ئیدریس سدیق
ئەو ئازادییەی لە خوێندا مەییوو !
هەر چەندە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەك مێژوونووسەکان ئاماژەی پێدەدەن لانکەی شارستانێتی بووە ، لە هەمانکاتدا ناوچەقی ململانێ ، پێکدادان و رووبەڕووبوونەوەی خوێناویبووە ، لە سەردەمی بەڕێوەچوونی جەنگی جیهانی یەکەم و رێککەوتنی پەیماننامەی سایکس -پیکۆ ( 1916 / 5 / 16 ) ی نێوان زلهێزەکان بۆ دابەشکردنی قەلەمڕەوی عوسمانییەکان ، دەوڵەتی یەك نەتەوە ، یەك ئاڵاو یەك زمانی باڵادەستی نەتەوە پەرستی هاتە کایەوە ، پڕۆسەی تواندنەوە و سڕینەوە ، نکوڵیکردن لە دابونەریت ، ئاینو بیروباوەڕ ، کولتور و مێژوو و زمان ، جۆشدانی ململانێیە خوێناوییەکان ، بۆ بەردەوامبوونی بەرژەوەندییەکانیان ، تا ئێستا لە سەردەمی هەژموونی پاوانخوازی سەرمایەداری جیهانی و مۆدێڕنەتی بەردەوامە . گەلی ئێزدیش یەکێکە لەقوربانیانی ئەو ململانێیەی دەڤەری شنگالی سێکوچکەی ستراتیژی سنوری نێوان عێراق ، تورکیا و سووریا ، ئێزدییەکان لە نەتەوەکۆنەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستن ، بە درێژایی مێژوو ، کۆمەڵکوژکراون ، یاسای دارستان هەموو دەرگاکانی پێکەوەژیان و لێبوردەیی داخستووە .
تورکیای ئەندامی ناتۆ ، وەك یاریکەرە هەرێمییەکە ، بۆ برەوپێدانی بازنەی فراوانخوازی ، پاڵپشتی مێلیشیا و رێکخراوە توندڕۆکانی بەناو ئیسلامی وەك داعش کردووە .
پێشتر هەموو شتێك بڕاببوەوە ، بە فرمانی ئەردوغان ، رێککەوتنی میت و دەسەڵاتی خۆسەپێنی کوردی ، بەڕێوەبەری کاروباری شمال العراق ، بە بەرنامە و پلانێکی توکمە ، بەر لە فیکەی داعشە تاریکپەرستەکان ، تاك بەتاکی ماڵەکانیان پشکنی هەرچی چەك و تفاقی رووبەڕووبوونەوە و بەرگری هەبوو تا دەگاتە کێرد و چەقۆ دەستی بەسەردا گیرا ! داوایان لە دەسەڵاتکرد حاڵ و ماڵ و خاکیان پارێزراو بێت ، بەڵام بە چاو ترووکانێك کشانەوە و هەڵاتنی دەیان هەزاری چەکداری پۆشتەی بە چەکی قوڕس ، بروسك ئاسا ، سکانداڵێك و تاوانێکی قێزەون و ئابڕوو چوونێکی تریان خستە سەر خەرمانەی مێژووی خیانەتکارییان ، زەمینەیان رەخساند و دەرگایان خستە سەرپشت بۆ کۆمەڵکوژی ، سات لەدوای سات بارودۆخ دژوار و سەختتر دەبوو ، ترس و تۆقاندن ، کوشتن و دەستنەپاراستن لە ژن و منداڵ و پیر ، وەك چارشێوێك سەراپای ناوچەکەی داپۆشیبوو ، شەوەکەی پێش سێی ئاب ، ئاسمان وەك جاران شین نەبوو ، لێڵ و تۆزاوی و بزرکاو ، ئەستێرەکان خامۆش و بێدار وەك ئەوەی هەست بەروودانی کارەساتێکی ناخهەژێن و ژوانێکی کارەساتبار و خەماوی بکەن ، وەك پەیامێك بڵێن باوەڕتان بەو کاوڵستانە نەبێت کە جاشزادە سەرە عوسمانییە بۆگەنەکان دەسەڵاتی تێدا دەکەن ، هەرچی رۆناکی چرای بە ئاوێتەبوونی بەیەکەوە ژیان ، برایەتی ، لێبوردەیی ، تەبایی و خۆشەویستی خاك هەیە خامۆشبکەن ، تێنووتییان بشکێنن بە لەخاچدانی مرۆڤایەتی ، وەك پیرە ژنە ئەمازیغییەکە گۆتەنی ئەو رەوە شەیتانە پێپەتییە ئاڵا رەشانەی بیابانی وشکو برینگ هاتن هەرچی شارستانێتی هەبوو وێرانیان کرد و ئاوەدانییان کوێرکرد !
