رێگای كوردستان
توێژینەوەیەکی نوێی دانیمارکی کە لە کۆبوونەوەی ساڵانەی کۆمەڵەی ئەوروپی بۆ توێژینەوەی نەخۆشیی شەکرە لە میلانۆ خرایەڕو، دەرئەنجامێکی پێچەوانە و سەرسوڕهێنەری لەبارەی پەیوەندیی نێوان ڤایرۆسی کۆڕۆنا (کۆڤید-19) و نەخۆشیی شەکرەی جۆری یەکەم ئاشکرا کرد.
خاڵە سەرەکییەکانی توێژینەوەکە:
• کەمبوونەوەی مەترسی: تووشبوون بە کۆڕۆنا لە نێو گەنجانی خوار تەمەن ۳۰ ساڵدا، بە شێوەیەکی چاوەڕواننهکراو مەترسیی تووشبوون بە شەکرەی جۆری یەکەم کەمتر دەکاتەوە.
• ماوەی کاریگەری: دابەزینی مەترسییەکە هەمیشەیی نییە، بەڵکو تەنیا لە ماوەی نێوان ۳۱ تاوەکو ۱۸۰ ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەرکەوتووە.
• جیاوازیی ڕەگەزی: ئەم دابەزینە لە مەترسیی شەکرە تەنیا لە ڕەگەزی مێینەدا تۆمارکراوە و لە نێو نێرەکاندا بەدینەکراوە.
• کاریگەریی کوتان: ئەم کاریگەرییە پارێزەرە زیاتر لە نێو ئەو کەسانەدا بەدیراوە کە کوتاویان وەرنەگرتبوو و پێشتر تووشی پەتاکە بببوون.
وردەکاری و زانیاریی زیاتر لەبارەی توێژینەوەکە
• سەرپەرشتیار: تیمێکی پزیشکی بە سەرپەرشتیی دکتۆر کارل ڤیلارۆ نۆلسۆ لە نەخۆشخانەی زانکۆی کۆپنهاگن.
• قەبارەی نموونە: شیکاری بۆ داتای ۲,۱۱٥ کەس کراوە کە لە نێوان ساڵانی ۲۰۲۰ بۆ ۲۰۲۳ (پێش تەمەنی ۳۰ ساڵی) تووشی شەکرەی جۆری یەکەم بوون، لەگەڵ بەراوردکردنیان بە ۱۰,٥۷٥ کەسی دیکە کە تووشی نەخۆشییەکە نەبوون.
• بچووکترین وردەکاری: جۆری گۆڕاوەکانی ڤایرۆسەکە (موتاسیۆنەکان) هیچ جیاوازییەکیان لەم دیاردەیەدا دروست نەکردووە.
بۆچی ئەم توێژینەوەیە گرنگە؟
لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی کۆڕۆناوە لە ساڵی ۲۰۲۰، زۆربەی توێژینەوە پزیشکییەکان تیشکیان خستبووە سەر مەترسی و کاریگەرییە نەرێنییە درێژخایەنەکانی کۆڤید-19. بەڵام ئەم لێکۆڵینەوە نوێیە تێڕوانینێکی جیاواز دەخاتەڕوو و ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە کاردانەوەی بەرگریی لەش دوای تووشبوون، کاریگەرییەکی کاتیی لەسەر ڕاگرتنی هێرشی بەرگری بۆ سەر پەنکریاس دروست بکات.
وتەی سەرپەرشتیاری توێژینەوەکە: دکتۆر کارل ڤیلارۆ نۆلسۆ دەڵێت: "ئەم دەرئەنجامە زۆر سەرنجڕاکێشە، بەڵام توێژینەوەکەمان چاودێریکردنە و ناتوانین بە یەکلاکەرەوەیی بڵێین کە ڤایرۆسەکە هۆکاری ڕاستەوخۆی کەمبوونەوەی شەکرەیە؛ بەڵکو پەیوەندییەکی ئاماریی ڕوون هەیە و پێویستمان بە لێکۆڵینەوەی زیاتره بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمه بایۆلۆجییەکانی پشت ئەم دیاردەیە."
تیمی توێژەران جەختیان لەوەش کردەوە کە پشتئەستووربوونیان بە تۆمارە تەندروستییە پێشکەوتووەکانی دانیمارک و پشکنینەکانی (PCR) وایکردووە داتاکانیان زۆر ورد بن، بەڵام هێشتا لێکۆڵینەوە لەسەر کۆمەڵگەی دیکە پێویستە.
(تێبینی: شەکرەی جۆری یەکەم نەخۆشییەکی خۆبەگرییە کە تێیدا سیستەمی بەرگریی لەش هێرش دەکاتە سەر خانەکانی بەرهەمهێنەری ئەنسۆلین لە پەنکریاسدا و لەناویان دەبات).
