ژیار هۆشیار
بە شێوەیەكی گشتی، ئازادی بە واتای توانای خود دێت بۆ بڕیاردان لەو شتانەی تایبەتن بە خود، بە شێوەیەك مرۆڤ زیاد لە هەڵبژاردەیەكی لەبەردەستدا بێت و، بتوانێت بە دوور لە هەموو ناچاركردنێك، یەكێكیان هەڵبژێرێت گۆران، دەربڕین، بیركردنەوە، ھەستكردن، ژیان و مافەكانی تری مرۆڤ بەبێ ھیچ سنوورداركردنێك لەلایەن ھیچ لایەنێك یان كەسایەتییەكەوە. شتێك ئازاد بێت دەتوانرێت بگۆڕدرێت بەئاسانی بەبێ سنوورداربوون،
واتا توانای دەربڕین و گۆڕان و بیركردنەوە و ژیان كردن بە ئازادی بەبێ هەبوونی هیچ دەست تێوەردانێكی ئایدۆلۆژی یان بیرخوازی كۆمەڵایەتی ، واتا تاك توانستی ئەوەی هەبێت بە ئازادی ڕای خۆی دەرببڕێت و بە ئازادی مامەڵە لەگەڵ بوارەكانی ژیانیدا بكات ، دیارە ئەم پرسە ئێستا لە كۆمەڵگای ئێمەدا یەكێك لە كێشە هەرە دیار و زەقەكانە كە تاك بە چەشنێك ململانێ لەگەڵ ئەم بابەتە دا دەكات هەندێ جار ڕوداوی نەخوازراوی لێ بەرهەمدێت، ئازادی بوونیەیەكی سروشتی و روحی ئینسانە كە لەگەڵ لەدایكبوونی دا دێتە بوون كەواتە مرۆڤ بە ئازادی لە دایك دەبێت دوورە لە هەموو بنەما چەقگیرە كۆمەڵایەتی و هزریەكانەوە بەڵام بە داخەوە هەندێجار دەبینە قوربانی دەستی ژینگەی فكری توندڕەوی سیستەمە سیاسی و كۆمەڵایەتیەكان
بۆیە سەرەڕای جیاوازی دید وتێڕوانینەكان ئازادی لای ماركسیەكان بابەتێكی ورد تر و قوڵترە و لە ڕوانگەیەكی بابتیانەترەوە لێی دەڕوانرێ ، بەوەی كە دەبێ هەوڵی ڕەخساندنی زیاتری ئازادی بۆ تاك بدرێ بەتایبەت لە چوارچێوەی ژیانی شایستەدا، چونكە ناكرێ ئازادی ڕوكەش بێ و لەولاشەوە تاك لە ژێردەستەی و چەوساندنەوەدا بژێ و گوێ بە ماف و داخوازیەكانی نەدرێ ، واتا لە ڕوانگەی ماركسیەكانەوە ژیان كردن و دووربوون لە كۆیلایەتی و ژێردەستەبوون ڕووحی ئازادیە ، نەك ئازادیەك كە تنها لە جلو بەرگ و ئەنجامدانی تاوان و شكاندنی بەها ئەخلاقی و كۆمەڵایەتی و كلتوریەكاندا كۆبكرێتەوە، بەداخەوە زۆرێك لە هاوڵاتیان و ڕۆشنبیران بەشێوازێكی نا درووست ئەم پرسە دەخەمڵێنن و بەرجەستەی دەكەن لە كۆمەڵگەدا، هەرچەندە ئازادی و بەها ئازادیەكان لە ڕوانگەی ماركسیزمەوە تێگەشتنی زیاتر و تەئویل كردنی زێدەتر هەڵدەگرێ و دەكرێ وردتر بخوێنرێتەوە ، وەك ئەوەی ئەڵێین شكاندنی بەها ئەخلاقی و كۆمەڵایەتیەكان ئازادی نیە ، ئەو ئازادیەی ماركسیەكان ئیدعای دەكەن بڵند ترە لە جلو بەرگ و كۆمەڵێ پرسی بچوك و زیاتر هەڵقووڵاوی خودی تاكەكانە، بەوەی هۆشمەندانە و بەرپرسیارانە لە ڕووی ناوخۆیی و دەروونییەوە هەست بە ئازادبوونی خۆی بكات و، ڕەنگدانەوەی لە ڕەفتار و كرداریدا هەبێت و، ببێت بە شێوازی ژیانی. بەو واتایەی، ئازادیی واقعی لە كرداری گۆڕانكاریی خودەوە سەرچاوە دەگرێت و دەبێتە بنەمایەك بۆ ڕاستگۆیی و شەفافییەت ، ئەمەش لە بنەڕەتدا پەیوەستە بە ئازادی نیشتمانەوە ، چونكە تا مرۆڤ لە نیشتمانێكی ئازاددا بەشێوەیەكی بابەتی گەشەی نەكردبێت ناتوانێ ژینگەیەكی ئازادی بەرهەمبێنێ تا لە سایەیدا بە ئارامی بژێت ، لەم دەرگایەوەیە كە كەدەبێ وشیارانە نەوەكانی داهاتووی كۆمەڵگە بتوانن بخوێنن و خوێندەواربن ، نەك بە لاسایكردنەوە و خۆدەرخستن وەك خانمە مۆدێلەكان هەڕۆژەو بە چەشنێ خۆیان بنوێنن و وەك كاڵایەكی بێبەها فڕێدراوی سەر شۆستەكانبن و دووربن لە زانست و زانیاری پێشكەوتنە سیاسی و كۆمەڵایەتیەكان، وەك ئەوەی ئێستا هێزێكی توندڕەوی ئاینی لە هەندێ لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست كاری لەسەردەكات و وایكردوە دەرگای خوێندن و خوێندەواری لە كچانی وڵاتەكەی داخستوە ، بەمەرجێ هیچ دەقێكی ئاینیش نیە ئەو مافە لە كچان زەوتكات ، چونكە ئەمە مافێكی سەرەتای و سروشتی مرۆڤە و نابێ هیچ یاسا و شەرعێكی ئاینی ڕێگری لێبكات، بەڕێگری كردن لەم مافە سروشتیەش مرۆڤگەلێك دەبنە قوربانی دەستی مەفهوومی هەڵەی ژینگەی داخراوی دواكەوتوو دائەبڕێن لە پێشكەوتن و دیاردە پێشكەوتۆكان و ناتوانن هاوشانی عەقڵی سەردەم و قۆناغی نوێ هەنگاوبنێن
