هەوڵێكی بێهوودە بۆ ناشرینكردنی وێنەی شەهید
سەرنجێك لە بارەی وتارێكی بڕوا عەلائەددین
سەدیق سەعید ڕواندزی
شەهید، یەكێكە لە وشانەی زۆرترین پانتایی لە دنیابینی مرۆڤی كورد دا گرتووە، بە ڕادەیەك، كەم وێنە و گوزارشتكردن هەیە، لە ئاستی واقیعی و خەیاڵیدا، شەهید وەك كارەكتەرێكی نەمر ڕەنگی تێدا نەبێتەوە. لە فەرهەنگ و كولتووری سیاسی و كۆمەڵایەتی ئێمەدا، شەهید لە یەك كاتدا، هێمایە بۆ چەندین توخم و ڕەگەز كە وێنەی شەهید لە چیا و لووتكە و هەڵۆ و درەخت و ئاسمان وچەندین فیگەری دیكە دەبینرێت. ئایكۆنی شەهید، هەمیشە ئامادە و مایەوەیە، دەشێ لە كۆمەڵگەدا، هەموو ناوێك، دیاردە و ڕووداوێك، بكەونە پەراوێزی مێژوو، لە یادەوەری و كۆنەستی مرۆڤدا بسڕدرێنەوە، بەڵام شەهید ئەو ئایكۆنەیە، كە هیچ هێزێكی سرووشتی و دەستكرد، زەمەن و قۆناغێك نایسڕێتەوە. لەگەڵ ناوهێنانی ئەم وشەیەدا، لە ئاستی دەروونی، هزریی و جەستەییدا، جۆرێك لە كاردانەوە، شكۆمەندی و بێ دەنگی و وەستان بەو پەڕی ڕێزییەوە لەلامان دروست دەبێت. لای مرۆڤی كورد، شەهید ئەوەندە گەورەیە، كە سوێندی پێ دەخوات و هاوتای كتێبە پیرۆزەكانی دەكات. هەموو ئەو شكۆ و پیرۆزیەی شەهید هەیەتی، وەك كەسێك كە بەجەستە مردووە و لە ئاستی سەمبول و ڕوحیدا نەمرە، پەیوەندی بە كردەی شەهیدبوونییەوە هەیە لەپێناو ئەوانیتردا. شەهید وەك مرۆڤێك بەرلەوەی شوناسێكی كۆمەڵایەتی، میللی و خێزانی هەبێت، شوناسێكی نەتەوەییانە وسیاسییانەی هەیە. ئێمە بۆ ئەوەی شەهیدمان خۆشبووێت، پێویستیمان بەوە نییە، لە ئاستی كەسی و خێزانی، خێڵ و عەشیرەت و حزب بیناسینەوە و خۆشمان بووێت، بەڵكو ئەو ئەوەندەی بەسە كە نێوی شەهیدە و لەونێوەشدا، پێناسەی خۆی دەكات. ڕوانگەی مرۆڤی كورد بۆ شەهید، هەرگیز ڕوانگەیەكی ئایینی و جیهادی نەبووە و نابێت، ئەگەر ڕیشەكانی وشەی شەهید، بۆ سەرچاوەكانی دینی و پرسی جیهاد و شەڕی بێ باوەڕانیش بگەڕێتەوە، ئەوا لە تێڕوانینی مرۆڤی كورددا، شەهید ئەو كەسەیە كە لە پێنا و خاك و نەتەوەكەی، دۆزێكی ڕەوا، ئازادی و سەربەستی ئەوانیتر، گیانی خۆی بەخت دەكات، بۆ ئەوەی ئێمە بە سەربەرزییەوە بژین. شەهید لای ئێمە، خۆشەویست و پیرۆز و گەورە نییە لە بەر ئەوەی موسڵمانە و ئایینێكی دیاریكراوی هەیە، بەڵكو بۆیە خۆشمان دەوێت، بە بەرزییەوە سەیری دەكەین، چونكە كوردە. ئەم وشەیە، جۆرێك لە شوناسی كوردانە و تایبەتی وەردەگرێت. لە شیعری كوردیدا، شەهید نابەسترێتەوە بەو ڕیشە ئاینییەی هەیەتی، شاعیرە كلاسیكەكانی ئێمە، لە پێناو زوڵَف ، چاو، ڕووخسار و باڵای یاردا، ئامادەبوونە شەهید بن و بخرێنە ڕێزی شەهیدان، نەك لە ڕێگەی ئایین وبڕوادارییەوە، ئەم بەكوردیكردنەی شەهید، لە سەر ئاستی فەرهەنگ و زمان و بیركردنەوە، ئاماژەیە بۆ ئەوەی كە شەهید لە تێڕوانینی ئێمەدا، وەك شەهید دەبینرێت و هەرگیز بەو شوناسە