ستار ئەحمەد
لە جیهانی ئەمڕۆماندا، یەکێک لە مەترسیدارترین ئەو دیاردانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵگە و بەها مرۆییەکان دەبێتەوە، بەکارهێنانی پیرۆزییەکانە بۆ ڕەوادان بە ڕق و کینە و لەناوبردنی بەرانبەر. کاتێک گوتارێکی توندڕەو پەنا دەباتە بەر شێواندنی چەمکە هەرە ناسک و پاکەکانی وەک میهرەبانیی دایک و شیری پاکی نێو باوەشی، تەنها بۆ ئەوەی ڕێ خۆش بکات بۆ ڕشتنی خوێنی مرۆڤێکی تر، ئێمە لێرەدا لەبەردەم داڕمانێکی گەورەی ئاکاریدا وەستاوین. ئەم جۆرە لۆژیکە دەیەوێت بە زۆرەملێ و لە ژێر پەردەی پەرستن و ئایینداریدا، کوشتن و سڕینەوەی نەتەوەیەک بکاتە ئەرکێکی پیرۆز، کە ئەمە لە ڕاستیدا گەورەترین سووکایەتییە بە خودی مرۆڤایەتی و ئەو ئایینەیش کە بانگەشەی بۆ دەکرێت. ئەو کەسانەی لە پشت پۆشاک و ڕواڵەتی پیرۆزییەکانەوە خۆیان حەشار داوە و ژەهری ڕق بە نێو کۆمەڵگەدا بڵاو دەکەنەوە، لە جەوهەری مرۆیی دابڕاون و تەنها وەک ئامرازێک بۆ وێرانکاری بەکار دەهێنرێن. ئەم بیرە تاریکە دەیەوێت بەناوی ئایینەوە هەموو سنوورە ئەخلاقییەکان ببەزێنێت و بێباکانە بانگەشەی جیاکاریی ڕەگەزی و نەتەوەیی بکات. کاتێک ناسنامەی میللەتێک وەک نێچیرێکی حەڵاڵ وێنا دەکرێت، ئەوە نیشانەی ئەوەیە ، توندڕەوی گەیشتووەتە ئاستێک کە هیچ جۆرە پێکەوەژیان و لێبوردەییەک ناناسێت. ئەمە ئەو خاڵە مەترسیدارەیە کە پێویستە هەموو تاکێکی هۆشیار و ڕۆشنبیر لێی ورد بێتەوە، چونکە بێدەنگی لە ئاست ئەم جۆرە گوتارانە، ڕێگە خۆش دەکات بۆ ئەوەی بیری توندڕەوی وەک نەخۆشییەکی کوشندە تەواوی جەستەی کۆمەڵگە بگرێتەوە.
لە ڕاستیدا، هەر گوتارێک هانی کوشتن بدات یان سووکایەتی بە ناسنامەی گەلێک بکات، ناتوانێت گوزارشت لە هیچ بەهایەکی باڵا بکات. مرۆڤایەتی و ئایین هاتوون بۆ ئەوەی ژیان بپارێزن و شکۆی مرۆڤ بەرز ڕابگرن، نەک ببنە مایەی پاساو هێنانەوە بۆ لەناوبردنی یەکتری. ئەوەی ئەمڕۆ دەیبینین لە هەوڵدان بۆ پیرۆزکردنی تاوان، تەنها نیشانەی شکستی ئەو فێڵە هزرییانەیە، کە دەیانەوێت توندوتیژی وەک دادپەروەری پێشان بدەن. پێویستە بە زمانی زانست و لۆژیک و بە پشت بەستن بە بەها ڕەسەنەکانی مرۆڤایەتی، ڕووبەڕووی ئەم جۆرە بیرکردنەوانە ببینەوە و ڕێگە نەدەین ڕق ببێتە جێگرەوەی ئاشتی و پێکەوەژیان. ناسنامەی هەر گەلێک، بەشێکە لە جوانییەکانی جیهان و پاراستنی، ئەرکێکی ئاکاریی و مرۆییە ، ناکرێت بە هیچ ناو و نیشانێک بکرێتە قوربانی . مێژوو سەلماندوویەتی کە ئەو دەنگانەی بانگەشەی سڕینەوەی ئەویتر دەکەن، بەر لە هەر کەسێک زیان بەو ئایین و باوەڕە دەگەیەنن کە خۆیانی پێوە هەڵدەواسن. چونکە ئایین کاتێک دەبێتە کەرەستەیەک بۆ کوشتار، جەوهەرە ڕۆحییەکەی لە دەست دەدات و دەبێتە ئامرازێکی سیاسیی چەپەڵ بۆ گەیشتن بە بەرژەوەندیی توندڕەوانە. لێرەوە ئەرکی هەر قەڵەمێکی بوێرە ، لە دژی ئەم چەواشەکارییانە بوەستێتەوە و ڕێگە نەدات دەمامکەکان خەڵک بخەڵەتێنن. ناکرێت لە ژێر ناوی خوداپەرستیدا بانگەشەی جەنگ و ماڵوێرانی بکرێت، چونکە خوداوەند سەرچاوەی میهرەبانی و ژیانە، نەک خوێنڕشتن و بێبەشکردنی مرۆڤەکان لە مافە سەرەتاییەکانیان.
