نووسینی: نورەدین جـــاف
ئیشقێک لە کەناری چاوەڕوانیدا
نووسینی : عەباس داودی
ئیشقی تۆ
فێری کردم ئارام بگرم
خۆم بسپێرمە ساتەنادیارەکانی چاوەڕوانی
هەنگاوەکانی تەمەن
رووخساری بە ساڵاچوویەکی گرتووە
پشت چەماوە، بینایی لێڵ
شێواو و غەمگین
میلی کاتژمێرەکە
بۆ نیگایەکی شەرمنت هێدی هێدی
شێتۆکە ئاسا ڕەپ ڕاوەستاوە
راست و چەپ دەڕوانێت
لە ترس و ئەگەری هاتن و نەهاتنت
ئەم گەشتەت زۆری خایاند
کەچی هەر دەرنەکەوتی
دەبێرەوە
جارێکی تر لە ژوانێک دا
کراسێکی بۆنداری بەهاری لە بەر بکەین و
یەکدی بخوێنینەوە
لە ئامێزی پر سۆزدا بتوێینەوە
تا درەنگانێ ســـەما بکەین
شیعرێک بە باڵای ئەویندا یاداشت بکەین
ئەمە چ تەمێکە رێگەی لێ گرتووی
ئەم هەورازە نەبڕایەوە
دوێنێ بە هاژەی تاڤگەکان دەسپێری
تاوانم چی بوو
دەستت بە گومانەوە گرتووە
بێئاگا لە ســـووتانی شــەم
تەنیایی هەناسەی تەنگەتاو کردم
کوا نامەیەک.. هەواڵێک
پەیامێک بۆ دڵنەوایی...؟!
..........................................................
ئیشقی تۆ
فێری کردم لە پاڵ دارکالیپتۆزێکدا
رۆح بە چاوەڕوانی ببەخشم
بۆم بویتە نان و ئاو
بگریم زیاتر تا چاو گرتی کاو
شەکەت و بێزار هەناو
ئەمێستا رەشەبا لەنێوەڕۆدا
شەن و کەوم پێدەکات و
فرمێسکی بێدەنگی سەراپا داگیرم دەکات
تاریکی شەو
بوار نادات بەر پێ ببینم
چاویلکەکەم تەڵخ و درزی تێکەوتووە
دەرۆزەی رووناکی دەکات
گومانی مەرگ دەکەم
مەوداکان لێکتر دوور دەکەونەوە
ویستی بەخشینی ماچێک ناکات
خۆ متمانەم پێت بەخشی
مخابن بە سەر پەراسووەکانمدا
ئازارت بەخشی
نمەک حەرام بووی
وات دەزانی بووکەڵەی حەزەکانی
چێژێکی ژوانم
دەڕۆیت و ویستت خنکاندنی گوڵەکانە
هەڵپرووکانە لە نێو لەپــدا
ئیشق بەڵایە بەخشین دەخوازێت
لە بیر ناچی و لێم نابیتەوە
رۆژانە بە رۆحی شەکەتەوە
سەر رێگای پەیمان و ژوانی
دوێنێ دەگرم
چاو کاو دەکات لە دووریت
تاکەی لەم کاولستانەوە بنۆڕمە تراویلکە..؟!
ئەم دووڕیانە دەمکاتە شێخی ســـەنعان
بژیم بە بێ گیان.
ئەم دەقە شیعرییە لە نووسینی (عەباس داودی )لە ڕێکكەوتی 28ی تەممووزی 2026
لەماڵپەڕی(ڕێگای کوردستان)ئۆرگانی
حزبی شیوعی کوردستان پەخش کراوە
نموونەیەکی بەرچاوە لە شیعری هاوچەرخی کوردی کە تێیدا هەستی چاوەڕوانی، غەمگینی، و تراژیدیای خۆشەویستی بە زمانێکی ڕستەیی و وێنەیی بەهێز ڕەنگی داوەتەوە. دەقەکە پڕە لە ئاماژەی قووڵ و وێنەی هونەری کە گوزارشت لە دەروونێکی بریندار و ماندوو دەکەن.
. چەمکی چاوەڕوانی و کات
لە بەشی یەکەمی دەقەکەدا، چاوەڕوانی وەک قەوارەیەکی زیندوو و مۆمیاکراو دەردەکەوێت. شاعیر تەمەن و کات بە شێوازێکی سیمبولیک وەسف دەکات:
* "هەنگاوەکانی تەمەن رووخساری بە ساڵاچوویەکی گرتووە": لێرەدا چاوەڕوانی درێژخایەن تەمەن پیر دەکات. کاتژمێرەکە لەبەر نەبوونی نیگایەک شێتۆکە ئاسا ڕاوەستاوە؛ ئەمە پیشاندەری پەککەوتنی ژیانە لە کاتی دابڕان و نەبوونی ئەویتردا.
* وێنەسازی و ڕەمزەکان لە دەقەکەدا
دەقەکە پڕە لە وێنەی هەستیاری قووڵ کە خوێنەر ڕادەکێشێتە ناو فەزای خەمناکییەوە:
* دارکالیپتۆز،، قەڵەمتۆز هەڵبژاردنی ئەم دارە لە پاڵ ڕوخساری چاوەڕوانیدا، هێمایەکە بۆ بێدەنگی، بەرگەگرتن و ئەو سێوەرە ساردەی کە لەگەڵ تەنیاییدا گونجاوە.
