سەدیق سەعید ڕواندزی
زمانی كوردی یەكێك بووە لەو بنەما نەتەوەییانەی بە درێژایی مێژووی كورد هەر لە سەردەمی گۆتییەكانەوە تاكو ئێستا، شوناسێك بووە بۆ ناسینەوەی نەتەوەی كورد، جیا لە هەموو شوناسە سیاسیی و فەرهەنگییەكانی تر. بەو مانایەی ئەگەركورد لە مێژوودا ڕووبەڕووی چەندین ستەمی سیاسی و داگیركاری و جینۆسایدكردن تا ڕادەی لە نێوچوون بووبێتەوە ، ئەوا زمانی كوردی دواجار ئەو هێمایە بووە بۆ مانەوەی نەتەوەیەك. بۆیە گرنگیدان بە زمان و پێشخستنی، واتە هێشتنەوەی نەتەوەیەك بە زیندووێتی لە دوو توێی لاپەڕەكانی مێژوودا, لە ڕاستیدا، هیچ شتێك هێندەی بەگەرخستن و بەردەوامبوون لە بەكارهێنانی زمانی نەتەوەیی، خزمەت بە زمان ناكات و بە زیندوویی نایهێڵێتەوە. ئێمە وەك نەتەوەیەكی ژێر دەستە بۆ ئەوەی پارێزگاری لە بوون و مانەوەی زمانەكەمان بكەین، پێویستیمان بە دەیان بە ناو دیداری زمانەوانی و سیمپۆزم و دەركردنی دەیان بڵاوكراوەی تایبەت بە زمان نییە و ئەم كارانە لە پەراوێزدان، چونكە ئەوەی زمان دەهێڵێتەوە بەكارهێنانیەتی. مێژووی نەتەوە چەوساوەكان وەك كورد و ئەمازیغەكان بە نموونە، دەیسەلمێنن كە تاكە فاكتەری مانەوی زمان، بەگەڕخستنیەتی و گواستنەوەیەتی لە ڕێ نەوەكانەوە. ئەمە بەو مانایە نییە زمان لە ژێر كاریگەریەتی گۆڕانكارییە زمانەوانی و ژیارییەكان نەبێت، بەڵكو بەو مانایەی زمانی نەتەوە، دەبێ هەمیشە لەلایەن نەتەوە خۆیەوە بەكاربهێنرێت، بۆ ئەوەی بیسەلمێنن كە هەن. ڕەنگە دەیان بە ناو زاراوەی نامۆ و نازمانی كە لە ڕێگەی زمانزانان و كەناڵانی بە ناو پێشەنگ و یەكەمی بێ ڕكابەر و بێ هاوتا، بەقەد ڕەسەنێتی زمانی شواندارێك، یان خۆشناوێك، یان پیرەمێردێكی كوێرە دێیەكی ئەم كوردستانە، خزمەتی زمان نەكات، بێگومان ناشیكات ! چونكە ئەو بە بەكارهێنانی سەدان وشەی كوردی پەتی و ڕەسەن و نەتەوەییانە، نیشانی هەمووانی دەدات كە كوردیش زمانێكە جیا لە زمانەكانی دیكە، بەڵام پۆڕتاڵ وئەپلیكەیشن و فانەكان و فاینال و ئۆكەی و سوپرایز، دەری ناخەن كە ئێمە كوردین. ئەم وشانە نەك هەر ناتوانن بەردەوامی بە زمانی كوردی بدەن، بە پێچەوانەوە بەڵكو لە نێویشی دەبەن، بۆیە بۆ نەتەوەیەكی ژێر دەستە و چەوساوە، كە تاكو ئێستاش قەوارەیەكی سەربەخۆی نییە، گەورەترین مەترسی لە سەر بوون و نەمان و سڕینەوەی ، تێكدانی زمانی ڕەسەن و پشتگوێ خستیەتی، بە پاساوی پێشكەوتنە ژیاریی و زمانەوانییەكان، كە دەبێ بە پلان و لە ڕێگەی سیاسەتێكی كولتووریی و ڕۆشنبیری سەركەوتوو بێت. زمانی كوردی، فاكتەری مانەوەی ئێمە بووە، بە درێژایی ئەو هەموو ساڵانەی داگیركاریی و ژێر دەستەیی و پارێزگاری لە خۆی كردووە، كەچی ئێستا بەداخەوە دۆخێك دروست بووە، مرۆڤ شەرم لە بەكارهێنانی ئەو زمانەی خۆی دەكات و كەسانێك بەوپەڕی بێ باكییەوە ئەوە دەسەپێنن كە دەبێ زمانی عەرەبی یان ئینگلیزی بەكاربێت، كە ئەمەش مەرامی ئامانجداری دوژمنانی ئێمەیە، بۆیە ئەركی دەسەڵاتە، شكۆیەكی بەرزتر و پێگەیەكی گەورەتر بەزمانی كوردی بدات، چونكە ناسنامەی بوونی ئێمەیە.