قرچەی گەرمای سێی ئابیش ، پڕووکێنەر بوو ، رۆژێکی یاخی ، ئەو بەیانیە بە ئاسپایی تێنەپەڕی ، رەشەبای ژەهر هەڵیکرد ، بارانی خەم بە ڵێزمە دەباری ، لوورەی رەوە گورگی هار و برسی و کەڵبە درێژ و تێژەکان ، کوندەبەبۆکانیش ، ئەو ناوەوەیان پڕکردبوو ، قەڵە رەشەکانیش دەیانقیژاند ، رەشەبای دروێنەی مەرگ بوو ، دەرگاکان مکوم داخرابوون ، بێ خاوەن ، بێ پاسەوان ، بە دەستبەستراوەیی وەك باڵندەی باڵشکاو ، ئاخێنرانە نێو مەنگەنەی دۆزەخ ، بەرداشی مەرڴ و کۆیلایەتی ، رادەستی داعش کران ، کچەکانیان لە بازاڕی ( النخاسە ) ی رەقە لە خوێنی پاکیزەییان گەوزاند و ئەودەستوئەودەستی کڕین و فرۆشتن و بازڕگانییان پێکرا ، ، مناڵە شیرخۆرەکانێش تا ئەبەد بە مەمەکانیانەوە خەواند ، پیر و کەنەفتە بەساڵا چووەکانیش لەبەر بێشنگی و تێنوێتی بڕستی لێبڕیبوون ، چاویان لێکنا و بۆ هەتا هەتایە سەریاننایەوە ، گەنجەکانیش وەك نەریتیان گۆشاوگۆش سەربران یا گوللە بارانکران !
شاخی سەرکەشی شنگال ، ئەمجارەشیان چیرۆکی مەرگەساتی 74 ە مین فرمانی قڕکردن و سڕینەوەی شوناسێکی رەسەنی مێژوویی وەك میهر و سۆزی دایکێك لە خۆوەگرت ، مژدەی ژوانی ئایندەیەکی رۆشنی لە خۆڕاگری و هزر و روحێکی تری پێبەخشین ، تاکە فریادڕەسی ئەو رەوشە نالەبار و دژوار و نا بەرامبەرە ، بۆ یەکەمجار شەڕڤانانی رۆژئاوا و وڵاتپارێزانی باشوور لە بەرەیەکی یەکگرتووی مێژوویی ، سنوورە دەستکردەکانی سەدساڵەی سایکس پیکۆیان نێوان رۆژئاوا و باشوور ، سەرباری ئەو ساترە بتەو و بەرز و بەرینەی کە دەسەڵاتی خۆماڵی دروستیکردبوو ، لە داگیرکەران قایمتر ! بە کردار بەزاندیان ، بە ئامانجی بەرگریکردن لە خاك و شووناس و پرسی کوردبوون کە یەك پرسە ، چەند پرسێك نییە ، وەك رۆح و جەستە لێکجیانابنەوە ، بە بەرگرییەکی کەموێنەی قوربانیدان رێڕەوی رزگاربوونیان بۆ کرایەوە .
کەڕ و کوێر و لاڵی رێکخراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ، مافی مرۆڤ ، ناوەندە میدیاییەکان و ....... ی نێو دەوڵەتیی و دەوروبەر ، شەرمەزاریی و ئابڕووچوونێکی لەکەداری تری بە تەوێڵی مرۆڤایەتی لکاند .
