زەمەنی دەروونی لە كردەی نووسینی شیعریدا، دەكەوێتە پێشەوەی زەمەنە فیزیكیەكە. بەو مانایەی شیعر سەرەتا دەرەنجامی ڕامان و بیركردنەوەی شاعیرە لە ئاست دیاردەكانی ژیاندا و دواتر كۆنتاك لەگەڵ ڕووداو و دیاردە بەرجەستەییەكانی ژیان دەكات. لێرەوەش شاعیر زۆرجار لەو زەمەنە فیزیكیە دادەبڕێت و دەكەوێتە نێو زەمەنی دەروونی خۆیەوە، كە دنیایێكی دیكەی تایبەتە لەو دنیا واقیعییەی ئەو لە ئاستی فیزیكیدا تیایدا دەژیت و بە پێوەری كات پێوانە دەكرێت. بەڵكو ئەو لە نێو زەمەنێكی دیكە دایە، كە زەمەنی دەروونی نێو شیعرە و هیچ پەیوەندییەكی بە زەمەنی دەرەكییەوە نییە كە شاعیر فیزیكیانە تیایدا دەژیت. بۆیە زەمەنی نێو شیعر، دادەبڕێت لەو زەمەنە دەرەكییەوە كاتێ شاعیر باسی زەمەنێك لە شیعر دەكات، ئەوا دەگەڕێتەوە سەر ئەو زەمەنە دەروونییەی نێو ناخی خۆی، كە پێشتر زەمەنێكی فیزیكی بووە و بە پێوانەی كاتەكانی ڕۆژ و مانگ و ساڵ ڕۆیشتووە. بۆیە كاتێ شاعیرێك باس لە زەمەنی خۆی دەكات، ئەوا زەمەنی ئەو، تایبەتە بە ئەو و هیچ پەیوەندییەكی بەوە زەمەنەوە نییە، كە هەمووان تیایدا دەژین و دوای چەند ساتێكی دیكە، ئەویش دەبێتە زەمەنێكی فیزیكی و ڕابردوو. دڵزار، لە دوایین شیعری خۆیدا، كە كورتە شیعرێكی چەند دێڕییە و بەرلە ماڵئاوایی یەكجارەكی بە چەند رٍِۆژێكی كەم نووسیویەتی، تاسە بۆ زەمەنێك دەخوازێت، كە ئەو بە زەمەنی خۆی ناوی دەهێنێت. شاعیر لەو شیعرە كورتەیدا، پانۆڕامای ژیانی خۆی، بەرلە ماڵئاوایی یەكجارەكی دێنێتەوە بەرچاو و بە تاسەوە باس لە زەمەن و تەمەن و ڕۆژگاری ڕابردووی خۆی دەكات ، بە بێ ئەوەی بەراوردی زەمەنی ئێستای بكات، كە بە بڕوای من شتێكی جوانی تێدا نەماوەتەوە، شایەنی ئەوە بێت بەراوردی بكەین بە ڕابردوو. هەڵبەتە، سرووتێكی سایكۆلۆژییانەیە، مرۆڤ كاتێ هەست دەكات بەرە ومەرگ دەڕوات، ئەو هەستەی لا دروست دەبێت، كە وێنە و یادگارییەكان و بیرەوەرییەكانی ژیانی، وەك پانۆڕامایەك بێتەوە بەرچاو و لەوێوەش ئاخ بۆ بە سەرچوونی ژیانی و تەمەنی هەڵبكێشێت، چونكە لەلایەكەوە دەزانێت كە مەحاڵە جارێكی دیكە ئەو ژیان و تەمەنە دووبارە بێتەوە، لەلایەكی دیكەوەش ڕووبەڕووی چارەنووسێكی نادیاركە مەرگە دەبێتەوە، بەڵام دڵزار لەو شیعرەیدا، بەرلە تەمەنی، تاسەی گەرانەوەی زەمەنی ژیانی دەخوازێت و بیر لە بە سەرچوونی زەمەنی ژیانی دەكاتەوە نەك تەمەنی. بێگومان تەمەنی مرۆڤیش بە پێی زەمەنەكان بە سەر دەچێت و كۆتایی دێت، بەڵام زەمەن لێرەدا، بە هیچ شێوەیەك پەیوەندی بە زەمەنی تاكەكەسی خودی شاعیرەوە نییە، بەڵكو ڕەهەندێكی دوورتری هەیە. شاعیر لە سەرەتای شیعرەكەیدا دەڵێت:_
