ئەم هەواڵە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

 

 

نیتچە كێ بوو بۆ میشێل فوكۆ ؟

 

‎ڕزگاركەرێك

 

‎میتۆدی كاركردنی فوكۆ جۆرێك گواستەوە بوو لە ئاركیۆلۆژیاوە بۆ ژینیالۆژیا، ئەم پرۆسەی وەرچەرخانە، یان پرۆسەی لادانەی فوكۆ لە كتێبی سیستەمی گوتارەوە دەستپێدەكات. ئا لێرەوە دەتوانین جەخت لەوە بكەینەوە كە، پەیوەندی فوكۆ بە نیتچەوە، پەیوەندییەك بوو لە ناو سەرجەم ئەو گۆڕانگاری و شێوازگۆڕینەی كاركردنیدا بە نەگۆڕاوی مایەوە. پەیوەندییەكی نەگۆڕو بەردەوام و دامەزراو لە ناو دنیای هەمیشە گۆڕاوی فوكۆدا .فوكۆ هەمیشە لە میانەی ڕەتكردنەوەو و بەرپەرچدانەوەی فینۆمینۆلۆژیاخوازی و ماركسیزم و فرۆیدیزم و ستراكتورالیزم، ئاركیۆلۆژیایەكی بیناكرد، ئەوەی نەدەشاردەوە كە نیتچەییە، هەرگیز نیتچەی ڕەتنەدەكردەوە. سەرباری ئەمانە، ئەم فەیلەسوفە ئەوەشی نەدەشاردەوە كە شتێك نییە بە ناوی نیتچەخوازی و نیتچەگەراییەوە. لە ساڵانی شەستەكاندا، نیتچە بۆ فوكۆ، میكانیزم و ئامرازی یارمەتیدەر بوو، هاوكار بوو، پشتیوان بوو بۆ گواستەوەو لادان و ڕزگاربوون لەو هەژمون و هەیمەنەی فینۆمینۆلۆژیاو ماركسییزمەی كە نەفەسی بۆ دەنگ و ڕەنگێكی تر نەهێشتبووەوە لە ناو كایەی ڕوناكبیری فەرەنسیدا.ئەوەشی ڕەتدەكردەوە كە بەكارهێنان و بیركردنەوە لە گەڵ نیتچەدا بچێتەوە سەر بەكارهێنانە ئیدۆلۆژییەكانی نیتچە لە لایەن ڕاستڕەو و نازییەكانەوە. نیتچە بۆ فوكۆ، ئامرازو میكانیزمێكی قوتاربون و دەرچون بوولەو پارەدایگمە هەژمونكارەی ئەو چركەساتە لە لایەن ماركسیزم و فینۆمینۆلۆژیاوە

‎ئەو ڕاڤەیەی فوكۆ بۆ نیتچەی دەكرد بە شێوەیەكی پتەو پەیوەندی بە پاش نوێگەری و پۆست مۆدێرنبوونی فۆكۆوە هەیە. چونكر نیتچە سەرچاوەیەكی سەرەكی و بنەڕەتی بوو بۆ پۆستمۆدێرنێتی و پۆست مۆدێرنەكانی وەك دولوزو لیوتارو دریدا..

‎فۆكۆ سەبارەت بە نیتچە زیاتری هەیە، نیتچە تەنیا ڕزگاركەرو فریادڕەسێك نەبوو بۆ دەرچون لە گوتاری باوی فەلسەفیی ئەو كاتەی (ماركسیزم و فینۆمینۆلۆژیا) و نمونەو گوتارە فەلسەفییەكانی تری ئەو سەروەختە. فۆكۆ بە سەرنجدان و بە ئاماژە كردن بۆ ئەو كارە نایاب و پڕبەهایەی دولوز لەسەر "نیتچە ئەنجامی دابوو ”نیتچەو فەلسەفە”، هەرگیز پێی وا نەبوو نیتچە بانگەوازكارانی هەبێت. بەڵكو نیتچە بۆ ئەوەیە لە گەڵیدا بیربكەینەوە. :"هەموو ئەو شتانەی دەمویست لە ڕێگەی بەكارهێنانی نیتچەوە پێی هەستم؛ كۆمەڵێك دەسگوتاری جۆراو جۆرم لە بارەی نیتچەوە وتۆتەوە، بەڵام، زۆر كەمم لە سەر نیتچە نوسیوە. بەڵام ئەو تەنیا ئاماژەیەیەی كە پێویستی بەڕێزگرتن و بە ئەرزشگرتنێكی زۆر باڵا هەیە ئەوەیە كە: ئێمە بەشی یەكەمی كتێبی "مێژوی سێكسواڵیتێمان" ناو ناوە "ئیرادەی زانین "