پێویستە لێرەدا لەو ڕاستییە تێبگەین کە داڕمانی ئاکاریی کاتێک ڕوو دەدات کە ویژدان لە ناو بڕیارەکاندا دەسڕێتەوە. کاتێک کەسێک ڕێگە بە خۆی دەدات بەناوی ئاسمانەوە بڕیار لەسەر ژیانی زەوی بدات و جیاکاری لە نێوان مرۆڤەکاندا بکات، ئەو کەسە نەک هەر بەهای دۆڕاندووە، بەڵکو گەورەترین مەترسیشە بۆ سەر ئاسایشی دەروونی و کۆمەڵایەتی. گوتاری ڕق، وەک ئاگرێک وایە ،کە سەرەتا لە جەستەی ئەوەوە دەست پێدەکات کە دەستپێشخەری تێدا دەکات، پاشان تەواوی کۆمەڵگە دەسووتێنێت. هیچ نەتەوەیەک و هیچ زمان و ناسنامەیەک، بە بێ هۆ دروست نەکراون، ڕێزگرتن لەو جیاوازییانە جەوهەری پێکەوەژیانی مرۆییە. ئەو هەوڵانەی دەیانەوێت مرۆڤەکان بکەنە دوژمنی یەکتری لە سەر بنەمای ناسنامە، تەنها خزمەت بەو لایەنانە دەکەن، کە سوود لە ئاژاوە و جەنگ دەبینن. بۆیە پێویستە لە ناوەندەکانی پەروەردە و فێرکردن و لە سەر مینبەری میدیاکانەوە، کار لەسەر ئەوە بکرێت ،کە پیرۆزییەکانی مرۆڤ تەنها لە خزمەت پاراستنی ژیاندا بن، نەک لە خزمەت سڕینەوەی ژیان. چەمکی پەرستن ئەگەر مرۆڤ بەرەو میهرەبانی و ئاوەدانکردنەوە نەبات، کەواتە لە ڕێچکە ڕاستەقینەکەی خۆی لایداوە و بووەتە کەرەستەیەک بۆ تێرکردنی ویستە نامرۆییەکان.
لە لایەکی ترەوە، دەوری میدیا و پلاتفۆرمە جیاوازەکانی پەیوەندی لەم سەردەمەدا زۆر هەستیارە. بڵاوکردنەوەی ئەم جۆرە وێنانە و گوتارە ژەهراوییانە ئەگەر بێ شیکاری و ڕەخنە بێت، دەکرێت کاریگەرییەکی پێچەوانەی هەبێت. پێویستە زمانێکی نوێی ئاشتی لە میدیادا پەرەی پێبدرێت ،کە بتوانێت ڕووبەڕووی زمانی ڕق ببێتەوە. زاری ئاشتی تەنها قسەی جوان نییە، بەڵکو هەڵوێستێکی ئاکارییە بەرانبەر هەر هەوڵێک کە ئابڕووی مرۆڤ بشکێنێت. میدیا دەبێت ببێتە قەڵغانێک بۆ پاراستنی هۆشیاریی گشتی و ڕێگە نەدات گوتاری توندڕەو ببێتە بەشێک لە فەرهەنگی ڕۆژانەی خەڵک. کاتێک دەبینین لە ژێر پۆشاکێکی پیرۆزدا بانگەشەی بێڕێزیکردن بە خوێن و مێژووی گەلێک دەکرێت، پێویستە بە هێزی قەڵەم و بە بەڵگەی مێژوویی و هزری وەڵام بدرێتەوە، نەک بە هەمان زمانی توندوتیژی. چونکە توندوتیژی بە توندوتیژی چارەسەر نابێت، بەڵکو بە بڵاوکردنەوەی ڕووناکی و زانستی ڕەگ و ڕیشەی وشک دەکرێت.