بێزارم ڕۆیی زەمەنم
سەد و یەك ساڵەی تەمەنم
ئای چەندە بێ تینە تەنم
هەر ئێسك و پێسكە بەدەنم
دەسپێكی شیعرەكە، بە بێزاری دەست پێ دەكات. هەموومان لە ساتێك لە ساتەكانی ژیان، هەست بە بێزاری دەكەین، ئەو بێزارییەمان ڕەنگدانەوەی ئەو بارە سایكۆلۆژیەیە، كە دەشێ بە هۆی بەركەوتن و بینی ڕووداوێك، كارەساتێك، نا ئومێدییەك بێت، بەڵام بێزاری دڵزاری شاعیر، بێزارییەك نییە ڕەنگدانەوەی ئەو بارە سایكۆلۆژیی و جەستەیە بێت كە تیایدا دەژیت، بەڵكو دەرەنجامی ڕۆیشتن و بە سەر چوونی زەمەنێكە، كە ئەو بە زەمەنی خۆی ناوی دەبات. لێرەوەش ئەو پرسیارەمان لا دروست دەبێت، كە ئایا زەمەنی شاعیر كام زەمەنە؟ هەڵبەتە، شاعیر تەمەنێكی زۆر ژیا، بەڵام نەهامەتی و ناخۆشی وچەرمەسەری سیاسی و كەسی و نەتەوەیی زۆریشی لەو ژیانە بینی. لە بیرەوەرییەكانی كەریم شارەزادا، نووسەر باس لەوە دەكات، كە بەردەوام بەعسییەكان فشاریان دەخستە سەر دڵزار تا پاكانە بكات و لە شیوعییەت پاشگەز بێتەوە، بەڵام ڕۆژێك ئەو فشارانە نەیان ڕووخاند. زەمەنی دڵزار، زەمەنی سەختی سیاسی و نەتەوەیی ئێمەیە، بەڵام زەمەنێكیشە پڕ لە جوانی و مرۆڤدۆستی و تێكۆشانی سیاسییانە. زەمەنی دڵزار لێرەدا، زەمەنی هەموو ئەو ئەدگارە جوان و پڕ بەها و مۆڕالە كەسی و مرۆییانەیە، كە لەو ساتانەی تیایدا ژیاوە بوونییان هەبووە. زەمەنی دڵزار، ئاماژەیە بۆ ڕابردووێكی پڕ لە جوانی و خەبات و هەستی بەرزی مرۆیانە، بە پێچەوانەی ئێستا كە زەمەنی ناشرینی و كاڵبوونەوەی هەموو ئەدگارێكی جوانی مرۆییانەیە. گەر سەرنج بدەین دەبینین دڵزاری شاعیر، زەمەنی پێش تەمەن خستووە، واتا سەرەتا زەمەنەكەی بە سەر چووە دواتر تەمەنی، چونكە ئەو دەزانێت ژیان و تەمەنێك لە نێو زەمەنێكی پڕ لە جوانیدا، جوان دەبن و بە پێچەوانەوەش. بۆیە كە باسی رۆِیشتنی زەمەنی دەكات، ئەوا باسی نەمان و ڕِۆیشتنی هەموو ئەو بەهایانەش دەكات، كە ئەو زەمەنەیان پێ دەناسرێتەوە، هەر لە سادەیی ژیان و بەختەوەریی ڕوحییانە و مرۆڤدۆستی و هەستی بەرزی مرۆیانە لە نێو مرۆڤەكاندا، دەنا ئەگەر لە ئاستی سیاسیەوە بڕوانیینە زەمەنی دڵزار، دەبینین زەمەنی چەوسانەوە و كوشتن و خوێن و بێ بەهاكردنی مرۆڤەكانە، بەو پێیەی ئەو خۆی وەك شیوعییەك چەرمەسەری زۆری لە ژیان بینیوە . زەمەن لێرەدا، هەر تەنها مانایەكی پێوانەیی و كاتی نییە، بەڵكو هەموو ئەو ڕواڵەتانەی ژیان دەگرێتەوە، كە ڕەنگڕێژی ژیانی ئەو ساتی دڵزار و كۆمەڵگەی كوردییان كردووە. لێرەوەش ئاخ هەڵكێشانی دڵزار بۆ ئەو زەمەنە، لە ڕاستیدا تاسەیە بۆ گەڕانەوەی ئەو زەمەنە كە ئەو ئەدگارانەی تیادا بووە. بەڵام پرسیار لێرەدا ئەوەیە، دڵزار بۆچی باسی ڕۆیشتنی زەمەنی دەكات؟ بە بڕوای من، ئەمە هەر تەنها پەیوەست نییە بەو ڕواڵەتانەی ژیانی مرۆڤەكان لەو سەردەمدا، بەڵكو دڵزار لە ناخەوە و سایكۆلۆژیانە بەراوردی زەمەنی ئێستای بە زەمەنی دوێنی كردووە و لە پەراوێزی ئەو بەراورد كردنەشەوە، ئەو هەستەی بۆ دروست بووە كە بە خەیاڵ بگەڕێتەوە زەمەنی خۆی، چونكە زەمەنی ئێستا زەمەنی ناشرینییەكان و نەمانی بەها و خەسڵەتە مرۆییەكانە، زەمەنی هەڵپەرستی و نامیهرەبانی و خود ئەڤینییە، كە دەشێ هەموو ئەو دیاردانەی ژیانی ئێستا بە جۆرێك لە جۆرەكان دڵزارییان ئازار دابێت، بۆیە باسی ڕۆیشتنی زەمەنی خۆی دەكات و زەمەن لە پێشەوەی تەمەن دادەنێت، چونكە تەمەن هیچ چێژێكی نییە، ئەگەر لە زەمەنێك نەژیایت پڕ لە خۆشەویستی و جوانی و مرۆڤدۆستی، بۆیە زەمەنی دڵزار، زەمەنی هەموو ئەو شتە جوانانەیە، كە ئەو دوای سەد و یەك ساڵ تەمەنیش، ناتوانێت لە بیریان بكات و تاسەی بینینەوەیان هەر دەكات. لە دوای زەمەن، ئەمجارەیان دڵزار وەسفی باری سایكۆلۆژیی و جەستەیی خۆی لە سەرووبەندی دوا ساتەكانی ژیانیدا دەكات. پێ دەچێت دڵًزاری شاعیر، هەستی بە نزیكبوونەوەی ڕۆژی مردنی خۆی كردبێت، بۆیە بەو شیعرە كورتە كە دوایین شیعریەتی و لە سەر چەرپا نووسیویەتی و چەند ڕۆژێكی كەم دوای شیعرەكە دەمرێت، پانۆڕامای ژیانی خۆی دێنێتەوە بەرچاو. شاعیر لە ئاستی جەستەییدا باسی خۆیمان بۆ دەكات و دەڵێ:
ئای چەندە بێ تینە تەمەنم
هەر ئێسك و پرووسكە بەدەنم
لێرەدا ئێمە، وێنەی مرۆڤێكی بێ هێز، بێ دەسەڵات، بێ توانا لە ڕووی جەستەییەوە دەبینین، كە پیریی تەنگی پێ هەڵچنیوە. بێگومان پیریش یەكێكە لەو وێستەگە پڕ ئازارانەی ژیانی مرۆڤەكان، كە تیایدا هەموو خەون و ئاواتێك هەرەس دێنن و مرۆڤ بە ئومێدەوە ناژیت، چونكە دەزانێت نە لە ڕووی ژیانەوە، نە لە ڕووی تەمەنیشەوە، وەك گەنجێتی لێ نایەتەوە. دڵزار لەو شیعرەیدا، جەستەی بێ تینی خۆی، ڕۆیشتنی زەمەن و تەمەنی، هەمووی وەك فلمێكی سینەمایی لە چەند چركەساتێكی كەم و لە دوو توێی ئەو چەند دێڕە شیعرییەدا دێنێتەوە بەرچاو. ئیدی ئێمە دەزانین كە دۆخی جەستەیی و ژیانی ئەو مرۆڤە چۆن بووە، ئەم بارودۆخە، هەر مرۆڤێك تێیدا بژیت، كاردەكاتە سەر دەروونی و نائومێد و داڕووخاوی دەكات، بەڵام