ئەمە بڵاوبكەوە
FaceBook  Twitter  

٦ی نیسانی ٢٠٢١ – سلێمانی

هەردوو تراژیدیا گەورەکەی کورد (ئەنفال و هەڵەبجە) هێزی شوناسی کوردن، چونکە دەرگای گرنگ و بەهاداری بۆ کردەوە، بەڵام ئەفسوس دەسەڵاتداری کورد سەری پێدا نەکردن ونەیانتوانی شوناسی هێزی لێبەرهەم بهێنن، چونکە زۆر لەوە لاوازتر بوو وەرچەرخان بکات. ئەگەرچی لەدوای ڕوخانی بەعس کەنعان مەکییە داوای لێکردبوون، عێراق لەسەر تاوانی ئەنفال بنێنەوە، (عێراقێک کە پێکهاتەکان تیایدا یەکسان بن لە مافدا، دەوڵەتێک دروست بکەن داوای لێبوردنی پێشەرم نەبێت) ئەوەی کەنعان داوای کردبوو، دوای دادگایی کردنی تۆمەتباران و سەلماندنی جێنۆساید دەوڵەتی نوێ بەمەرسومێکی کۆماری داوای لێبوردن لە کورد بکات، دیارە کەنعان ترسی هەبووە لەوەی بەعسیزم ڕیشەکێش بکەن، لەسەر ئەو لۆژیکەی کە کۆمەڵناسی عێراقی عەلی وەردی دەڵێت : کێشەی عێراقیەکان ئەوەیە، هەر زاڵم دەگۆڕن نەک زوڵم، زاڵم دەڕوخێنن و زوڵم لەشوێنی خۆی دەهێڵنەوە.

شێخ حوسێنی گوندی هەزارکانی لەگەرمەی ئەنفالی گەرمیاندا هەڵوێستی نواندو بە(نا)یەک عەرشی سەدامی لە رزاند، نەجیبەی شێخ وەسانێش لەکاتی دادگایی کردنی سەدام و یارانیدا بە گێڕانەوەی چیرۆکێک سەدام و دادگاو دادەوەریشی ڕاچڵەکاند، کەچی کوردی نەگبەت نە لە نایەکەی شێخ حوسێن تێگەیشت و نەلە چیرۆکی کفتەکەی نەجیبەش ! شێخ حوسێن کەسایەتیەکی کۆمەڵایەتی گەرمیانی بوو، کە ئەنفالی گەرمیاندا خۆی و منداڵەکانی دەستگیرکران، هێشتا لەقەڵای قۆرە توو بوون کە بە بریاری سەدام خۆی و هەردوک ژنەکەی و کورەکانی دەبوو ئازادبن. بەڵام ئەو بڕیارەکەی سەدامی ڕەتکردەوەو گوتی نا مەرگ بێت یان ژیان ئێمەش وەک ئەو خەڵکە جا بۆمردن بێت یان بۆ زیندان. ئێمە بەتەنیا ئازادبوون قبوڵ ناکەین.

