رەشید غوەیلب.......وەرگێڕانی : رەنج مەجید
دابەشبوونی ئەم دواییەی ڕیزەكانی پارتی چەپی ئەڵمانیا، بۆنەیەك بوو بۆ قسەكردن بەدەنگی بەرز لەسەر پێویستیی نوێكردنەوەی حزب و بزووتنەوەی چەپ بەشێوەیەكی گشتی لە ئەڵمانیا، ئەمەش لە نێوان بابەتی تردا بە پێویستییەك بۆ دەستپێكێكی نوێ بۆ ئەو حزبە دەزانرێ. بۆ ئەم مەبەستەش، جگە لە دامودەزگاكان و بیرمەندانی حزب، ژمارەیەك لە چالاكانی لاوی حزبیش بەشدارییان لە گفتوگۆ بەردەوامەكاندا كرد.
ئەم بەشدارییە لەسەر بنەمای كۆمەڵێك بیرۆكەیە، كە لەلایەن ستافی گەنجانەوە خراونەتەڕوو، كە ڕۆشنایی دەخەنە سەر كۆمەڵێك خاڵی هاوبەش لە چوارچێوەی دۆخی چەقبەستن و پاشەكشەكردنی ئێستادا، كە زۆرێك لە هێزە چەپەكانی جیهان بەدەستیەوە گرفتارن. گرنگی ئەو بابەتانەی باس دەكرێن لەوەدایە، كە هەوڵێكی جددین بۆ گەیشتن بە ئامانجی خوازراو.
پێویستە پارتی چەپ وەكو هێزێكی ئالینگار و خاوەن پرنسیپی گۆڕانكاری خۆی تازە بكاتەوە. ئەمەش پێویستیی بەئامادەگی فێربوون و تێگەیشتن و هەوڵی ستراتیژی هەیە، كە تەنها لە دەرئەنجامی گفتوگۆی چڕ و بەرفراوان و هاوبەشدا دێتە ئاراوە، كەس ناتوانێ پێشوەختە مەزەندەی بكات. لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە دەست بەپرۆسەیەكی گفتوگۆی نائاسایی لەڕووی ناوەرۆك و چوارچێوە و فۆرمەكانیدا بكرێت.
قەیرانەكان دەتوانن ببنە هۆی كۆتایی، یان سەرەتایەكی نوێ، كە یارمەتی پارتی پەیوەندیدار بدات بەسەر خاڵە لاوازە بۆماوەیی و كەڵەكەبووە زیانبەخشەكاندا زاڵ بێت. بەڵام ئەمە پێویستیی بە (جرد) ئینفۆنتۆری بابەتیی و بوێرانەی كێشە و هەڵەكان هەیە، كە لەسەر بنەمای خواستێكی جددی بۆ پاراستنی ئەوەی لە دیالێكتیكی بەردەوامی و پچڕاندا تاقیكراونەتەوە و ئەزموونكراون. ئەگەر وەڵامەكانی چەپ لە ساڵی (٢٠١٣) دا چارەسەری كێشەكانی ساڵی (٢٠٢٣) بێت، كەواتە رووكەشییانە و بێبەها دەبێت.
پێویستیی زۆر بۆ بوونی پارتێكی چەپ هەیە، تا ئەڵتەرناتیڤێك بۆ هێزە باڵادەستەكان بخاتەڕوو، كە لە جەماوەر دوور كەوتوونەتەوە و نەیانتوانیوە بەسەر بارگرانی خراپتربوونی قەیرانە كۆمەڵایەتی و ژینگەییەكانی سیستەمی سەرمایەداریدا زاڵبن، یان تەنانەت كەمیانبكەنەوە، هەروەها ڕێگری لە قەیرانی فراوانبوونی دیموكراسی و سەرهەڵدانەوەی مەترسیی جەنگەكان و فرەیی خاڵەكانی هەڵایسانیان بكەن.