دڵزار تەنها لە ئاستی جەستەییدا هەست بە بێ توانایی و نەمانی هێز دەكات، دەنا لە ڕووی ڕوحییەوە هێشتا بە هێزە و بەو ئومێدەوە دەڕوانێتە ژیان، كە خەونەكانی دەبنە ڕاستی. ئەو ئاسوودەیە ڕوحیەی شاعیر، وێرای جەستەیەكی بێ هێز و تەنها ئێسك و پرووسك، بە بڕوای من پەیوەندی بەو زەمەنەوە هەیە، كە شاعیر بە زەمەنی خۆی ناوی دەبات و ئەو زەمەنەش ڕابردووە. واتا شاعیر، بە جەستە لە ئێستا دەژیت، بەڵام بە ڕوح، بە یادەوەریی و بیركردنەوە لە نێو جوانییەكانی ژیانی دوێنێی دایە و هەر ئەمەشە ئەو هەستەی لادروست كردووە، كە بە تاسەوە باس لەوە بكات كە زەمەنی ئەو ڕۆیی. ئەوەی لێرەدا دەڕوات زەمەن نییە بە تەنها وەك پێوانەیەكی پێوانەكردنی كات لە ڕووە فیزیكییەكەی، بەڵكو هەموو ئەو ئەدگارە جوانانەشن كە ژیانی ئەو ڕۆژگارە پێكدەهێنن، هەر لە خەونی گەنجی و خۆشەویستی و مرۆڤدۆستی و تێكۆشانەوە بگرە، تا ئەو هەستە مرۆییە قووڵەی مرۆڤەكان هەیانبوو بە پێچەوانەی ئێستا. زەمەنی دڵزار، زەمەنی شاعیر نییە بە تەنها، بەڵكو زەمەنی ڕۆژگار و زەمەنی هەموو ئەو مرۆڤانەیە كە لەو كاتدا بوونیان هەبووە ودەشێ ئێستا لە ژیاندا نەمابن. ئەو خۆ بواردنەی شاعیر لە زەمەنی ئێستا و گەڕانەوە بۆ زەمەنی ڕابردوو وەك باسمان كرد، دەشێ دەرەنجامی ئەو پەیوەندیی و بەركەوتنە بێت، كە مرۆڤ لەگەڵ ژیانی بە ناو پێشكەوتووی خاڵی لە بەها مرۆڤایەتییەكانی ئێستا هەیەتی. وەك چۆن لای هەموومان بەردەوام نوستالۆژیای گەڕانەوە بۆ ڕابردوو هەیە، هەمان هەستیش لای شاعیر بەڵام بە زەمەنێكی دوورتر هەیە. ئەو مانەوەیە لە نێو یادگارییەكانی زەمەنی دوێنێ و ژیانی ڕابردوو، لە ڕووی ڕوحییەوە ئاسوودەیەك بە شاعیردەبەخشێت و ئەو ئاسوودەیە، لە ڕووی توانا و هێزی جەستەییەوە گڕووتینێكی پێ نادا، چونكە بە تێپەڕبوونی ڕۆژگار، مرۆڤ بەرە و بێ هێزی و پیری دەچێت و جارێكی دیكە، توانای بایۆلۆژی وەكو خۆی لێ نایەتەوە، بۆیە شاعیر بە جەستە لاوازە، بەڵام بە ڕوح ئاسودەیە و كاتێ سەیری ژیانی خۆی دەكات، لە پەراوێزی ئەو ژیانەی تیایدا ژیاوە، هەست دەكات وەك مرۆڤ ژیاوە و پەرێزی پاكە و باكی بە هیچ شتێك نییە، بۆیە لە شیعرەكەدا، هیچ فۆبیایەكی ترس لە مردن نابینرێت. بەدەربڕینێكی تر، گەر مرۆڤ لە سەرە مەرگ و لەدوایین ساتەكانی تەمەنیدا،جۆرێك لە ترس و دڵەڕاوكێ و نائومێدی بۆ دروستت بێت، بەو پێیەی دەمرێت و بەرە و چارەنووسێكی نادیار دەچێت، ئەوا دَلزار ئازایانە بەرەو مەرگ دەڕوات و ئەوەندەی چاوی لە ژیان و ڕابردووە، ئەوەندەی