‎ئەو شوێنەی كە فۆكۆ تێدا قەرزارباری نیتچەیە، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو تێكستانەی كە نیتچە لە ساڵی 1888 دا بڵاوی كردبونەوە.لەو كاتەی كە پرسەكانی حەقیقەت و مێژوو و ئیرادەی حەقیقەت پرسە سێنتراڵ و گرنگەكانی بوون. ئا لێرەوە ئیشكالەكە، پرۆبلیماتیكەكە پەیوەندی حەقیقەت بوو بە مێژوەوە. خوێندنەوەو سەرلەنوێ خۆێندنەوەو ڕاڤەكردنی نیتچە لە فەرەنسا مێژوویەكی هەبوو، بەڵام فۆكۆ لە سەروی هەموو خوێندنەوەو مێژووی خوێندنەوە فرەنسییەكانەوە بۆ نیتچە،كاری ئەدیب و كارە ئەدەبییەكانی زیاترو زیاتر لا گرنگ بوو بە تایبەت ژۆرژ باتای و مۆریس بلانشۆ و ڕیمۆن رۆِسل : "من بە باشی دەزانم بۆچی نیتچەم خوێندەوە : نیتچەم خوێندەوە چونكە ژۆرژ باتایم خوێندەوە،وە ژۆرژ باتایم خوێندەوە چونكە مۆریس بلانشۆم خوێندبوەوە". لای فۆكۆ ئەوانەی نیتچەیان خوێندبوەوە تەنیا بۆ دەرچوون و ڕزگار بوون نەبوو لە ماركسیزم ، بەڵكو بۆ ڕزگاربوون بوو لە فینۆمینۆلۆژیاش. فۆكۆ لە شوێنێكدا كە قسەو باس و گفتوگۆیەكی لە گەڵ ژیل دولوزدا بۆ دروست بوو سەبارەت بە "ّچێژ"، ئەوەی ڕەتكردبوەوە كە بابەت و سوژەكە "چێژ" بێت، بەڵك پەیوەندی بە حەقیقەت و وتنی حەقیقەت و پەیوەندی حەقیقەت و هێزەوە هەیە، ئەمەش ئاماژە كردن بە دوو كتێبی نیتچە ( زانستی شاد و بەرەبەیان"شەفەق"). هەر پەیوەند بە نیتچەو فۆكۆوە، هۆكارو مۆتیڤێكی تر هەبوو؛ پەیوەندی بە پرسی پۆست مۆدێرنیتەوە هەبوو، هەڵوێست نوواندن و و وەستانی بوو لە سەر( ئەقڵ و گشتگیری و سەراپاگیریی).كاتێك ئێمە فۆكۆ بەو شێوەیە دەبینین كە كۆمەڵێك گومانی زۆری لە سەراپاگیری و گشتیریی بۆ دروست بوبوو، ئەمەش ئەو پرسە بوو كە دواتر پرسی (ئەقڵ)ی بە شوێنی بە دووی خوێدا دەهێنا. فۆكۆ وای دەبینی "مەرجی كوللیەت و تۆتالیتێ مەرجێكە لە هێگڵەوە سەرچاوەی گرتووە،وە ئەو فەلسەفەی پشت ئەستوەرە بە كولییەت و تۆتالێتێ تەنیا فەلسەفاندنێكە لە ناو