لە ژێر ڕۆشنایی ئەزموونی ساڵانی ڕابردووشدا، چەپ نەیتوانی بۆشاییەكە پڕبكاتەوە، ئەمەش بۆ هۆكاری بابەتیی دیار و ئەدای خودی دەگەڕێتەوە، كە پێویستی بە پێداچوونەوەی تازە لە هەموو ئاستەكاندا هەیە ، چ بەوپێیەی كە چەپ شیاوترینە بۆ نوێنەرایەتیكردنی رەنجدەران بەگشتی و چینی ناوەڕاست، كە تامەزرۆی ئازادی زیاترن.
پارتی چەپ لە سەدەی بیست و یەكدا پێویستە پارتێك بێت داوای یەكسانی و ئازادی گەشەپێدان بۆ خەڵك لە هەموو بوارەكانی ژیاندا بكات.. پارتێك بێت بۆ ئێستا و ئایندەی نەوەكانی داهاتوو، پارتێك لە پێناو عەقڵ و دڵەكاندا خەبات بكات و كۆمەڵگا بە قسە و باسێك سەرقاڵ نەكات، كە تێگەیشتن، یان تەنانەت لێكدانەوەشیان ئەستەم بێت، پێویستە پارتێكی سۆسیالیزم تێكەڵ بە دیموكراسی بێت.
زۆرجار كێشەی چەپ تەنها لەوەدا خۆی نابینێتەوە، كە بڕیارەكانی لە كۆنگرەكانیدا وەردەگرێت، بەڵكو لەبەر ئەوەیە كە ناتوانێ لە مێشكی ئەو كەسانەدا جێبەجێی بكات، كە لە پێناو بەرژەوەندییەكانی ئەواندا وەرگیراون، ئەمەش پێویستە بگۆڕدرێت.
پارتی چەپ ئامانج نییە
پارتی چەپ بۆ خۆی ئامانج نییە، بەڵكو دەبێت ئامرازێكی گرنگ بێت بۆ دروستكردن و جێبەجێكردنی ئەڵتەرناتیڤێكی بنەڕەتی بۆ قەیرانەكانی ئەم سەردەمە، كە پێویستیی بە هێزێكی سیاسی هەیە خەبات بۆ كرێكاران و سەرجەم رەنجدەران، لەگەڵیان و لەنێوانیاندا بكات.
چەپی ڕادیكاڵ دەتوانێ لە ئۆردوگای هێزەكانی پێشكەوتوخواز و گۆڕاندا ڕۆڵێكی گرنگ بگێڕێت، بەڵام چەپ ناتوانێت ببێتە پارتێكی شۆڕشگێڕ، بەپێی ئەزموونەكانی سەدەی بیستەم، كە بەشێكی زۆریان بەسەرچوو بوون، بەڵكو پێویستە سەرنجی لەسەر سیاسەت و ئەڵتەرناتیڤەكان، لەسەر بنەمای خوێندنەوە فیكرییە نوێكراوەكان چڕبكاتەوە، كە بیركردنەوە بە پراكتیكەوە دەبەستنەوە، بۆ باشتركردنی ژیانی زۆرینە و لەئاكامدا هانیان بدات تا بێنە نێو ڕیزەكانی، بۆ هەوڵدان بەرەو گرتنەبەری رێچكەی دیموكراسی بەرەو سۆسیالیزم. هەر بۆیە پێویستمان بە هێزێكی یەكلاكەرەوە هەیە، كە كۆشش بۆ داهێنانی بابەتە هەنووكەییكان بكات، هەروەها كۆشش بۆ ئەو گۆڕانكارییانە بكات، كە ئەمڕۆ سۆسیالیزم وەك دەروازەیەك بۆ دەرچوون لە سەرمایەداری فراوانتر دەكات، هێزێكی ڕێكخراوبێت شانبەشانی خەڵك بۆ گۆڕانكاری تێبكۆشێ، جا چ لە شوێنی كاردا بێت لە ڕێگەی سەندیكاكانەوە، یان لە ڕێگەی یەكیەتی و خاوەن دەستپێشخەرییە جۆراوجۆرەكاند بێت و مەشخەڵی ناڕەزایەتییەكان هەڵایسێنن و بابەتە شاراوەن بخەنەڕوو .