شێخ حوسێن خاوەنی ئەو ئیرادەیە بووە کەچی هونەرمەندو میدیاکار هەر باسی سفرەو خوان و تەکیەو دیوەخانەکەی دەکەن ؟ من لەوە تێدەگەم هەموو کەس ناتوانێ لەبارەی شێخ حوسێنەوە بدوێ بۆیە ئەو (نایە) لە سفرەو خوانەکەیدا بچوک دەکەنەوە ! لەناو هەر روداوێکدا هەر هەڵوێستێکدا هەر وێنەیەکدا دنیایەک نەگوتراو هەن، هەمیشە لەپشتی هەر گوتراوێکیشەوە هەندێک نەگوتراوهەن، لەو نایەی شێخ حوسێنی هەزارکانیشدا ئاماژەیەکی زۆر گرنگ هەیە، کەنەک هەر سەدام و عزەت دوری و جاشەکانیان، کە قسەی خێریان بۆکردبوو، بەڵکو دونیا توشی سەرسوڕمان دەکات، بەڵام ئێستا سەدام و تەختی دیکتاتۆرییەکەی نەماوەو جاشەکان و سەرکردایەتی حزبە کوردییەکانیش زۆر بەسەرخۆی ناهێنن، چونکە لەدڵەوە جەوهەری شێخ حوسێنیان ناوێت ! وەنەبێ ئەم ئازایەتیە هەر هی پیاوێک بووبێ لەئەنفالدا بەڵکو من چەند پیاوێکی تر دەناسم دەرفەتی رزگاربوونیان بۆ هەڵکەوت بەڵام ئامادەنەبوون هاوڕێکانیان لەژێر چەقۆی جەلاددا بەجێبهێڵن و خۆشیان لەسایەی جەلادێک دەربازبن، لە قسەکانی نەجیبەی شێخ وەسانیشدا ئاماژەی گرنگ هەبوون کە نەک هەر پارێزەرانی سەدام بەڵکو دادوەریشیان توشی سەرسوڕمان کرد وەلێ ئەوان زۆر بەسەر خۆیان نەهێناو نوسەران و ڕۆشنبیرانی کوردیش لە ئاماژەو واتا زمانەوانیەکەی تێنەگەیشتن، بەهیوام نەوەی دواڕۆژ بتوانن بیخوێننەوە، وەک بڵیی هێشتا کورد لە ڕەوانبێژی زمانەوە تێناگات بۆیە ناتوانێ بیاندۆزێتەوە. (ئەو رۆژەی تۆ دەسەڵاتت هەبوو،غیرەتت هەر ئەوەندە بوو (دەرمان)ت بەسەر ئێمەدا کرد، (مەبەستی چەکی کیمیاییە) ئێمە فەقیری ماڵی خۆمان بووین، بەلام ئەو رۆژەی خەڵک راپەڕی وعەسکەرەکانت لێیان قەوماو خەڵک چەک وجلی کردن، من کفتەم کردبوو، بۆئەوەی نەڵێن کورد میللەتێکی خراپن من کفتەم لەبەردەم منداڵەکانم هەڵگرتوو دام بەعەسکەرەکان کە بێ بەرگ و زەلیل بوون، لەبرسان بەماڵان وەر ببوون !) سەدام لەناو قەفەزی دادگادا هێندە لەم قسەیە قەڵسو بێتاقەت بوو، لە وەڵامی نەجیبەی شێخ وەسانیدا گوتی ( عفیە علیک) واتا ئافەرین .

ئەو ئاماژانەی نەجیبەو شێخ حوسێنی هەزارکانی لەهەردوو دەربرینەکەیاندا زۆر بەسادەیی بەگوێی دادگاو بە گوێچکەی جیهانیشیاندادا زۆر گەورەو گرنگ بوون، کە لە توانایدایە مێژوومان لەبەرگێکی تردا بۆ وێنا بکاتەوە.

قسەی ئەم دوو کارەکتەرەی ناو ئەنفال زۆر ڕون و بایەخدارن، بە رونی پێیمان دەڵێن کە دەشێت شۆرشگێرەکانیش ساختەچی بن، یاخود پێماندەڵێن زۆرن ئەوانەی کە واتا دەبەخشنە مرۆڤ و ژیان و نەتەوە، ئەوە تەنها نوسەران نین کە مێژوو دەنووسنەوە بەڵکو یادەوەری ئەو ئینسانە پەرواویز خراوانەن کە لایەنێکی گرنکی شوناسی ئینسانی و نەتەوەیین، ئەو کارەکتەرە پەراوێزخراوانەن کە دەرفەتی قسەکردنیان هەبێت دەتوانن رۆڵی گرنگ بنەخشێنن .

