نووسینی: هەڵمەت عوسمان
پایتەختی سۆز
ستار ئەحمەد
لەگەڵ شنەی بادا دەڕۆم
دوای سێبەری هەور دەکەوم
مشتێک باران لەخۆم دەدەم
بەسەر تیشکا سەردەکەوم.
***
بزەی پرشنگی ئارەزوو
لەدیدەما دەتوێنمەوە
تاریکی شەو لەتوێی زاما
بە ڕووناکی دەسڕمەوە.
*****
دەتلکێنم بەخۆمەوە
لە ژوانی عەشقتا دەسرەوم
لەگەڵ هەموو بارانێکا
لەئاسۆدا دەردەکەوم
****
تێکەڵ بەشنەی با دەبم
نیگات بەگوڵ دەناسێنم،
لەتابلۆیەکی ئەوینا
ڕێگات بەتیشک دەنەخشێنم
****
هەنگاو بەهەناسەت دەچنم
دوور لە کۆتی جەستەو گیانم.
سایەت دەکەم بەناونیشان
باران ڕووگەو نیشتمانم
***
بە بۆنی چرۆی زوڵفانت
ڕەشماڵی پرشنگ هەڵئەدەم
لەبارینی گریانتدا
بەستەی پاکیت لەخۆم دەدەم
****
لەگەڵ پەروانەی ئەوینا
بۆ کەناری عەشقت دەفڕم،
لە دونیای ژان دەرباز دەبم
لاپەڕەی بێدەنگی دەدڕم.
***
لەنێو ترپەی دەروونتدا
دڵۆپێک باران دەچێنم
تریفەی شەوگار هەڵدەمژم
مانگ بۆ بێداری دەفڕێنم.
****
باڵی خەیاڵ دەکەمەوە
دەگەم بە ئاسۆی ڕازاوە،
جەستەی ئازارت دەپۆشم
گیانت دەکەم بەهۆنراوە.
****
داستانێک بۆ خاک دەنووسم
عەشقت پایتەختی سۆزی بێ
بسکی ئاڵت ئاڵای وەفاو
پڕچت نەخشەی ئاڵۆزی بێ.
*****
پایتەختێک لە وەفاداری
بە هەناسەت دەنەخشێنم
دونیا دەکەم بەتیشکباران
خۆری ڕووتی تیا دەنوێنم.
***
نیشتمانێک ڕۆحی تۆ بێ
تیلەت ئاڵای ڕاگوزەری
شادی دەبێتە ناسنامە
کۆتایی دێت کوێرەوەری
شیعر لای شاعیر "ستار ئەحمەد" تەنها ڕیزکردنی وشە نییە، بەڵکو گەشتێکی ڕۆحییە بۆ دۆزینەوەی مانا گەورەکانی بوون. لە دەقی "پایتەختی سۆز"دا، ئێمە لەبەردەم نەخشەیەکی سۆزداریداین کە تێیدا سنوورەکانی ماددە دەبەزێنرێن و ڕۆح دەبێتە قیبلەنمای گەشتەکە. ئەمەی خوارەوە خوێندنەوەیەکی وردی وێستگەکانی ئەم دەقەیە:
وێستگەی یەکەم: یاخیبوون لە ماددە و ئاوێتەبوون بە سروشت
شاعیر لە سەرەتای گەشتەکەیدا، ڕەهەندە ماددییەکانی زەوی جێدەهێڵێت. ئەو خۆی دەداتە دەست هێزە سروشتییەکان (با، هەور، باران) تاوەکو وەک ئەوان ئازاد بێت. ئامانج لێرەدا پاکبوونەوەیە لە ڕێگەی "باران" و سەرکەوتن بەرەو لوتکەی ڕووناکی، وەک هەوڵێک بۆ ڕزگاربوون لە کێشکردنی زەوی و چوونە نێو کایەی پیرۆزی عەشق.
