جەبار جەمال غەریب
جیهان چانسی دەوڵەتی بە كورد نەدا، كوردیش نەیتوانی ئەوە بە جیهان بسەلمێنێ، كە شایانی دەوڵەتە. خاكی هەیە، زمانی هەیە، كولتوور و فەرهەنگی هەیە، مێژووی هاوبەشی هەیە، تەنیا دڵی نییە، دڵێكی ساغی نییە، دڵێكی نییە لەسەر هەزار بۆ یەكتر لێبدات، دڵێكی نییە برایەكەی خۆش بێت، دڵێكی نییە سەری بخات. دڵێكی هەیە وەك خەنجەرە بۆ براكانی، وەك ژەهرە بۆ براكانی، وەك سیپاڵە بۆ دوژمنانی.
دەوڵەتی ئەلیكترۆنی
ئەوەی سەد دڵ، یان هەزار دڵی دەوێت دەوڵەتی ئەلیكترۆنییە، نەتەوەی ئەلیكترۆنییە.
من بانگەوازێكم هەیە، كە ئەوەندەی دروستكردنی دەوڵەت گرنگە، ئەویش دروستكردنی دەوڵەتی ئەلیكترۆنییە، یان دەوڵەتی مەجازی، دەوڵەتی ناو هەوا و ئەلیكترۆنە.
- نەتەوەكانی دیكە (سەرەڕای دەوڵەتی واقیعی) بە شێوەیەك لە شێوەكان ئەو دەوڵەتەشیان هەیە، بەڵام بۆ ئەوان تامی دەوڵەت نادات:
یەكەم: لەبەر ئەوەی ئەوان دەوڵەتی ڕاستەقینەی سەر خاكیان هەیە.
دووەم: لەبەر ئەوەی بەو نیازە، یان بەنیازی دەوڵەت دروستیان نەكردووە.
كورد و دەوڵەتی ئەلیكترۆنی
كورد سامانێكی گەورەی كولتووری و فەرهەنگی و مێژوویی و ئەدەب و هەموو بابەتەكانی دیكەی هەیە. بەشێكیشیان وردە وردە لەناو دەچن، یان دەگۆڕێن و بە شێوەی دیكە خۆیان دەر دەخەن. هەر بۆ نموونە، لە بواری زمان، لە گەنجێك یان شڵەشارییەك بپرسە (بانگوش، دارەڕا، ساپیتە، باگردێن، گوێسەبانە، سیوسیوە) مانایان چییە؟ ئەوە هەر لە بواری زمان، كە ئەو وشانە تەواو ڕۆیشتن و شەهید بوون.
بۆیە بەپێویستی دەزانم، دەزگایەكی گەورەی فرەبەش بۆ تۆماركردن و نووسینەوە و بە دۆكیومێنتكردن، وێنەگرتنی هەموو ئەو بابەتانەی باسمكردن دروست بكرێت.
- ئەگەر لێم بپرسن، لە (پەرلەمان) و (ئەو دەزگایە) كامیان بۆ كورد گرنگترە، من بێ سێ و دوو دەڵێم دەزگا فەرهەنگییەكە، دەوڵەتە مەجازییەكە.
هەنگاوەكانی دروستكردنی:
- بە مەرسوومێك، كە لە سەرۆكایەتیی هەرێمی كوردستان دەردەچێ، بڕیاری دامەزراندنی دەزگایەكی فەرهەنگی، یان دەوڵەتی ئەلیكترۆنیی كوردستان دەردەكرێ.
- پێنج كەس وەك دامەزرێنەر و سەركردەی ئەو دەوڵەتە دیاری دەكرێن، كە ئەوەندە لەگەڵ نووسین تێكەڵن، جیاوازیی نێوان بۆنی خوێنیان و مەرەكەب ناكرێ.
- هەموو ژیانیان تەنیا بۆ ئەو كارە تەرخان دەكەن.
- سوپایەك لە خوێندەوار ئامادە دەكرێن، كاریان تەنیانووسینەوەی كتێب و سامانی ئەدەبی و كولتووری و مێژوویی دەبێ.
- هەموو كتێبە بەنرخەكانی كورد لە سەرەتای دروستبوونی نووسین و خوێندنەوە وەك داتای پەسندكراو لەلایەن ئەو پێنج كەسەوە دادەكرێن، لە لاپەڕە و ماڵپەڕی تایبەت كۆ دەكرێنەوە و بڵاو دەكرێنەوە، بە شێوەیەك، پێویستت بە هەر دێڕە شیعرێك، یان نووسینێك بێت، دەستت بكەوێت و هەرچیی لەسەر ئەو بابەتەش نووسرابێ دەست بكەوێت.