من لەناو ئەو خەڵکەدا زۆرم لەو قارەمانانە دیووە بەڵام دەنگم نەگەیشتووەتە هەموو دونیا، لەناو ژاوەژاوی هەوەسبازاندا دەنگم کپ دەکرایەوەو دەنگی ئەوانیش نەدەگەیشتە کەس، ئەگەر ناوەندی ڕۆشنبیری و سیاسی کورد لە دۆزینەوە و گەران بەدوای شوناسی کوردبووندا بوایە هەم رێگە زۆر بوون و هەم کارەکتەر. ئەنفال دەرگایەکی بەسەردا داخستین بەڵام دەرگای تری بۆکردینەوە بەداخەوە ئاستی بینینی لاوازبوو، نەجیبەو شێخ حوسێن و دەربازبوانی گۆڕی بەکۆمەڵ بەسادەیی پێیانگوتین: خۆبەو وتراوانەوە سەرقاڵ مەکەن کە دەمێکە لەسەری ڕاهێندراوین با چیتر بە تەنها خۆمان بەتەونی نەخشەی وڵات و زمان و ئایین و بەرژەوەندی هاوبەشی حزبیدا هەڵنەواسین، بەڵکو کورد لە سێبەرو هەناوی مێژوودا باشتر دەتوانێت خۆی بناسێتەوە، مێژوویەک کەدەشێت ببێتە پەندو عیبرەت، خۆ جووەکانیش هەرهێندەی ئێمە خاوەن چیرۆکن، ئەوان توانییان لە نێو ئەو چیرۆکانەدا چییەتی وماهیەتی خۆیان بدۆزێتەوە، بەهاو شکۆ بەدەست بهێننەوە.

کورد لەو یادەوەریانەدا دەتوانێ باشتر خۆی بدینێتەوە تا لەناو یادەوەری روداوەکانی شەڕی ناوخۆی حزبەکان، راستە لەهەردوکیاندا ماهییەتی خۆمان بۆ دەردەکەوێت، بەڵام نابێت لەبیرمان بچێت ئەنفال وهەڵەبجە وەک چۆن شوناسی کوردبوونن دەتوانن هێزی شوناسی کوردیش بن. ئەنفال و جێنۆسایدەکانی تر دەتوانن رایەڵی نێونەتەوەییمان بۆ دروستبکەن، سینەماکاران دەتوانن لەناو یادەوەری مرۆڤەکاندا کە لەپڕۆسە جیاوازەکانی جینۆساید رزگاریان بووە و چیرۆکەکانیان دەگێڕنەوە، نەجیبەو شێخ حوسێنی تر بدۆزێتەوەو بەدونیایان بناسێنێ. چونکە لە هەناوی کارەکتەرەکان و چیرۆکەکانیاندا یاخود لەناو فریم و دیمەنە سینەماییەکانی هەریادەوەریەکدا، هێڵێکیش دەمانباتەوە سەر هێزی شوناس، کوردیش دەتوانێت شوناسی ڕاستەقینەی خۆی بدۆزێتەوە. بیرمان نەچێت ئەوەی تراژیدیای هەڵەبجەی بەدونیا ناساند کورد خۆی نەبوو بەڵکو هێزی وێنە بوو، ئەو وێنانەی سنورەکانیان بڕی و دونیایان سەرسام و بەعسیان شەرمەزارکرد، ئەوەی کردیان فۆتۆگرافەرەکان بوون کە کورد نەبوون بەڵام ئێستاش دەتوانین، چما چیمان لە خەڵک کەمترە.

مەگەر ژنەکانی وڵاتی ئێمە ئەوانەی هاوسەریان شەهیدبوون، یان ئەنفالکران، ئاڵەنگاری ژیانی قورس و بەرەنگاری تاریکی ڕۆژگار نەبوونەوە ؟ ئەوەی نەزانێت ژنانی کورد چۆن بەرەنگاری ستەمکاری بوونەوە ناتوانێ واتای ژیانی شکۆمەندانەمان پێبڵێت. ئەوەی دەسەڵاتداری کوردی بەم ڕۆژگارە گەیاند هەر ئەو بەهەند نەگرتنە بوو.

  • 1