لە قۆناغی دووەمدا، پرۆسەی گۆڕینی (تاریکی بۆ ڕووناکی) ڕوودەدات. شاعیر تیشکی ئارەزوو دەکاتە کەرەستەیەک بۆ سڕینەوەی مێژوویەکی پڕ لە زام. ئەو دەیەوێت بە وزەی ئەڤین، بینایی خۆی بۆ دونیا بگۆڕێت؛ چیتر دونیا بە ڕەشی نابینێت، بەڵکو لە ڕێگەی بزەی مەعشووقەوە هەموو برینەکانی ڕابردوو ساڕێژ دەکات.
وێستگەی دووەم: فەنابوون لە پەراوێزی مەعشووقدا
لەم دەقەدا، چەمکی (یەکبوون) دەگاتە ئەوپەڕی خۆی. شاعیر دەیەوێت بە تەواوی لەگەڵ مەعشووقەکەیدا تێکەڵ بێت. دەرکەوتنی ئەو لە ئاسۆدا گرێدراوی نوێبوونەوەی بارانە؛ واتە هەموو جارێک لەگەڵ باراندا، عاشقیش لەدایک دەبێتەوە. لێرەدا شاعیر وەک هونەرمەندێکی شێوەکار دەردەکەوێت کە تیشک و با بەکاردێنێت بۆ کێشانی تابلۆی ئەوین.
لە قۆناغێکی باڵاتردا، شاعیر لە "زیندانی جەستە" دەردەچێت. چیتر کات و شوێن بە پێوەرە کلاسیکییەکان ناپێوێت، بەڵکو (هەناسەی یار) دەبێتە پێوەری هەنگاوەکانی. ئەو دان بەوەدا دەنێت کە جەستە کۆت و زنجیرە، بۆیە پەنا دەباتە بەر سێبەری یار وەک تاکە ناونیشانی هەتاهەتایی.
وێستگەی سێیەم: عەشق وەک نیشتمانێکی جێگرەوە
لە کۆپڵەکانی ناوەڕاستی دەقەکەدا، دیمەنەکان ڕۆمانسیتر دەبن. شاعیر فرمێسکی یار وەک سەرچاوەی (پاکی و بێگەردی) دەبینێت و وەک ئاوێکی پیرۆز خۆی پێ دەشواتەوە. ئەو وەک "پەروانە" بێباکانە بەرەو کەناری عەشق دەفڕێت و "لاپەڕەی بێدەنگی" دەدڕێت تا دەنگی عەشق بگەیەنێتە ترپەکانی دڵی مەعشووق.
هێزی خەیاڵ لای ستار ئەحمەد دەبێتە دەرمان؛ ئەو بە وشە و هەستەکانی، بەرگێک بۆ جەستەی ئازارچێشتووی یار دەدورێت و دەڵێت: "گیانت دەکەم بە هۆنراوە". ئەمە گەورەترین بەخشینە کە ڕۆحی یار لە فەنابوون ڕزگار دەکات و دەیکاتە دەقێکی ئەبەدی.
کۆتایی: دامەزراندنی دەوڵەتی وەفاداری
کرۆکی ئەم دەقە لە دامەزراندنی "پایتەختی سۆز"دا کورت دەبێتەوە. شاعیر چەمکە سیاسی و نیشتمانییەکان (پایتەخت، ئاڵا، نەخشە) بەکاردێنێت بۆ دامەزراندنی "دەوڵەتی عەشق". لەم دەوڵەتەدا:
عەشق: پایتەختە.
قژی یار: ئاڵای وەفادارییە.
وەفاداری: بناغەی شارستانییەتەکەیە.
لە کۆتاییدا، شاعیر گەشتەکەی بە ئەنجامێک دەبڕێتەوە: کاتێک "ڕۆحی یار" دەبێتە نیشتمان، ناسنامەی مرۆڤ لە "ڕەگەزنامە"وە دەگۆڕێت بۆ "شادی و بەختەوەری". گەیشتن بەم ئاستە لە عەشق، کۆتاییهێنانە بە سەردەمی کوێرەوەری و دەستپێکردنی ژیانێکی ئەبەدییە لە ئارامیدا.