- هەموو دۆكیومێنتێكی كورد، لە پەڕەكاغەزێكی كتێبخانەی ئەوقافی سلێمانییەوە و تا دەستنووسێكی وەفایی، تا ڕۆژنامەیەكی ئەشكەوتی جاسەنە و تا بەڵگەنامەیەكی سەفارەتێكی بیانی لەسەر كورد هەموو (دابكرێت) و بە چەندان شێوە تۆمار بكرێن و هەڵبگیرێن و بۆ ئەبەد لە فەوتان ڕزگار بكرێن.
- ماڵپەڕێكی تایبەت و فراوان بۆ كولتووری گوند، یان كۆن ڕێك بخرێت، بۆ نموونە:
- تیمێكی گەنجی شارەزا بە هەموو گۆشەیەكی كوردستاندا بگەڕێت و هەموو پارچە جلێكی كورد، هی ژن و پیاو، هی كاركردن و كاتی پشوو، بووك و ڕەشبەڵەك، هی ڕاووشكار، هی هەموو پارچەكانی كوردستان، جارێك بە قەڵەم و لەلایەن شێوەكارانەوە وێنەی بكێشرێ و سەد جار بە كامێرە وێنەیان بگیرێت.
- ئامێر و كەلوپەلی كاركردن، هی كێڵگە و كشتوكاڵ، هی جۆڵایی و مسگەری، هی ئاسنگەری و زێڕنگەری، هی بیناكاری و كەبابچی، هەموو بە وێنەوە تۆمار بكرێن و لە فەوتان ڕزگار بكرێن.
- هەر شارە و بەتەواوی گوند و ناحیە و قەزاوە، بە مرۆڤ و گیاندار و گیاوە یادداشت بكرێن.
- ناو و ژمارە و سیفاتی هەموو خێڵ و عەشیرەتەكان بنووسرێتەوە و شێوەی ژیان و تایبەتمەندی و مێژوو و ژمارەیان هەموو تۆمار بكرێت.
- كوردستان و كورد، بە شاخ و دۆڵەوە، بە خاك و ئاو و هەواوەوە تۆمار بكرێت.
- وێنە و ناو و پێناسی هەموو گوڵ و گیا و درەختێك بەوردی بنووسرێتەوە و بە وێنەوە بە دۆكیومێنت بكرێت.
دەوڵەتی كوردستان بە زمانانی دیكە
- هەموو ئەو زانیارییانە لەگەڵ تۆماركردنیان بكرێنە عەرەبی و توركی و فارسی و ئینگلیزی. هەر زمانە و ماڵپەڕ و لاپەڕ و سایتی تایبەت بە خۆی هەبێت و بابەتەكانی لەلایەن زانا و زمانزان و شارەزایانەوە پشتڕاست كرابنەوە و جێی متمانە و باوەڕ بن.
بە كورتی:
گەلێك، كە شوێنێكی لەسەر زەوی نەبێت، گەلێك كە لەسەر نەخشە هێڵێكی سووری نەبێ، گەلێك كە لە حەوت ئاسمانان ئەستێرەیەكی نەبێت، گەلێك كە خۆی خاوەنی هیچی خۆی نەبێ، خاوەنی ئاو و هەوا و لمی خۆی نەبێ، گەلێك هیچ كەناڵێكی نەبێت بۆ خۆنمایشكردن، هیچ باوەڕێكی بە دنیا نەمابێ بۆ مانەوە، ڕۆژ بە ڕۆژ گوشاری زیاتری بكرێتە سەر و زیاتر ببوغزێنرێت، زیاتر داگیر بكرێت و زیاتر بخنكێنرێ، بۆ خۆیشی مۆرانەی خیانەت لێی دابێ، ئەو گەلە بۆ ئەوەی بمێنێتەوە، بۆ ئەوەی بە یەكجاری لەبەین نەچێت و شتێك، ئاساوارێكی لێ بمێنێتەوە، بێ گومان لە واقیعدا نا، لە هەوادا پێویستە خەونی مەجازی و وەهمیی هەبێت و كاریشیان بۆ بكات. ئەگەر ئەو جیهانە مەجازییە بۆ گەلانی دیكە، بۆ ئینسانانی دیكە، هۆیەك بێت بۆ گەشەكردن و ڕاهێنان و پێشكەوتن، ئەوا بۆ كورد دواهیوا و دوامەنزڵی مانەوەیەتی.
23/09/2023