ئاینییە نابینرێت، كە گوایا بۆ ئەوەی كەسێك شەهید بێت، دەبێ جیهاد بكات وەك ئەوەی داعشە تیرۆرست و تاریكپەرستەكان دەیانكردز بۆ ئێمە، خودی شەهید وەك شەهید، پیرۆز و گەورەیە، نەك وەك ئەوەی شوناسێكی موسڵمانداریەتی هەبێت. لێرەوەش هەر هەوڵێك بۆ بچووككردنەوەی ئەو وێنە كوردانە گەورەیەی شەهید، لە ڕاستیدا هەوڵێكە بۆ ناشرینكردنی شەهیدەكان كە دەمرن بۆ ئەوەی ئێَمە بەردەوامی بە ژیان و شكۆمەندیمان بدەین. لەو سۆنگەیەوە (بڕوا عەلائەددین) بە هەر مەبەستێك بێت، چونكە بڕوام نییە ئەم نووسەرە لە بێ ئاگایەوە ئەوە بكات، دێت لە وتارێكدا سێیانەی شەهید، خۆكوژ، دیوە ناشرینەكەی مەرگ تێكەڵ دەكات و دەنووسێت:_( بۆچی مەرگێك هەیە جوامێرانە و مانادارانە و مەرگێكیش هەیە پڕوپووچ، مەگر مەرگ هەر مەرگ نییە) ئەم نووسەرە، مردن وەك ڕووداوێكی فیزیكی، ڕوحی و لاهووتی، بەو مانایەی هەموو گیانەوەرێك دەبێ بمرێت وەك ئەوەی لە قورئان هاتووە، دێت تێكەڵ بە شەهیدبوون، وەك كردەیەك كە مردنێكی پایەدارتر، شكۆمەندترو پیرۆزترە دەكات. بە ومانایەی مادام مرۆڤەكان هەر دەمرن، ئیدی چ لە سەنگەری بەرگریی و شەهیدبوون دابێت، چ لە ڕێگەی خۆتەقاندنەوە ودزی و ڕووداوی ئوتومبێل و كوشتنی ئاسایی و نەخۆشی بێت هەریەكە. ئەم جۆرە تێڕوانینە بۆ شەهید و كردەی مردنەكەی هەوڵێكە بۆ بچووككردنەوە و لێ سەندنەوەی ئەو شوناسە گەورە و پیرۆزەی كە شەهید لە ڕووبەری كۆمەڵایەتی و سیاسی و كولتووری كۆمەڵگەی كوردیدا هەیەتی. لەڕ ِِاستیدا مردنێ نییە پروپووچ و ئاسایی، بەڵام مردنێك هەیە شكۆمەندانەتر و گەورەترە و لە ڕووی پلەوپایەی كۆمەڵایەتی و كەسی، كە ئەویش گیان بەختكردنە لە پێناو خاك و نیشتمان و ئازادیدا. ئەگەر مەرگ هەر مەرگ بێت، بۆچی لە دوو توێی مردندا، شوناسی شەهید هەیە و دەدرێتە پاڵ بژاردەیەك لە مرۆڤەكان؟ ئایا ئێمە هەموومان كە دەمرین، هەمووشمان هەر شەهیدین؟ مردنی كەسێكی ئاسایی، مانایەك بە بوون و مانەوەی ئێمە نادات، مردنێكی ئاسایی مرۆڤەكان، مردنێك نییە لە پێناو مانەوەی ژیان و شكۆمەندكردنی بوونی ئەوانیتر، بەڵكو دەشێ بڵێین هیچ جیاوازییەك لە نێوان مردنی مرۆڤێك و مێروولەیەك نییە لە ئاستی مردندا، بەڵام مردنێك كە فاكتەكەی شەهیدبوون بێت، مانایەك بە ژیان، بوون و مانەوەی ئێمە دەدات. شەهید كە شەهید دەبێت، خاوەنی هیچ نییە، لە پێناو هیچیش ناجەنگێت، دەشتوانێت شەهید نەبێت، بەڵام وێرای ئەم هەموو ڕاستییانە كەچی ئامادەیە هەر شەهیدیش بێت، بۆچی؟ چونكە دەزانێت پایەی شەهیدبوون، ئەو پەیامە مرۆیی و سیاسییەی كە هەڵگریەتی، پەیامێكی ئاسایی نییە. هەرگیز مەرگی من وەك مرۆڤێك، هاوشێوە و هاوتای مەرگی ئەو پێشمەرگە قارەمانە نییە، كە لە سەنگەری بەرگریی دژی ئەو هێزەی ژن و كچەكان دەكاتە سەبایا ، هەرگیز مردنی گەندەڵێك، سەرمایەدار و بازرگانێكی چاوچنۆك، جەلاد و دیكتاتۆرێك، وەك مەرگی مرۆڤێك نییە كە لە پێناو پەیامێكی پیرۆز و ڕەوا شەهید دەبێت، یان بەرگریی لە خاك و نیشتمانەكەی دەكات. تێكەڵكردنی شەهید، بە دیوە دزێوەكەی مەرگ، بەكردەی خۆتەقاندنەوە و تیرۆرستانە وەك ئەوەی ئەم نووسەرە لە وتارەكەیدا كردوویەتی، هیچ نییە جگە لەبێ ئەرزشكردنی شەهید، كە لە بیرو چاوی گەورە و بچووكی كۆمەڵگەی ئێمەدا هەیەتی. من ساڵانێكی زۆرو درێژە مامۆستام، چوار نەوەم زیاتر بە ڕێ كردووە، مامەڵە و سەوداوم لەگەڵ هەزاران قوتابی هەبووە، هەر كاتێك پێم گوتبن شەهیدتان خۆش دەوێت، یەكێكیان نییە دەست هەڵنەبڕی، بەلاچم لە دەیان پرسیاری دیكەدا، هەموواندەست هەڵنابڕن. كە دەڵێم شەهید كێیە، ئەوان دەڵێن ئەوەی خوێنی خۆی لە پێناو كوردستان دەڕێژێ. هەموو بەیانییەك، قوتابییە چاو گەشەكانی ئێمە، بە دروشمی بژی كوردستان و نەمری بۆ شەهیدان، دەسپێَكی هەموو وانەیەكیان دەست پێ دەكەن، ئەمە بۆچی وایە؟ چونكە لە شەهیدبووندا پیرۆزیی و شكۆمەندییەك هەیە، كە لە مردنی ئاسایی نییە، بۆیە بینینی مەرگ لە چوارچێوە گشتییەكەدا هەڵەیە، شەهید جۆرە مردنێكی تایبەتمەند و پیرۆزە، كە شوناسی نەمری و مانەوە و لە یاد نەكردن لە تێڕوانینی ئێمەدا وەردەگرێت. ئەم شوناسە لە كردەی شەهیدبوونییەوە سەرچاوە دەگرێت، بۆ ناساندنی پێویستیمان بە هیچ جۆرە پێناسەیەك و شڕۆڤەیەك نییە بۆی، بەو مانایەی كە وتمان شەهید، ئیدی خۆی پێناسەیە بۆ خۆی و ئاماژە بە بوون و ناوی خۆی دەكات، بۆیە وێناكردنی شەهید بەو دنیابینییە سادە و ناپیرۆز و نا شكۆمەندییەی ئەم نووسەرە دەیكات، لە ڕاستیدا بێ ئاگایی و تێنەگەیشتنە لە گەورەی شەهید. ئێمە لێرەدا، باسی ئەوە ناكەین خوێنی ئەو شەهیدانە بە فیڕۆ چووە یان نا؟ ڕاپەڕین و كوردایەتی ئامانجی خۆیان پێَكا یان نا؟ چونكە هەركەسێك ئاكا رو ویژدان، هەستی نەتەوایەتی و شەهید دۆستی هەبێت، ناپاكی لە خوێنی شەهیدەكان ناكات، ئێمە مەبەستمان ئەوەیە، كە شەهید گەورە و پیرۆزە، ئەم گەورەیەی پلەیەك نییە بە ئاسانی لە ڕووی كەسی، كۆمەڵایەتی و خێزانی، بە هەموو كەس بدرێت و بە ڕەوا ببینرێت. بێگومان ئێمە دەزانین مردن وەك پرۆسەیەكی حەتمی و یەكلاكەرەوە لە ژیانی هەموو بوونەوەرەكان، بە مرۆڤیشەوە هەیە، بەڵام شەهیدبوون وەك مردن نییە، بەڵكو دووكردەی لە یەك جیاوازن، ئەو جیاواز كەوتنەوەیە، خودی مردن دروستی ناكات، بەڵكو شوناسێكە دوای مەرگ بە مرۆڤەكان دەدرێت و لە تێڕوانینی هەموواندا، شەهید و مردنی ئاسایی لە ڕووی پێگەی جەماوەریی و پلە و پایەی كۆمەڵایەتی لە یەكتری جیا دەكرێتەوە. نووسەر لە بەشی كۆتایی وتارەكەیدا، بە پرسیارەوە دەنووسێت :_( ئێمە كەی واز لە شەهید بوون دێنین؟ ئەو نەوەیە دەبێ لە خۆی بپرسێت تاكەی شەهید دەبێت؟ كەی شەهیدبوون كۆتایی دێت ؟ كورد ئەگەر شەهید نەبێت چی بە سەر دێت؟) لە ڕاستیدا، بێ ئەرزشترین وبێ ماناترین بەشی نووسینەكەی بڕوا عەلائەددین، ئەو پرسیارە بێ بەهایانەن كە كردوویەتی، چونكە لە منداڵێكەوە بۆ پیرەمێردێك، لە نەخوێندەوارێكەوە بۆ پڕۆفیسۆرێك، لە هەژارێكەوە بۆ دەوڵەمەندێك، لە خیانەتكارێكەوە بۆ نیشتمانپەروەرێك، لە ڕۆشنبیرێكەوە بۆ شەعبییەك، پرسیاری لەو شێوەیە ناكەن و ناشیانەوێت بپرسن ! ئەگەركەسێك بە قووڵی ڕۆچۆبێتە نێو مێژووی نەتەوەكەی، ڕوحی بریندار وخوێن لێ چۆڕاوی هەمیشەیی نیشتمانەكەی، هەست بكات كوردەو كوردبوون مانای چییە، پرسیاری لەو شێوەیە ناكات. ئەگەركەسێك تورك و فارس و عەرەبی شۆفێنی بناسێت، داعش و تیرۆرستانی ئیسلامی سیاسی و ئەو جیهادییانە بناسێت كە ژنە جوان و زراڤەكانی ئێزیدییەكانییان بە كەنیزەك و سەبایا گرت، پرسیاری بێ مانای لەو شێوەیە ناكات. بوونی ئێمە وەك نەتەوە، هەتا ئەو چركە ساتەی تیایدا دەژین، پەیوەستە بە شەهیدبوونمانەوە. ئەگەر شەهید نەبووایە، ئێستا ئەبوبەكر بەغدادی و داعش و خەلافەتە دواكەوتووەكەیان حوكمیان دەكردین. ئەگەرشەهید بوون نەبووایە، ئێستا خاكێك نە دەبوو بە ناوی خۆرئاوا، باشوور، باكوور، ڕۆژهەڵات. ئەم پرسیارانە، سەرچاوەكەیان لە تێنەگەیشتن و بێ ئاگایی لە مێژوو، واقیعی سیاسی و نیشتمانی نەتەوەی كورد دێت، چونكە مەرج نییە ئەوەی ناوی كورد بوو، بە پێناسە هەڵگڕیی ناسنامەی كوردبوون بێت، لە ئازار و نەهامەتی و مێژووی نەتەوەكەی گەیشتبێت. بۆ ئێمە شەهید دەبین، پرسیارێك نییە شیاوی وەڵامدانەوە بێت، چونكە لە بنەڕەتدا تێگەیشتنێكی كۆمیدیانەیە پرسیاری لەوشێوەیە بكرێت. من تا ئێستا، تەنانەت لە دەمی ئەو قوتابییە بچووكانەی بیست و هەفت ساڵە وانەیان پێ دەڵێمەوە، پرسیارێكی هەمەجی لەو شێوەیەم لێ نەكراوە، چونكە ئەوەی لە نێو ئازاری نەتەوەكەی بژیت، ئەوەی هاوشانی دایكی شەهید، منداڵێكی هەژاری پاشماوەی شەڕی داعش بژیت، نەك لە نێو خەونە جوان وڕەنگاو ڕەنگەكانی ئەوروپا كەیل بووبێت، پرسیاری لەو شێوەیە ناكات. كەسانێك لە بێ ئاگاییەوە ئەو پرسیارە دەكەن، كە دەیان ساڵە لە ئەوروپا، بە پارەی سۆسیال دەژین و لە نزیكەوە سەربڕینی هوجام سورچی و شەهیدبوونی سەدان پێشمەرگەیان لە پێناو مانەوەی ئێمە لە ڕۆژێكدا نەبینیوە. ئەگەر ئێستا پرسیار لە سەربازێكی سووپای سوور بكەیت كە بۆچی لە جەنگی جیهانی دووەم لە بەرانبەر نازییەكان وەستایی و شەهید بووی ، گاڵتەت پێ دەكات، وێرای ئەوەی هەشتا ساڵە ئەو شەڕە كۆتایی هاتووە، كەچی بەشێك لە نووسەرانی ئێمە، دەیانەوێت ئێمە واز لە كردەی شەهیدبوون بێنین، لە كاتێكدا چوار كیلۆمەترێك داعش لێمان دوورە و لە نێو دەمی ئەژدیهایەكی چوار سەر داین. دواجار دەڵێم، بچووككردنەوە و ناشرینركردنی وێنەی شەهیدە لە هزری ئێمەدا، كە هیچ هێزێك ناتوانێت تەلخی بكات، نەك ناشرین.
سەرنج: شەهید، خۆكوژ، دیوە دزێوەكانی مەرگ، وتارێكی (بڕوا عەلائەددین) وە لە ماڵپەڕی ژنەفتن بڵاوبۆتەوە.
