شکان لەکاتی کەوتن.. ئەبێت قفلەکان بژمێردرێن لەگەڵ دوری و نزیکی..

 چیای سەفین 1988

 چیای دالێنسن 1999

پرسیار : یەکەم گەشتت چ هەستێکت هەبوو؟ ئایە چەند کیلۆمەتر رۆیشتن؟ وە ئایا لە یەکەم گەشت پێداویستیەکانی  شاخڕەویت هەبوو وەک پێڵاوی تایبەت و گۆچان و کۆڵەپشت پێویستیەکانی تر ؟ بڵندی چیای دالنسن چەندە؟

 وەڵام: یەکەم گەشت کە کردم بە ڕێکەوت بوو لەگەڵ هاوڕێیەکم بووم،  پێم ووت زۆر حەزدەکەم بچمە سەرئەو بەرزاییە   ئەویش گوتی بابڕۆین، هیچ کەل و پەلی شاخوانیمان پێ نەبوو.

چیای دالێنسن زۆر بەرز نیە بەڵام پێك هاتوە لە چەند لووتکەیەك خەڵک هەوڵ دەدات زۆر تڕین لوتکە ببڕێت، لە  یەک ڕۆژدا.  ئەو لوتکەی من چوم ناوی

  (Dalsnuten – 323m)

 پرسیار: ئایا خەڵكی نەرویج حەز بەو وەرزشە دەکەن؟ وە ئایە رۆژێکی دیاریکراویان هەیە بۆ ئەو وەرزشە ؟  وەزیاتر چ تەمەنێک و چ رەگەزێک حەز بەو وەرزشە دەکات ؟

وه‌ڵام: بەڵێ لێره بووه بە كلتور، خەڵكی نەرویج زۆر حەز بەو وه‌رزشە ده‌كەن، زۆربەیان.. بە ژن و پیاوه‌وه لە هەموو تەمەنەكان ئەو وه‌رزشتە ده‌كەن، بەتایبەتی لە رۆژانی پشوی هەفتەو پشوه‌كانی ساڵ، بە گرووپ و بە كۆمەڵ   بە تاك تاكیش ده‌رده‌چن.كاتێك ره‌شەباو بارانی بەه‌ێز بوونی نەبێت..

 پرسیار: تا ئێستا لە چەند وڵات شاخڕەویت کردوە ؟ واتە چەند وڵاتت کردوە بۆ ئەم مەبەستە ؟ وە لەگەل گروپ   چوویت یان بەتەنها؟

وەڵام: لە زۆر ووڵات شاخڕەویم کردوە بەتایبەتی ئەوچیایانەی دەکەونە ناو ناشیونەڵ پارکەکان... ئەوانەی ئێستا لەبیرمن.. زۆرترین  لە نەرویج بون، وه ئوستورالیا، ڤێنتنام، کوریای باشور، ئیتالیا، ئەمریکای باشور، ئایسلەند، ئەلبانیا، دورگەی تەنەریف لە ئیسپانیا، دورگەی مەدێریا لە پورتوگال، سه‌ردانی چیاکانی بەرزایلیشم بۆ ئەو مەبەستە كردوه،  هەندێ جار بەتەنها و هەندێ جاریش بەگروپ یان لە گەڵ هاوڕێکانم چوم.

 پرسیاری: خۆشترین گەشتت بۆ کوێ بوو؟ چی سەرنج راکێشای کە لە شوێنەکانی تر جیاواز بێت ؟

وەڵام:دەتوانم بڵێم هەمویان زۆر خۆش بوون، بەڵام بەشێوەی جیاواز لە یەکتر.. وە لە هەموویان خۆشتر چیای  (ماچو ئی پیچو)لە(پیرۆ).