فەلسەفاندنەكاندا،وە فۆرمێكە لەو فۆرمە فەلسەفییانەی كە لە هێگڵەوە دەستی پێكردووە؛ ئەمەش ڕێگایەكی سەرەكی سەدەی نۆزدە بوو. ئێستا ئێمە دەتوانین بڵێین فەلسەو فەلسەفاندن پێویستی بەمە نییە. وە دەتوانین ئەوە بە هەند بگرین وئەوەمان لا ڕوون و ئاشكرا بێت كە، فەلسەفە پێش هێگڵ ئەم خواست و ئارەزووەی نەبوو، دیكارت سیاسەتی بەرهەم نەهێنا. پاشان بەو شێوەیەی فكری فەلسەفی هەموو شتێك كۆ بكاتەوە،یان بە سودو قازانجی "گشتێك و سەراپاگیرییەك" كۆتایی پێ بێت، ئیدیایەكی نوێیە بە شێوەیەكی ڕێژەیی. لە سەدەی بیستدا فەلسەفە ئاراستەو سروشت و ڕێڕەوێكی تری گرتە بەر. ئەمڕۆ فەلسەفە گرنگی بە گشت و گشتگیرییەك نادات، گرنگی بە دروستكردن و پێكهێنانی گوتارێك نادات سەبارەت بە كوللیەت و گشت و سەراپاگیرییەك. گوتارێك نییە كە سەروبەندی لە گەڵ هەموو دونیادا هەبێت، یان سەرقاڵی خزاندنی دونیا بێت لە ناو گشتێكدا. بەڵكو، فەلسەفە مومارەسەو چالاكییە،وە فۆرم و فۆرمیولەبوونێكی تایبەتە لە چالاكی فەلسەفی. چالاكییەكەلە سەرجەم بوارو كایە زانستییەكاندا مومارەسە دەكرێت: لە زماندا، لە لۆژیكدا، وە خواست كەڵكەڵەیەكی یونیڤێرسالی و یونیڤێرسالیزاسیۆن و بە گەردونیكردن بوو بە كاری نەكردە و لێرەوە كۆتایی پێهات. وە ئیتر لەمەولا خواست و ئارەزوویەك نییە. فۆكۆ لەو بڕوایەدابوو هۆسیرل دوواهەمین ئەو فەیلەسوفانە بوو كە ئەم خواستەی هەبوو. ئەوەی گومانی تێدا نییە ڕەتكردنەوەو ئەفەرۆزكردنی كوللیەت و گەردونیبوون پێكەوە دەگەڕێتەوە سەر نیتچە، دەگەڕێتەوە بۆ نیتچە،چونكە نیتچە وای دەبینی كە : فەلسەفە لە ناو زنجیرەیەك پرۆسەو زنجیرەی ئەو كارانەدا خۆی دەردەخات كە پەیوەندیان بە بوارە جۆربەجۆر و جیاوازەكانەوە هەیە : تراژید، زمانناسی و زمانەوانی،مێژوو. وەك چۆن نیتچە ئەوەی دۆزییەوە كە؛ كاری فەلسەفە دیاریكردن و دەستنیشانكردنە ":ئێمە ئێستاكە كێین؟ئەو ئێستایە چییە كە ئێمە تێیدا دەژین؟.