ئەمەش ئەوە دەگەیەنێ، كە چەپ هیچ داهاتوویەكی نییە ئەگەر هەوڵی ئەوە بدات كۆپییەكی هێزە ناوەندگاراكان بێت، یان داكۆكیكارێكی لیبرالیزم بێت. بۆیە چەپ پێویستیی بە ستراتیژێكی جەماوەری باوەڕپێكەر هەیە، كە كار لەسەر بنیاتنانی دژە دەسەڵاتێك لە خوارەوە بكات، هێزێكی جەماوەری، ببێتە جێگەی سەرسامی هەموو ئەوانەی لە ڕووی سیاسییەوە پشتگوێ خراون و لەلایەن بژاردە ئابووریناس و سیاسەتمەدارە دڵسۆزەكانیانەوە پەراوێزخراون، چ كرێكارانی ئەمازۆن، یان ئەو بەساڵاچووانەی كە ناتوانن كەسێك بدۆزنەوە چاودێرییان بكات، یان ئەوانەی بەدەست ڕەگەزپەرستی و چڕبوونەوەی قەیرانەكانی كەشوهەواوە دەناڵێنن. چونكە پێویستییەكی زۆر بە پارتێك هەیە، كە پێشەنگێكی سیاسی متمانەپێكراو و هاوبەش و هاوپەیمانی هێزە ڕاستەقینەكانی پێشكەوتنخوازی وڵات بێت.
بابەتەكانی گفتوگۆ
لەسەرەتادا پێویستە گرنگترین ئەو پرسیارانە دەستنیشان بكرێن كە دەخرێنە بەر باس، بێ ئەوەی گریمانەی ئەوە بكرێت، كە ئەوپەڕی زانیاری پێشوەختە هەبێت. بە دڵنیاییەوە زۆری تریش هەن، بەڵام ڕەنگە ئەم ناونیشانانە لە پێشینەدا بن:
یەكەم: چەپ دەیەوێت پارتێكی چینایەتی بێت، بەو مانایەی ئیستغیلال و چەوساندنەوە و بێبەشكردنی پەیوەست بە پێكهاتەی چینایەتی دەخاتە چەقی كارەكەیەوە و لەگەڵ ئیستغیلالكراو و چەوساوە و بێبەشكراواندا لەپێناو كێشە و بەرژەوەندییەكانیاندا تێدەكۆشێ، تا گەیشتن بە ئاسۆی ڕزگاریی كۆمەڵایەتی. بەڵام لە ئێستادا هیچ دەستنیشانكردنێكی هاوبەشی بەرفراوان نییە سەبارەت بەوەی، كە كام لە بەشەكانی چینی خوارەوەدا (كە بارودۆخی ژیان و كاركردنیان زۆر جیاوازە و قەناعەتی سیاسییان هەمەچەشنترە)، شایەنی ئەوەن لەپێشینەدا بن. هەروەها كامە ململانێ و كێشە تایبەتمەندیی خۆی هەیە، چ ڕێوشوێنێك بگیرێته به ر و چۆن دەسەڵاتی چینایەتی بنیات بنێین له پێناو جێبەجێكردنی چاكسازی و هه نگاو بەرەو سۆسیالیزمی دیموكراتی هەلًبێنین. گەنجینەیەكی پڕ ئەزموونمان لە دەیان ساڵی ڕابردوودا لەبەردەستدایە لە ئاستەكانی پراكتیك و گفتوگۆی بابەتیدا، پێویستە بەكاربهێنرێت.
دووەم: ئێمە لە نەریتی چەپەوە هاتووین، كە لانیكەم لە كۆتایی حەفتاكانەوە پێداگری لەسەر كۆكردنەوەی بزووتنەوەی كرێكاری كۆن (كە هەمیشە دەبێت خۆی نوێ بكاتەوە) و بزووتنەوە كۆمەڵایەتییە تازەكان دەكردەوە، بۆ داڕشتنی پڕۆژەیەكی سیاسی هاوبەش. دیارە قسەكردن لەسەر ئەم بابەتە ئاسانترە لە كارپێكردنی. بەبۆچوونی ئێمە، تەنها ئەو كاتە دەتوانین فێربین، كە هاوكات لەگەڵ هەنگاونان بەرەوپێش، پرسە كێشە لەسەرەكانیش ڕوونبكەینەوە.
