ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

ئەگەرچی دەقی كلاسیكی كە لەهەناویدا هەڵگری فەلسەفەیەك بووە، بەهەمان شێوەش پشكی سەرەكی هەبووە لەگەشەو هەڵدانی تەكنۆلۆژیا، بەڵام بەپێی توانای بیركردنەوەی سەردەمەكەی خۆی دەقەكان نووسراونەتەوە و بڵاوكراونەتەوە، ئیدی هەر یەكێك لەو دەقانەی لەبەردەستمانن، سابا لەهەر بوارێكی مەعریفی و ئەدەبی بن، هەر یەكەیان بەرهەمی مەعریفەی سەردەمەكەی خۆیانن و دەقنووسەكانیش پاڵەوانی ئەدەبی سەردەمی خۆیانن، ئەو دەقانەی كە لەسەردەمی كۆیلەیەتی نووسراونەتەوە، كەم و فرە تەعبیرن لەفەزای فەرهەنگی و كۆمەڵایەتی سەردەمەكە، ئەو دەقانەش كە لەسەردەمی فیوداڵی نووسراونەتەوە، بەهەمان شێوە تەعیبرن لەو سەردەمە، هەروەك چۆن حەیران و لاوك و گۆرانی بەو زمانە نووسراونەتەوە و گوتراون كە چەوساوندنەوە هەبووە، ئاوهاش ئەدەبەكە بریتی بووە لە كێشەكانی ئەوكات. وەختێكیش كە سیستمی سیاسی گەشەی كرد و قۆناغێكی دیكە لەژیان هاتە پێشێ‌، ئیدی شار گەورە بوو، كاری تاك دەستی بوو بەدەستەجەمعی و تەكنۆلۆژیای سەرەتایی گەشەی كرد، هاوشانیش فەرهەنگ گەشەی كرد و دەقی تەكنۆلۆژی سەریهەڵدا، مەبەست لەدەقی تەكنۆلۆژیش ئەوەیە كە مامەڵەی لەتەك موفرەدەگەلێك كردووە كە تازە هاتۆتە نێو ژیانی ئاسایی كۆمەڵگەوە و فكر ڕۆشنتر بۆتەوە لەبیركردنەوە و ئەندێشەكان. 

هەڵبەت زۆر شاعیر هەن لەبارەی شارەوە شیعریان نووسیوە، بەڵام (بۆدلێر) زۆر ئاشكراتر لەدەقە شیعیرەكانیدا باس لەگرنگی و ئیشكالیاتەكانی شار دەكات. لەنێو كوردیشدا (نالی و شێخ ڕەزا و حاجی قادری كۆیی و گۆران)، باسیان لەچۆنیەتی گۆڕینی ژیان كردووە لەلادێوە بۆ شار. 

ئەو پیاهەڵدانەی كە پێشتر بۆ سروشتی گوند دەنووسرا، گۆڕا بۆ شێوەی وەسفكردنی ژیان لەشار و شێوەی دەسەڵات و خەڵك، یاخود پیاهەڵدانێك كە باڵای ئافرەت مۆدێل بوو، ئیدی ئەم ستایلەش گۆڕا بۆ جۆرێك موخاتەبەكردن لەڕێگەی ئافرەتەوە كە پێشتر بە باڵا و جل و بەرگدا هەڵدەگوترا. 

كاریگەری تەكنۆلۆژیا لەسەر دەقی مۆدێرن، ئەو دەقەیە كە لەباری زمانەوانییەوە گەشەی كردو دەقی لەشێوێنێكەوە بۆ شوێنێكی دیكە گواستەوە، چونكە كۆمەڵگەی شارنشین كۆمەڵگەی فرەكولتووری و فرەنەتەوەیی و ئاینیی بەرهەمهێنا، پێكەوە ژیانی كولتوورەكان كارێكی وەهای كرد زمانەكان لەیەكتر حاڵی بن و سنوورەكان بەسەر یەكدا كرانەوە، بەم شكڵەش زمان لەنێو ئەو فەزا كراوەیەدا گەشەی كرد، یان ئەوەی كە كولتوورە جیاجیاكان لەیەكتر نزیك دەبوونەوە بەهۆی ئامێری تەكنۆلۆژییەوە، بەو مانایەی كە هەر موفرەدەیەك چەندین هاو مانای بۆ پەیدا دەكرد بۆ ئەوەی قسەی پێبكرێ‌ و بنووسرێتەوە، ئەمە جگە لەوەی كە هاتنی تەكنۆلۆژیای سەردەم بەجۆرێك تەكانی بە نووسیندا، وەك هاتنی چاپخانە و دواتریش هاتنی ئینتەرنێت كە شتێكی نەهێشتەوە بەنهێنی بمێنێتەوە، یان شانسی بڵاوكردنەوەی كەمتر بێت وەك لەوەی جاران هەبوو.

هۆكارێكی دیكە لە كاریگەری تەكنۆلۆژیا بۆ سەر دەق، ئەوەبوو كە خەیاڵی فراوانتر كردەوە لەوەی كەپێشتر فەلسەفە و مەعریفە كایەیان تێدا دەكرد، بەو پێیەی كە تەكنۆلۆژیا زۆر شتی لەبەر یەك هەڵوەشاندەوە و سیحری شتەكانی بەتاڵ كردەوە، بەوپێیەی دەقی تەكنۆلۆژی موفردەگەلی وەك دەروەی سەرزەمینی بەكاردەهێنا و خەیاڵێك كە پێشتر بەكوفر دەناسرا، هەروەك ئەوەی (خەیام) گوتی، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە كە بڵێین دەقی كلاسیك بەهایەكی نەما لەشوێنی خۆیدا، بەپێچەوانەوە دەقی كلاسیك زەمینەی خۆش كرد بۆ ئەوەی دەقی تەكنۆلۆژی گەشە بكات. 

 

  • 1