‎" فەلسەفە لە هیگڵەوە بۆ سارتەر ڕۆڵی پێشچاوخستن و پێشكەشكردنی دیدێكی گشتگیر بوو بۆ دونیاو مەعریفەو ئەزموونی مرۆیی. بەڵام، ڕێگەیەكی دیكە هەیە بۆ فەلسەفە، ڕێگایەكی سەربەخۆو ئازاد، وەك چالاكییەك لەناو كایەو كێڵگەیەكی مەعریفیدا كار دەكات، كایەی ماتیماتیك، زمانەوانی، ئیتنۆلۆژیا، ئابوری سیاسی، دەتوانین بەم شێوەیە دیاری بكەین كە : چالاكییەكی دیاگنۆستیكییانەیە، دیاگنۆستیككردن و دەستنیشانكردنی ئێستا، وتنی ئەمڕۆ چییە؟، ئێستا چییە؟، وتنی ئەو شتەی كە لە ئێستای ئێمەدایە بە تەواوی جیاوازییەوە لە بەرانبەر ڕابووردوماندا. ئێمە لە چی ئێستایەكدا دەژین؟

 

‎ ئەگەر بەوشێوەیە فەلسەفە وەرگرین و كە ڕۆڵی دیاگنۆستیككردنە، ڕۆڵی فەلسەفە دەستنیشانكردن و تەشخیسە، چونكە فەیلەسوف لەوە كەوتووەو ڕاوەستاوە قسەوباس لەبارەی ئەو شتەوە بكات كە ئەبەدییە، فەیلەسوف ئەركێكی قورس و تاقەتپڕوكێنەری هەیە ئەویش : وتنی ئەوەی ئێستا چی ڕودەدات، ئێستا چی دەگوزەرێت؟ بەم مانایە دەتوانین بڵێین فەلسەفە هاوكارمانە لە دەستنیشانكردن و دێاگنۆستیككردنی ئێستا. ئەم شیكارییەش جەخت لەسەر ڕەتكردنەوەو ئەفەرۆزكردنی گشتگیری و جیهانیخوازی دەكات لە لایەن فۆكۆوە. بە تایبەت ئەوەی كە هێگڵ دایڕشتبوو، هەر لێرەوە بە لیوتار دەگات. ئا لێرەوە هەوڵی ئەفەرۆزكردن و ڕەتكردنەوەی كوللیەت و گشتگیری و سەراپاگیری و جیهانێتی لە لایەن فۆكوە بەڵگەیەكی ترە سەبارەت بە پەیوەندی فۆكۆ بە پۆست مۆدێرنێتەوە، كاتێك پۆستەكان وای دەبینن هێگڵ دروستكەرو خولقێنەری گوتاری مۆدێرنێتێیە، وە پێویستە ڕەخنەی لێبگیریتَ و هەڵبوەشێنرێتەوە و تێپەڕێنرێت لە ناو كۆنتێكستی فەلسەفی پۆست مۆدێرنێتێدا. لەم گۆشە نیگایەوە هەڵوێست و وەستانەكانی فۆكۆ جیاواز نییە لە هەڵوێست و لە سەروە ڕاوەستانەكانی پۆستەكان. بە تایبەت كاتێك ئەوە دەبنین فۆكۆ لە حەفتاكاندا نەیارو دوژمنێكی سەرسەختی ماركسیزم بوو. میشێل فۆكۆ گومانێكی گەورەو مەزنی لە مێژوی گشتی و سەراپاگیر دەكرد، گومانێكی گەورە لە لەو مێژووەی كە ملكەچی بەردەوامیبون و ملكەچی غایەت و ئامانجێكە، ملكەچی مانێڤستكردن و مانێڤستبونی ئامانجێكی باڵاو ڕەهایە چ یەك بێت،چ كۆمۆنیزم بێت،چ ڕۆحی هێگڵ بێت،چ ئازادییەكی ڕەها...

‎كاتێك فۆكۆ ئەم گومانە دەكات، ئەم مێژووە سەراپاگیرو گشتگیرە دەگۆڕێت بۆ مێژوویەك كە لە سەر پارچەكان، لە سەر جیاوازیەكان،لە سەر جیابونەوەكان بەندەو خۆی بونیاد ناوە. مێژویی پەراوێزبووەكان، شێتەكان، نەخۆشەكان،زیندانییەكان،هۆمۆسێكسوێڵەكان..مێژووی وردو وردە كردەكان...ئەمەش هەڵوێست و لەسەر وەستانێكی پۆست مۆَدێرنانەیە. واتە ڕەتكردنەوەی مێژوویەك كە بە كاپیتاڵ و گەورە و قەبە نوسرا بێت، تێپەڕاندنی مێژوو بۆ كۆمەڵێك مێژوو، لە یەك مێژووییەوە بۆ فرە مێژویی. فۆكۆ ئیشكالێكی گەورەی لە گەڵ مێژوو نوسینەوەدا هەبوو، فۆكۆ جەختی لە سەر مێژوی ئێستاو نوسینەوەی مێژوی ئێستا دەكردەوە، ئەمەش لە میانەی جەختكردنەوەو پێداگیری لە سەر ئێستا و ئێستاییبوون وەك ڕەهەندێكی زەمەنی و مێژوویی. واتە ڕەتكردنەوەی مێژوویەكی یەك ئاراستەو تاك ڕەهەند، وە پێداگیری لە سەر چەمكی زەمەن كە لە كۆمەڵێك چینی كەڵەكەبوو دروست بووە و بە گۆڕێنی بۆ كۆنتێكستی ئێستا و ئەكتوێل. ئەمەش نەفیكردن و ڕەدكردنەوەو ئەفەرۆزكردنی مێژووە وەك بەردەوامیی و یەك پارچەیی ، وە جەختكردنەوەو پێداگیرییە لە سەر دابڕان و جیابوونەوە