بۆ نموونە ناتوانین گفتوگۆ لەسەر ئەو ڕەخنانە بكەین، یان رەتیانبكەینەوە، كە لەلایەن بەشێك لە هاوڕێیانەوە دەخرێنەڕوو، كە دەڵێن "جیهانی كار" پشتگوێخراوە، یان گرنگییەكی سنوورداری پێدەدرێت، بەڵكو تەنیا لەڕێگەی كاركردن لەگەڵ خەڵكانی دیكەدا بەشێوەیەكی زۆر پراكتیكی و لە گفتوگۆی ئاشكرا و هاوبەشدا لەگەڵ سەندیكاكان و بزووتنەوە كۆمەڵایەتییەكاندا دەتوانرێت باس بكرێت، یان وەڵام بدرێتەوە، لەپپێناو رەخساندنی بارودۆخی باشتر بۆ كاركردن و وەبەرهێنانی زیاتر. لە ڕوانگەیەكی فراوانتردا، پێویستە بە وردی باس لەوە بكەین، كە چۆن دەتوانرێت بزووتنەوە كۆمەڵایەتییە كۆن و نوێكان بەیەكەوە ببەسترێنەوە، لە هەمان كاتدا پێشوەختە دان بەوە دابنێین، كە سیاسەتی چینایەتی كۆن هەمیشە لە سیاسەتی قەتیسكراو لە كارگە و سەندیكاكاندا زیاتر بووە.
سێیەم: حزبێكمان دەوێت ڕاشكاوانە گفتوگۆ بكات و ڕووبەڕووی گەل ببێتەوە. هەر لایەنێكی چەپی راستەقینە، پێویستە هاوسەنگی لە نێوان چالاكییەكانی لەبواری دەستپێشخەری و ئەو بزووتنەوانەدا بپارێزێت، كە گرووپەكانی نێویان هۆشیارییەكی سیاسی ڕادیكاڵتریان پەرەپێداوە و لەسەر پرسە ئابووری و كۆمەڵایەتییەكان، یان لەسەر ڕەگەزپەرستی یان ژینگە، یان پەیوەندییە جێندەرییەكاندا كاردەكەن. پێویستە زۆرترینیان بەدەستبهێنرێن، جا چ لە ئەنجوومەنی كارگەكاندا بێت، یان چالاكوانان لە دەستپێشخەرییەكانی پەیوەست بە پێداویستییەكانی ڕۆژانە، یان لە بزووتنەوە هەرە فراوانەكاندا، كە كار لەپێناو بەرەنگاربوونەوەی ڕەگەزپەرستی، یان پاراستنی ژینگە دەكەن. پێویستە ئەوانەش كۆبكرێنەوە و رێكبخرێن، كە دوودڵن. ئەمەش پێویستیی بە هەڵسوكەوتێكی كراوە و و ئامادەگی هەیە بۆ كاركردن لەگەڵ زۆرینەی ئەو كەسانەی كە هۆشیاری رۆژانەیان دژبەیەكە. ئێمە حزبێكمان دەوێت شانازی بە چەپبوونییەوە بكات، هەر لەبەر ئەو هۆكارەشە بەدیاریكراوی، دەبێ كراوە و وەڵامدەرەوەی پرسەكانی ئەو كەسانە بێت، كە لە ڕووی سیاسییەوە لەلایەن بژاردە و پارتە سەرەكییەكانەوە پەراوێزخراون.