لەوێ شاری دێرین (ماچوئی چوم) دی  کە یەکێکە لە حەوت شوێنە دێرینەکانی جیهان. کە دەکەوێتە ناوەڕاستی چیاکە. لەوێش بەردەوام بووم تا دوا لوتکە.. ووڵاتی پیرو خۆی ئۆکسجینی کەمە جا لەسەر چیاکان زۆر کەمترە.. تا سەرکەوتین تووشی کێشەی بێ ئۆکسجین بوین.. لەوانە سەر ئێشەو گێژ بوون و هیلاکیەکی زۆر،  بەڵام سروشتی  ئەو ناوچەیە زۆر جوان و خۆش بوو.  

لە چیای بەرازیل، خۆشیەکەی لەوەدا بوو بۆ یەکەم جار بە (هاند گلایدەر) خۆمان فڕێدا دا خوارەوە تا ناو شاری  (ڕیۆ).

زۆر  جار تووشی کارەسات و دابڕان و وون بوونیش بووم .. خۆشیم لێوەرگرتوە وە زۆر سەرکێشیم لەگەڵ سروشت  کردووە، زۆر بەی سروشتی چیاکان لەیەکتر جیاوازن.. لە جوانی و دارو درەخت و ووشکانی و تاڤگەی  بەرزو و ئاو و هەواوه..

 پرسیار: تا ئێستا لە چەند وڵات شاخڕەویت کردوە ؟ واتە چەند وڵاتت کردوە بۆ ئەم مەبەستە ؟ وە لەگەل گروپ   چوویت یان بەتەنها؟

وەڵام: لە زۆر ووڵات شاخڕەویم کردوە بەتایبەتی ئەوچیایانەی دەکەونە ناو ناشیونەڵ پارکەکان... ئەوانەی ئێستا لەبیرمن.. زۆرترین  لە نەرویج بون، وه ئوستورالیا، ڤێنتنام، کوریای باشور، ئیتالیا، ئەمریکای باشور، ئایسلەند، ئەلبانیا، دورگەی تەنەریف لە ئیسپانیا، دورگەی مەدێریا لە پورتوگال، سه‌ردانی چیاکانی بەرزایلیشم بۆ ئەو مەبەستە كردوه،  هەندێ جار بەتەنها و هەندێ جاریش بەگروپ یان لە گەڵ هاوڕێکانم چوم.

 پرسیاری: خۆشترین گەشتت بۆ کوێ بوو؟ چی سەرنج راکێشای کە لە شوێنەکانی تر جیاواز بێت ؟

وەڵام:دەتوانم بڵێم هەمویان زۆر خۆش بوون، بەڵام بەشێوەی جیاواز لە یەکتر.. وە لە هەموویان خۆشتر  چیای  (ماچو ئی پیچو)لە(پیرۆ).

لەوێ شاری دێرین (ماچوئی چوم) دی  کە یەکێکە لە حەوت شوێنە دێرینەکانی جیهان. کە دەکەوێتە ناوەڕاستی چیاکە. لەوێش بەردەوام بووم تا دوا لوتکە.. ووڵاتی پیرو خۆی ئۆکسجینی کەمە جا لەسەر چیاکان زۆر کەمترە.. تا سەرکەوتین تووشی کێشەی بێ ئۆکسجین بوین.. لەوانە سەر ئێشەو گێژ بوون و هیلاکیەکی زۆر،  بەڵام سروشتی  ئەو ناوچەیە زۆر جوان و خۆش بوو.  

لە چیای بەرازیل، خۆشیەکەی لەوەدا بوو بۆ یەکەم جار بە (هاند گلایدەر) خۆمان فڕێدا دا خوارەوە تا ناو شاری (ڕیۆ).

زۆر  جار تووشی کارەسات و دابڕان و وون بوونیش بووم .. خۆشیم لێوەرگرتوە وە زۆر سەرکێشیم لە گەڵ

سروشت  کردووە، زۆر بەی سروشتی چیاکان لەیەکتر جیاوازن.. لە جوانی و دارو درەخت و ووشکانی و تاڤگەی  بەرزو و ئاو و هەواوه..