 

‎دەستەواژەی مێژوو لە ژمارەیەكی زۆری كارەكانی میشێل فوكۆدا بەكار هاتووە. بەكارهێنانەكەی لە سەر سێ جەمسەری جیاواز بینا كراوە. یەكەمیان لە میانەی پشتبەستن و وەستانی فوكۆ لەسەر نیتچە، واتە ڕەخنەگرتن لە مێژوو وەك بەردەوامێتییەكی نەگۆڕو هەمیشەیی و خاوەن پەیام و ئامانجی جەوهەری. ڕەخنە لە مێژوویەكی لكێنراو و گرێدراو بە جەبرو حەتمییەت و بارگاوی بە مانای ئەبەدی. جا چ ئەم مێژووە پەیامێكی ئیلاهی بێت، چی ئەقڵی هیگڵی، چ ململانێی چینایەتی ماركس. ڕەخنەگرتن لە گوتاری مێژوونووسان و مێژوو ناسان وەك مێژوویەكی گەورەو باڵاو مەزن، سەرو مێژوو. ئەم خوێندنەوە نیتچەییەیە كە، لە سەرەتای ساڵانی حەفتاوە( ١٩٧٠) فوكۆ نەفەس و هەناسەی لێوە وەردەگرێت ئەویش لە ناو چەمك و دەستەواژەی ( ژینیالۆژیدا). واتە فوكۆیەك كە، چیدی سەروكاری لە گەڵ ژینیالۆژیای دەسەڵاتدایە نەك ئاركیۆلۆژیای زانستە مرۆییەكان. . لێرەدا، كارەكە، مامەڵەكردن و سەروكار لە گەڵ مێژوودا دەبێت بە دۆزینەوەو كەشفكردنی ( نا بەردەوامی، ڕووداو، ناوازەیی و دانسقەیی، ڕێكەوتەكان، فۆرمیولەكردنی تایپێكی دیكەی مێژوو و ڕووداوی مێژوویی. جەمسەری دووەم فۆرمیلەكردنی ڕاستە و دروستییانەی ( بیركردنەوە لە ڕووداو) بە شێوازێكی زۆر نزیك و هاوماڵیی لە گەڵ ژیل دولوزدا لە ناو هەمان سەردەمدا. واتە مێژووی كەمینەو كەمایەتی كە دەسبەرداری ئامانجگەراو كۆتاییخوازی بوو بێت كە ناچارە ئەدای بكات. دووركەوتنەوە لە مێژووی بارگاوی بە چیرۆك و حیكایەتی گەورە. كۆمەڵێك فراگمێنتی بوون و ناو بوون. سێیەم لە سۆنگەی ئەرشیفەوە مێژوو دەبینرێت و دەخوێنرێتەوە. فوكۆ سەرقاڵی بە گیروگرفتكردنی پەیوەندی نێوان فەلسەفەو مێژووە. دەرچوون و تێپەرین و بازدان بەسەر فەلسەفەی مێژوو / مێژووی فەلسەفە. فوكو لە ناو دوو بەركەوتندا وەستاوە لە گەڵ مێژوو: لە لایەكەوە مێژوو مەودایەك نییە، بەڵكو كۆمەڵێك مەودایە، فرە مەودایە، مەودای جۆراو جۆرن كە هەریەكەیان لەوی دیكەدا خۆی بەرهەم دێنێت. مێژوو وامان لێدەكات ئەم ئەفسانەو ئەفسانە بیلۆژییە جێبێڵین سەبارەت بە مەودا. ڕووداو لە خۆیدا سەرچاوەی نا بەردامبوون نییە؛ بەڵكو بە یەكگەیشتنی زنجیرەیی مێژوویی و زنجیرەیی ڕووداوە. لێكۆڵینەوە لە دەرئەنجام و بەرهەمهێنراوەكان لە سۆنگەی دۆكیومێنت و ئەرشیفەوە بە شێوەیەك هاوكارو مۆڵەت پێدەرمان دەبێت لەوەی كۆمەڵێك دیسپۆزیتیف و دەزگا دروست بكەین و بیاندۆزینەوە. هاوشان لە گەڵ پنت و خاڵی دابڕان