ئەرکی ڕۆژنامەگەری و قەڵەمە ئازادەکانە ، ئەم پەردانە لادەن و نیشانی بدەن کە چۆن توندڕەوی دەتوانێت لە پشت پیرۆزترین پۆشاکەکانەوە خۆی بشارێتەوە. ئێمە پێویستمان بە گوتارێکە ، مرۆڤ وەک مرۆڤ ببێنێت، نەک وەک نێچیرێک بۆ ئایدۆلۆژیایەکی توندڕەو. تەنها لە ڕێگەی هۆشیاری و گەڕانەوە بۆ ناواخنی پاکی مرۆڤایەتی دەتوانین پارێزگاری لە کۆمەڵگە بکەین و ڕێگە لەو شەپۆلە تاریکانە بگرین کە دەیانەوێت ژیانی مرۆڤەکان وێران بکەن. بونیادنانی داهاتوویەکی گەش تەنها بە یەکتری قبوڵکردن و ڕێزگرتن لە ناسنامەی جیاوازەکان دەبێت، نەک بە سووکایەتیکردن و بانگەشە بۆ لەناوبردن. ئەم جۆرە لێدوانانە، کە هانی ڕشتنی خوێنی بێتاوان دەدەن، گەورەترین مەترسین بۆ سەر تەواوی پێکهاتەکان و پێویستە وەک تاوانێکی فیکری و مرۆیی سەیر بکرێن. دەبێت هەموومان پێکەوە کار بکەین بۆ ئەوەی ڕێز و خۆشەویستی بکەینە بنەمای ژیانمان، نەک ڕق و کینەیەک، کە جگە لە ماڵوێرانی هیچی تری لێ شین نابێت. تەنها بەم شێوەیە دەتوانین نەوەکانی داهاتوو لە ناو ژینگەیەکی تەندروست و دوور لە توندڕەوی پەروەردە بکەین. چونکە گەورەترین سەرکەوتنی هەر گەلێک لەوەدایە، بتوانێت لە ئاست ئەم هەموو گوشارە توندڕەوانەدا، پارێزگاری لە مرۆیی خۆی بکات و ڕێگە نەدات دەنگی ڕق ببێتە دەنگی زاڵ. کۆمەڵگە کاتێک گەشە دەکات کە بیری ئازاد و لێبوردەیی جێگەی هەموو جۆرە توندڕەوییەک بگرێتەوە و کەرامەتی هەر مرۆڤێک بە بێ گوێدانە نەتەوە و ئایینەکەی، بە پیرۆزترین شت هەژمار بکرێت. لە کۆتاییدا، دەبێت ئەوە بزانین کە ڕاستی هەمیشە وەک ڕۆژ ڕوون دەبێتەوە و ئەو کەسانەی دەیانەوێت بە گوتاری ڕق مێژوو بنووسنەوە، تەنها ناوی خۆیان لە ناو لاپەڕە ڕەشەکاندا جێگیر دەکەن، چونکە ژیان هەمیشە سەرکەوتوو دەبێت بەسەر مەرگدا و خۆشەویستیش هەمیشە زاڵ دەبێت بەسەر ڕقدا. پاراستنی شکۆی نەتەوەیی و مرۆیی، تەنها ئەرکێکی ڕامیاری نییە، بەڵکو پیرۆزترین شێوازی پەرستنە کە مرۆڤ دەتوانێت ئەنجامی بدات.