* "بۆم بویتە نان و ئاو": نیشاندەری ئەوەیە کە چۆن خۆشەویستی و ئیشق لە قۆناغێکدا دەبێتە پێویستییەکی سەرەتایی بۆ ژیان، بەڵام کاتێک پشتگوێ دەخرێت، دەبێتە مایەی وشکبوون و شەکەتی.
* شێخی سەععان: ئاماژەیەکی مێژوویی و ئەدەبی بەهێزە بۆ سەرگەردانی، تێکشکان و لەدەستدانی سەرتاپای متمانە و باوەڕ لە ڕێگەی عەشقدا. ئەم دووڕیانەی ژیان شاعیر دەباتە قۆناغێک کە تێیدا هەست بە نامۆیی و بێگیانی دەکات.
* ململانێی نێوان متمانە و پشتگوێخستن
لە نیوەی دووەمی دەقەکەدا دەقەکە لە هێوریی چاوەڕوانییەوە دەگۆڕێت بۆ ناڕەزایەتی و هەستی ستەملێکراوی:
* شاعیر گلەیی لەوە دەکات کە چۆن متمانەی خۆی بەخشیوە، کەچی لە بەرامبەردا ئازار و پشتگوێخستنی («نمەک حەرام بووی») پێگەیشتووە.
* "ئیشق بەڵایە بەخشین دەخوازێت": ئەم ڕستەیە کرۆکی فەلسەفەی دەقەکەیە؛ عەشق لێرەدا نەک تەنها چێژ نییە، بەڵکو تاقیکردنەوەیەکی سەختە کە قوربانیدان و بەخشینی بێوێنە دەوێت، تەنانەت ئەگەر ببێتە هۆی سووتان و لەناوبردنی گوڵەکانی حەزیش.
ئەم شیعرەی عەباس داودی تابلۆیەکی ڕەنگاوڕەنگە لە تەنیایی، ڕەشبینی، و هیواکۆتاپێهاتووکان. شاعیر توانیویەتی بە زمانێکی ڕەوان و وێنەی سەرنجڕاکێش، تراژیدیای مرۆڤێکی ئاشق لەبەردەم درەوشانەوەی تراویلکە و دووڕیانە سەختەکانی ژیاندا نیشان بدات، کە تێیدا سەرەڕای ستەم و ئازار، هێشتا نەتوانراوە یادەوەری و سۆزی ڕابردوو لە دڵیدا سڕدرێتەوە.
سەرنج دەخەمە سەر چەند خاڵێکی تری دەروونی و زمانەوانی دەقەکە:
۱. دابەشبوونی دەروونی (تەنیایی و دووانەیی هۆش)
دەقەکە لە نێوان دوو دۆخی دەروونیدا دەسوڕێتەوە:
* دۆخی یەکەم (هیوا و سەرلەنوێ دەستپێکردنەوە): لە بەشی سەرەتادا، سەرەڕای بێزاری و دواکەوتن، هێشتا ئارەزوویەکی بەهێز هەیە بۆ گەڕانەوە، وەک لەم ڕستەیەدا دیارە: «دەبێرەوە.. جارێکی تر لە ژوانێک دا، کراسێکی بۆنداری بەهاری لە بەر بکەین». لێرەدا سروشت و بەهار وەک هێمایەک بۆ نوێبوونەوەی ژیان بەکار هاتوون.
* دۆخی دووەم (تێکشکانی ڕەها): وردە وردە پاشەکشەی هیوا دەست پێ دەکات و دەگاتە لوتکەی تاریکی و بێمتمانەیی: «گومانی مەرگ دەکەم.. بژیم بە بێ گیان». ئەمە دۆخی کۆتایی هاتنی وزەی بەرگەگرتنە کە تێیدا مرۆڤ تەنها کەڵەکەبوونی ئازار دەبینێت.
۲. زمان و ڕستەسازیی ژان
* شاعیر کەلپەری زمانی ئەدەبی و فۆلکلۆری کوردی تێکەڵ بە وێنەی مۆدێرن کردووە. بەکارهێنانی دەستەواژەکانی وەک «چاو کاو کردن»، «شەن و کەوم پێدەکات»، و «نمەک حەرام بووی» ڕەنگدانەوەی قووڵی فەرهەنگی ناوخۆیین کە هەستی سادەیی و ڕەسەنبوونی دەقەکە دەپارێزن.
* بەکارهێنانی ڕستەی کورتی پڕ لە تەوژمی هەستیاری، وەک «کوا نامەیەک.. هەواڵێک؟!» یان «تاوانم چی بوو»، خێرایی و دڵەڕاوکێی دەروونی شاعیر بە خوێنەر دەگوازنەوە و وا دەکەن خوێنەر لەگەڵ هەناسەتەنگیی شاعیردا تێکەڵ بێت.
۳. کاتی فیزیکی و کاتی دەروونی
لە شیعری هاوچەرخدا، کات هەمیشە ئاسایی نییە؛ میلی کاتژمێرە کە ڕاوەستاوە.
* کاتی دەروونی ئەوەیە کە چاوەڕوانی کات دەکوژێت و خێرایی دەوەستێنێت. کاتێک ئیشق و دابڕان پێک دەگەن، چرکەکان دەبنە سەدە و ئارەزووی بینینی ئەویتر هەموو کاتە گەورەکان داگیر دەکات.