و پچڕان لە گەڵ یەكدا. خوانگەلێكی گوتارو قسەی دەگمەن و ناوازەو دانسقە. ، ستراتیژی دەسەڵات و ماڵی بەرگرییەكان. ( ڕووداو، نابێت لێرەدا چاوەڕوانی تێگەیشتن و بەركەوتنی بڕیارێك بین، مێژوو بڕیاردان نییە)، بەڵكو كۆمەڵێك پەیوەندی هێزەكان كە ڕووبەڕووی یەكدی بوونەتەوە، ڕوو بەڕوو وەستاون. دەسەڵاتێكی زاڵ و هەژموونكار، هەیمەنەكردن و هەژموونێك كە تەنك و كاڵ بۆتەوە، لاواز بووە و لە پاشەكشەدایە، لە گەڵ هێزێكی دیكە كە دەستی بڵاو دەكاتەوەو دەبێتە شوێنگرەوە.لە لایەكی دیكەوە ، ئەم خواستەی مێژوویەك كە تەنیا وەك شیكردنەوەو شیكاری ڕابووردوو وەزیفە نانوێنێت، وەك شیكردنەووی مەودایەك وەزیفە ناگێڕێت، بەڵكو تەحویلبوون و گۆڕانی ڕووداوەكان ڕوون دەكاتەوەو وەك مێژوویەكی ڕووداویی دەردەكەوێت كە بە ناو كۆمەڵێك سەرچاوی مێژووناساندا تێدەپەڕێت كە مێژووی ژیانی ڕۆژانە دەنوسنەوە. بەمشێوەیە كاری میشێل فوكۆ بە فرەیی و جۆراوجۆركردنی ڕووداو و پێناسەكردنەوەیانە ووك بە یەكداچوونی مەودای جیاوازو فرە ڕەنگ. تێم و دەستەواژەی مێژوو وەك پرس و بە پرسهێنانی تەحویلبوون و گۆڕانەكانی ڕووداو لای میشێل فوكۆ لكێنراو و گرێدراوە بە ئەكتوێلیتێوە. ئەگەر مێژوو یادەوەری نەبێت بەڵكو ژینیالۆژیا بێت، كەواتە شیكردنەوەو شیكاری مێژوویی تەنیا هەلومەرجی مومكینبوون و ئیمكانی ئۆنتۆلۆژییایەكی ڕەخنەییە لە ئێستا. ئەم پێگەو شوێنگەیەش لە لای میشێل فوكو سەروكاری لە گەڵ خودی فوكۆدا هەیە ئەو كاتەی لە ژیاندا بوو، ئەمەش ئیدیۆلۆژیایەكی گەڕانەوەو گەرانەوەخوازی نەبوو، بەڵكو دیاریكردن و دەستنیشانكردن و دیاگنۆستیككردنی ئەو چركەساتانەی گریكۆ- ڕۆمان بۆ چۆنێتی دیاگنۆستیككردنی ئێستا، شوێنكەوتنی مۆدێلێك نەبوو، هێنانەوەی مۆدێل و پارادایمێك نەبوو بۆ شوێن كەوتن. بەڵكو، بۆ دیاگنۆستیككردنی ئێستاو، ئێستای ئێمەو، ئێمە كێین و لە كوێدابوونی ئێمەو ئێستای ئێمەیە.. پێویستە مێژوو ئێمە بپارێزێت لە مێژوو خوازی و هیستواریسیزم كە ڕابووردوو دێنێتەوە بۆ تێگەیشتن و تەفسیركردنی ئێستا و كێشە هەنووكەییەكان. ئەمەش لە ناو كارە دوایینەكانی میشێل فوكۆ و فوكۆی دواییندا دەبینین لە میانەی وەستان و هەڵوەستەكردنی لەسر دەقی ( ڕۆشنگەری چییە ) ی ئیمانوێل كانت. لێرەوە، لە ناو سەرقاڵبوونی فوكۆ بە دەقی ڕۆشنگەری و چەند دەقێكی دیكەی نا سێنتراڵی كانتەوە، لەسەرو بەندی چاوپێكەتن و گفتوگۆی فوكۆ و هابرماسدا بووین، بەڵام مەرگی فوكۆ ئەو هەلەی نەڕەخساند.