چوارەم: پرسیارەكانی شەڕ و ئاشتی و سیاسەتی ئەمنی ڕۆڵێكی سەرەكی بۆ چەپ دەگێڕن و ئەم پرسانەش ناسنامە بۆ زۆرێك لە هاوڕێیان پێكدەهێنن. ئاشكراشە كە لەم ساڵانەی دواییدا زۆرئەستەم بووە لەم بوارەدا باوەڕ بەخەڵك بێنین، كە پێیانوایە ئەمە هەڵوێستی چەپەكانە. پێویستە وەڵامی ئەوە بدرێتەوە، كە كرۆكی سیاسەتی دەرەكی و ئەمنی چییە، كە پێكەوە ژیانی ئاشتیانە لە نێوان گەلاندا بەرەوپێش دەبات، چونكە ئاشتی لە تەنها ئاگربەست زیاترە. ئاشتی واتە بەرەوپێشبردنی مافەكانی مرۆڤ و دیموكراسی و پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی. ئەمە بەدیاریكراوی چی دەگەیەنێ لە جیهانێكدا، كە هەڕەشەی ڕووبەڕووبوونەوەكانی ئیمپریالییەتی تێدا بەدی دەكرێت؟ چەپ دەبێ ئەوە بزانێت، كە وەڵامی سیاسی داماڵڕاو (ئەبستراكت) هەرگیز وەڵامێكی سیاسی باش نییە.
تا ئێستا زۆر كەس پێداگری لەسەر لە گریمانەكانیان دەكەن، كە پێكهاتەی سوپا دەبێ بۆ بەرگری بێت نەك بۆ هێرشبردن و پێویستە ڕێوشوێنی ئابووری و ڕۆڵی كۆمەڵگەی مەدەنی بەهێزبكرێت بۆ بەرەوپێشبردنی ئاشتی و هاوكاری لە پەیوەندییەكانی دەرەوەدا و ناتۆ و كێبڕكێی چەك رەتبكرێنەوە و سوپایەكی ئەوروپی بنیات بنرێ. كێ باوەڕ بەم سیاسەتە ئەمنی و بەرگرییە دەهێنێت؟ وەڵامی ئامادەكراو نییە، بەڵام پرسیاری زۆر هەن. تا مەعریفە زیاتر كەڵەكە بێت، خەڵك متمانەی زیاتری بە سیاسەتی چەپەكان دەبێ.
پێنجەم: ئەو حزبەی خۆی بە ئەڵتەرناتیڤی حزبەكانی دیكە دەزانێت، پێویستە بەڕوونی خۆی لە سیاسەتە خراپەكانی ئەو حزبانە بەدووربگرێت، بەبێ ئۆپۆزسیۆنێكی یەكلاكەرەوە، پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی بەدینایەت. بۆیە دیاریكردنی پێگە لە ململانێدا پێویستە. دەبێ حزبێك بین خەبات بۆ بەدیهێنانی یەكسانی و ئازادی بكەین و لە هەموو ئەو بوارە گرنگانەدا تێبكۆشین كە كاریگەرییان لەسەر وڵات هەیە، چ لە بازاڕی كار و سیاسەتی داهات، چ لە بواری پەنابەری و كۆچبەری، یان لە سیاسەتی كەشوهەوادا. حزب دەبێ چۆنیەتی بەدیهێنانی ئامانجەكانی ڕوونبكاتەوە، بۆیە دەبێ پلانێكی باوەڕپێكەری هەبێت ئەوە ڕوونبكاتەوە كە چۆن ئارەزوو، و ئەركەكان بۆ یاسا دەگۆڕدرێن. ئامانج تەنیا خستنەڕووی بیرۆكە تایبەتییەكانی حزب نییە، بەڵكو پێویستە هەڵوێستی خۆی سەبارەت بە لایەنەكانی دیكەشەوە ڕوونبكاتەوە.
با ئەو ئایندەیە بە پرۆژەی چەپ ببەخشین، كە شایەنییەتی، بە بوێری و كۆڵنەدان و ڕەخنە لەخۆگرتن و ئامادەیی فێربوون، بەوپێیەی كە ئەمە تاكە ڕێگایە بەرەو بەهێزتركردنی چەب دەمانبات.