نۆ ساڵ تێپەڕدەبێت بەسەر ئەو کارەساتە ناخهەژێنەی ( گەر بکرابایە بە فیڵمێکی هۆڵیوود ، بێشك خەڵاتی ئۆسکاڕی پێدەبەخشرا ) هەر وێرانە خاکە ، هیچ هەنگاوێکی کرددەیی نەنرا بۆ دادگایی تاوانباران ، بەڵام خاینە بەزیوەکان لە سەر شاشە ، بە دەستە جلی ئوتووکراو ، دەموچاو مکیاجکراو ، بە بۆن و عەترێکی شاز خەڵاتکران !
ئەو کارەساتە ناخهەژێنە ، دەبێ ببێتە هەوێنی هەماهەنگی سەرجەم پێکهاتەکان لە بیرکردنەوەیەکی قووڵ و ورد کە چۆن ئەو قۆناغە تێبپەڕێنن ، فشارەکان کەمبکەنەوە ، داکۆکیکاری سەرسەختی مافەکانیانبن ، بە ئامانجی گەورەوە ببن بە ژمارەیەکی قوڕس لە بڕیار لە نێوەندە ناوخۆیی و دەرەکیدا ، خەباتێکی سەختی نەپساوە و بێوچانی باوەڕ بەخۆوەبوونی گەرەکە ، ئازادی و دەستەبەرکردنی مافەکان دەسێنرێ و لەسەر سینییەکی ئاڵتوون پێشکەشناکرێت ، بەڵێنە چەور و فرێودەرەکان نابێت لە خشتەیانبەرێت ، هەنگاو بنرێت بە گیانی نەتەوەیی مرۆڤدۆستانە بۆ گەڕانەوەی متمانە و سەر لەنوێی بنیادنانەوەی رزگاربووان ، ئەوانەی تووشی خەمۆکی و نەخۆشی گرێی دەروونی و دڵەڕاوکێ بوونە ، قەرەبووکردنەوە ، ئاوەدانکردنەوە ، گەڕانەوەی ئاوارەکانی کەمپی ( خاکێ ، شریا ، هەرشەم ، ئاشتی ) کە دەسەڵات رێگرە لە گەڕانەوەیان ! بەڵام حکومەتی عێراق ئاوارە عەرەبەکانی شنگالیان لەکەمپەکانی مووسڵ و سەڵاحەدین ، پاش هاوکاریکرنیان گەڕێنرانەوە زێدی خۆیان ! سەیرە بە ملیۆنەها دۆلار هاوژینی شازادەی ئوردن خەڵاتدەکەن ، وەك لە سەرەتای شەستەکانێش دوو مافووری گرانبەها بۆ هێنری کێسینجەری ( وەزیری دەرەوەی ئەو کاتی ئەمریکا ) و ملوانکەیەکی ئەڵماسیش بۆ هاوسەرەکەی بەخشرا ، ئەو کات ( سەردەمی کورداندنبوو بە جلی شڕ و پێڵاوی دڕاو و زگی برسی ! ) ، هاوکێشەیەکی ئاڵۆز و سەخت و دژواری سێ چارەکە سەدەی دەسەڵاتی شکستخواردووی خۆسەپێنی خێڵگەرایی دژە کورد کە کوردی بەو رۆژە گەیاند !
شنگالییەکان ، ئەمڕۆ بە سەرجەم پێکهاتەکانییەوە ، دەبێ خۆیان لە سیستەمی ( یەك نەتەوە ، یەك زمان و یەك ئاڵا ) ی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئەو ژەهرەی بە درێژایی مێژوو دەرخواردیاندراوە رزگار بکەن ، کە پیادەی تواندنەوە ، قڕکردن ، کاولکاری ، جۆشدانی ئاگری دووبەرەکی ..... دەکات ، پەند لە مێژووی خۆیان و مرۆڤایەتی وەربگرن لەو هەموو پاکتاوکردن و سڕینەوە ، پاوانخوازی و ...... ، پچڕاندنی کۆتوبەندی کۆیلایەتی و گەدایی بە مۆدێڵێکی نوێ و بە شۆڕشێکی ویژدانییەوە ژیان دەستپێبکەنەوە ، خاوەنی سیستەمێکی خۆبەڕێوەبردنی کۆمەڵگەیەکی فرەڕەنگی لە هاونیشتیمانیبوون ، لێبوردەیی ، مرۆڤدۆستی ، بەیەکەوە ژیان بە ئاشتی کە گوزارشت لە خۆیانبکات بنیاتبنێن.
19 / 8 / 2023