خەونی ئەوەیە نەتەوەكەی بە مافەكانی بگات، ئەوەندە كاردانەوەی كەسی و فۆبیای دەروونی لە مردن نییە. واتا نزیكبوونەوە لە مردن وەك ڕووداوێكی تۆقێنەر، ئەو هەستەی لای شاعیر دروست نەكردووە، نائومێد و داڕووخاو بێت، بە پێەوانەوە ئەو هێشتا ڕوحێكی خۆڕاگرانەی هەیە و تەنها بەدەنی لاوازە، كە ئەمەش هێمایە بۆ ئەوەی شاعیر لە ڕووی دەروونییەوە هیچ ترسێكی لە مردن نییە و تەنها ئاخ بۆ زەمەنێك هەڵدەكێشێت كە بە سەر چووە. بە بڕوای من دڵزار ئەوەندە كەسێكی شۆڕشگێڕ و چەپ و وابەستە بە بیرو باوەڕی چینایەتی و مرۆڤدۆستی بووە، تەنانەت تا دوایین چركەساتی تەمەنی پاشگەز نەبۆتەوە لە بیر و باوەڕەكانی، كە ئەمەش یەكێك لە دیارترین خاسیەتەكانی مرۆڤی بە هەڵوێست، تێكۆشەر و تێگەیشتوو و هوشیار، كە هیچ كاتێك ئامادە نییە سەوداو مامەڵە بە بیروباوەڕە مرۆییەكانی خۆی بكات و هەڵوێست و كردارو بیروباوەڕی خۆی مەزاد بكات و بفرۆشێت. دڵزار لە سەرە مەرگدا، خەونی ئەوەیە كوردستانی گەورە ببێتە بە هەشتی جیهان. بێگومان شاعیر دەزانێت كوردستان ئێستا چوار پارچەیە، بەڵام لە شیعرەكەیدا وەك یەك خاك و یەك نیشتمان و یەكەیەكی جوگرافی و نەتەوەیی ناوی دەهێنێت، ئەمەش ئەو پرسیارەمان لا دروست دەكات كە بۆچی شاعیر كورستانی گەورە وەك بە هەشت وەسف دەكات؟ ئەمە لەلایەكەوە ڕەت كرنەوەی ئەو دیفاكتۆ سیاسیەیە كە كوردستانی لە یەك پارچەوە كردۆتە چەند پارچەیەك و شاعیر بە ڕەهایی ئەو واقیعە ڕەت دەكاتەوە، لەلایەكی دیكەشەوە ئەو كوردستانی گەورە، وەك ئامانجێكی بەدی هاتووی دوور لە ئاییندەدا دەبینێت. ئامانجێك كە هیچ ئەگەر وگومانێك هەڵناگرێت، هەروەك خۆشی دەڵێت:_
جا برایان تێكۆشەران
بە بڕوای من ئەو ڕۆژەدێ
كوردستانی گەورە و گران
دەبێتە بەهەشتی جیهان
شاعیر تا ئەو كاتەی لە ژیان بووە، خەونێكی هەبووە، ئەویش ڕزگاربوونی كوردستان و یەكگرتنەوەی پارچەكانی. لە دوایین ساتەكانی تەمەنیشیدا، هەر بە تاسەی ئەو خەونەوە بەرە و مەرگ دەچێت. شاعیر لە بری ئەوەی نائومێد و خەمگین ببێت، كە بەرە و مەرگ دەچێت و دەستبەرداری ژیان دەبێت، بە پێچەوانەوە ئاواتی ئەوەیە كە كوردستان لە دوا ڕۆژدا ئازاد ببێت و ببێتە بەهەشت. شاعیر هیچ ئەگەرێك بۆ ئەو ڕۆژە دانانێت، بەڵكو بە یەقینەوە چاوەڕوانی ئەو ڕۆژە دەكات و بەمەش ئەو خەونەی نەوە یەك لەدوای یەكەكانی كورد هەیانە، دڵزار دەیسپێرێتە نەوەی داهاتوو. خەونی شاعیر لێرەدا بڕوایە نەك خەون و خەیاڵێكی ڕاگوزەر، شاعیر بە بڕواوە پێشبینی ئەو ڕۆژە دەكات كە