‎ئەگەر قسەوباسمان سەبارەت بە پەیوەندی پۆستمۆدێرنیتەو و مێژووی پیِشكەوتن و گەشبینی بێت، ئەوا گومانی تێدا نییە پۆستمۆَدرێنتێی وپۆستەمۆدێرنەكان باس لە پەرەسەندن و پێشكەوتن ناكەن، وە دەستبەرداری ئەو سروشتە گەشبینی و خۆشباوەڕییە بوبوون كە سروشتێكی زاڵی سەر بە ڕۆشنگەری و مۆدێرنێتێ بوو. ئەم پرسەش دەتوانین بە سەر فۆكۆدا ساغ بكەینەوە. تەنانەت كەسانێك هەن لێرەوە میشێل فۆكۆ بە شێوەیەك دەبینین كە نیهیلیزم و بێهودەییەك سەراپای ئۆنتۆلۆژیای مێژویی فۆكۆی گرتۆتەوە. ڕەخنەی پۆستمۆدێرنەكان و ڕەخنەی فۆكۆش سەبارەت بە مێژوو وێك دێتەوە.

‎وە هەروەها سەبارەت بە ڕەخەنەیان لە هیومانیزم.

‎فۆكۆ نەیارێكی سەرسەختی هیومانیزم بوو، وە هیچ دوو دڵ نەبوو لەوەی مەرگ و كۆتایی مرۆڤ ڕابگەیەنێت پۆستمۆدێرنەكان كە پێداگیرو جەختكەرەوەن لە فرەیی و جیاوازی لە بەرانبەر كوللیەت و گشتگیری و سەراپاگیری و یەكێتی و یەكبوون و شوناس و گەردونیگەرایی.ئەوە ڕون و ئاشكرایە كە فۆكۆ لە لایەنگران و پشتگیریكارانی بەهای جیاوازی و فرەیی بوو. نەك تەنیا پشتیگری، بەڵكو یەكێكە لە دامەزرێنەرانی فەلسەفەی جیاوازی و فرەیی و هەمە ڕەنگی، وە هەروەها پۆستمۆَدێرنیتێ و پۆستمۆدێرنەكان تیۆریان ڕەتدەكردەوە ,"لە چاوپێكەوتنەكەی نێوان دولوزو فۆكۆدا سەبارەت بە ڕوناكبیران و دەسەڵات ئەمە بە ڕونی دیارەو باسكراوە : بەم مانایە تیۆر گوزارشت لە هیچ ناكات، هیچ شتێك ڕاڤە ناكات، پراوەیەكی تایبەت و دیاریكراو مومارەسە ناكات، بەڵكو خۆی مومارەسەیە، بەڵام مومارەسەیەكی لۆكاڵی و لایەنی وەك ئەوەی ئێوە دەڵێن نەك "گشتگیری و سەراپاگیری. تیۆر سیستەمێكی لۆكاڵی ئەم ململانێیە دژ بە دەسەڵات " ئەم ڕەدكردنەوەو ئەفەروزكردنەش فۆكۆ هاوڕاو كۆك بوو لە گەڵیاندا.

  • 1