كوردستانی گەورە دروست دەبێت و پاشانیش دەبێتە بەهەشتی جیهان. بەمەش دڵزار، خەونی بونیادنانی دەوڵەتی كوردی لە وەهەمدا نابینێت، بەڵكو بە بڕواوە موژدەی ئەو ڕۆژە دەدات. بەمەش خەونێك كە تا شاعیر لە ژیاندا بووە، خۆزگەی ئەوەی خواستووە بێتە دی، كوردسانی گەورەیە و كاتێكیش دەزانێت مەرگ دێت و هێشتا ئەو خەونە نەبۆتە واقیع، بەهەمان ئەو خەونەوە كە لە دواساتەكانی تەمەنیدا هەیەتی چاوەكانی لێك دەنێت و ئەو كوردستانەش كە لە دواڕۆژدا وەك بەهەشت دەبێت، دێتە دی. دڵزار، لە دوایین ساتەكانی تەمەنی، خەیاڵ و بیری لای كوردستانی گەورەیە و بێ هێزی تەن و گیان و ئەو دۆخە سەختە جەستەییەی تێیدایە، لە بیر دەكات و تەنها ئاواتی ئەوەیە، ئەو خەونەی كە ئەو لە ژیانیدا بۆی نەهاتە دی و نەیبینی، بۆ نەوەكانی داهاتوو بێتە دی. خەونێك و خۆزگەیەك كە هەر بەتەنها هی شاعیر نییە، بەڵكو هی هەموومانە. دڵزار، دەسپێكی ئەم شیعرەی بە بێزاری دەست پێ دەكات و بە هۆی پیرییەوە، جەستەی تەنها ئێسك و پێستەو زەمەنی خۆشی بەسەر چوو، ئیدی ئەمانە هەموویان ئەو هەستەیان لای شاعیر دروست كرووە، بە بێزارییەوە وەسفی ئێستای ژیانی خۆی بكات. بەڵام دواتر، ئەمجارەیان بە پێچەوانەوە خۆی زۆر دڵشااو بەختەوە دەبینێت و بڕوای وایە لە داهاتوودا، كورستانی گەورە دروست دەبێت و دەبێتە بەهەشتی سەر ڕووی زەمین. لێرەدا، ئەو پرسیارەمان لا دروست دەبێت كە بۆچی دڵزار سەرەتا بە بێزارییەوە باسی ژیانی خۆی دەكات و لە كۆتاییشدا، بە دڵشادی و ئاسوودەیەوە، وەسفی ژیانی دەكات؟ بێگومان ئەم بێزارییە پەیوەندی بەو تەمەنەوە نییە، كە شاعیر لە ژیاندا بەڕێی كردووە، بێزاری دڵزار لەوە سەرچاوەی گرتووە، كە دەمرێت و كوردستانی گەورە، كە خەونی هەزاران مرۆڤی كورد بووە بەرلە مەرگییان، بە داخەوە نابینێت، ئیدی بێزارە لەوەی كە سەدو یەك ساڵەی تەمەنی ڕۆیشت و ئەو خەونەی نەهاتە ی، بۆیە لە سەرە مەرگدا، ئومێدی ئەوەی هەیە، ڕۆژگارێك بێت كوردستانی گەورە ببێتە بەهەشت، لە جوانی و خۆشیدا. ئەم خەونە، ئەو هەستە دەروونییەی لا دروست دەكات، كە زاڵ بێت بەسەر بێزاریەكەی و بە پێچەوانەوە خۆی بە دڵشادو بەختەوەر بزانێت، چونكە بڕوای وایە ڕۆژگارێك هەر دێت، ئەو خەونەی ئەو دەیبینی و تا لە ژیاندا بوو نەبووە ڕاستی، بێتەدی. ئەمە دەریەخات كە وێرای ئەوەی دڵزار كەسێكی شیوعی و چەپ بووەو بڕوای بە خەباتی چینایەتی هەبووە، بەڵام كورستانییانە بیری كرۆتەوەو خەونی ئەوەی هەبووە وەك كوردێك، دەوڵەتی كوری دروست بێت و ببێتە بەهەشت.