هۆشیاری عەبدولعەزیز
بەشی دووهەم
لە ڕابردوودا و بەدرێژایی سەرهەڵدانی بزووتنەوەی چەکداریی کورد لەچوارچێوەی پەکەکەدا چەندین دەستپێشخەریی ئاشتی لەنێوان تورکیا و پارتی کرێکاراندا هاتۆتەپێش و سەریهەڵداوە، بەڵام لە زۆرینەیاندا پرۆسەکە بەهۆی ناڕاستگۆیی دەوڵەت و کارەکتەرە نەتەوەپەرستەکانی ناو دەوڵەتی قووڵەوە شکستیهێناوە و نەگەیشتۆتە دەرئەنجامێکی ئەرێنی وا کە متمانەی پێ بکرێ، بۆیە گەر ئەم جارەش هەنگاوەکانی پرۆسەکە نیەتپاكی دەوڵەتی لەگەڵ نەبێ و ئاراستەی ئەجێندای هەوڵەکان وەک ئەردۆگان ئاماژەی پێکرد تەنها تورکیایەکی بێ تیرۆر بێت هیچ لە مەسەلەکە ناگۆڕێت، پێچەوانەش هەنگاوێكی ئەرێنی و عەقڵانی نوێیە و دەكرێ بەدوایدا كار لەسەر پڕكردنەوەی كەند و كۆسپەكانی بەردەم ئەم كردەیە بكرێت و سەرەتایەكی نوێی لێ بەرهەمبهێنرێ بۆ پرسی كورد لە باكوور و چارەسەركردنی بەشێكی زۆری ئەو كێشانەی كە لە سەد ساڵی ڕابردوودا پەیوەستبوون بە پرسی سڕینەوەی شوناسی كوردەوە .
ڕەنگە لەئێستادا چەكداماڵینی پەكەكە و گەڕانەوەی پڕۆژەكە بۆ ناوخۆی توركیا و بۆ باکووری کوردستان گرنگ و هاوسەنگ بێ، بەلام لەسەر ئاستی پارچەكانی دیكەی كوردستاندا بابەتەكە جیاوازە و پێموایە كاریگەری خراپ و مەترسیداری دەبێ و ئەگەرەكان بەئاراستەی جارێكی تری ژێردەستەیی و سەركوتكردنەوەی كورد و بێبەشكردنی لە مافەڕەواكانی دەچێ ئەگەر کورد ژیرانە مامەڵە نەکات لە ئاست ئەو ڕووداو و پێشهاتانەی کە بەخێرایی دێن و گوزەر دەکەن، مەترسییەکەش خۆی لە باکگراوەندی قسەكانی تۆم باراكی نێردەی ئەمریكادا مەڵاسداوە، كە پێیوایە پڕۆژەی فیدرالیزم لەم قۆناغەدا بۆ سوریا بێبەهایە و ناكرێ حكومەت لەناو حكومەت دروستبكرێ. هەرچەندە ئەمە تەنها قسەیەکی ڕووکەشە و فڕێدەدرێتە بازاڕی سیاسەتەوە لە ناوچەکەدا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ناکرێ کاریگەری تارماییەکانی پشتەوەی ئەم دەربڕینە بەهەند وەرنەگیرێت و پەراوێزخرێ، چونکە سیاسەتی ئەمریکا لە ناوچەکەدا پشت بە بازاڕی نەوت و سەرمایە و بەرژەوەندی تایبەت دەبەستێت و ئەوەش بۆ کورد لەم قۆناغ و هەلومەرجەدا مەترسیدارە و دەبێ بەوردی شرۆڤەبکرێ، بەتایبەت کاتێک تۆم باراک ئاماژە بە ناپێویستبوونی دەوڵەتی فیدراڵی دەکات و دەڵێ بۆ سوریا نەگونجاوە دەوڵەت لەناو دەوڵەت دروستبکرێ، کە زیاتریش مەبەستی ئیدارە خۆسەرییەكەی ڕۆژئاوایە و هەسەدەش بە بەشێك لە یەپەگە دەزانێ و پێیوایە بەچەكداماڵینی پەكەكە، یەپەگەش وەك لقێكی ئەو حزبە زەروورەتی نامێنێ و پێویستە داماڵرێ لە هێزی سەربازی و تێكەڵبكرێتەوە بە سوریای نوێ، ئەوەشی لەعێراق ڕوویداوە بە ناتەوا و وەسف دەكات و پێیوایە فیدرالیزم پڕۆژەیەكی شكستخواردووی نەگونجاوە بۆ عێراق و سوریا، ئەمەش لە وێنا گەورەكەدا پێماندەڵێ دەبێ كێشەی كورد لە چوارچێوەی ئەو دەوڵەتانەدا یەكلاییبكرێتەوە، کە کوردیان بەسەردا دابەشکراوە و پێویست بە پڕۆژەی كانتۆناتی بچووك ناكات وەك ئەو قەوارەیەی لە ئێستای هەرێمی كوردستان و بەشێكی ڕۆژئاوادا هەیە، هۆكاری ئەم لێدوان و قسەفڕێدانەش لەخۆیدا بابەتێكی خۆڕسك و لەخۆڕانییە و ڕەنگە بەپێی پلان و نەخشەیەكی نوێی سیاسەتی ئەمریكا لە ناوچەكە و وەك گورزەیەكی تایبەت بە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست مامەڵەی لەگەڵ بكرێ و ئەجێندای ئەم جۆرە تێڕوانین و مامەڵەیەش لەم دۆخەدا دەگەڕێتەوە بۆ دوو خاڵی بنەڕەتی :
١- ئەمریكا بەهۆی بەرژەوەندییەكانی خۆی لە ئابووری بازاڕ و پرسی نەوت و غازەوە پاڵپشتیی لە هەندێك پرس و بابەتی كورد كردووە لە ناوچەكەدا و هیچ كات وەك هاوپەیمانێكی ڕاستەقینە نەهاتۆتەپێش و پەیوەستبوونیشی بە بازاڕی نەوتی وڵاتانی كەنداوی عەرەبی زۆر لەوە بەهێزترە كە لەگەڵ كورد هەیەتی، بەشێكی ئەو پەیوەندییەی ئەمریكاش لەگەڵ كورد دەگەڕێتەوە بۆ دوورخستنەوەی عێراق لە هەژموونی ئێران و دەستێوەردانەكانی كە پێشبینی لەوە زیاتریان دەكرد كە ئێران لە پرۆسەی هاوكاری ڕەوت و گرووپە شیعیەكانی ناوچەكەدا دەیكرد و ئەمەش لەو قۆناغەدا مەترسی بوو بۆ سەر بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە عێراق، بەڵام بە تێكهەڵپژانی ئیسرائیل و ئێران و گۆڕانكاری لە سوریا و تێكشكاندنی خەونی بونیادنانی هیلالی شیعی لە ناوچەكەدا، تاڕادەیەک کاریگەری لەسەر ئاراستەی سیاسەتەكانی ئەمریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە و ڕەنگە لە داهاتوودا دەرئەنجامەکانی دەرکەون، بەتایبەت لەسەر عێراق و کورد لە هەرێمی کوردستان و ڕۆژئاوا، ڕا و سەرنجەکانی نێردەی تایبەتی ئەمریكاش لە بارەی شکستی دەوڵەتێكی دیموكراتی فیدراڵی هاوشێوەی عێراق بۆ سوریا و ئێران و توركیا دەرخەری ئەو ڕاستییەیە و كاریگەری خۆی دەبێ لەسەر چۆنێتی مامەڵەی ئەمەریكا لەم ناوچەیەدا.
٢- دۆخی ئاڵۆزی جیۆپۆلەتیكی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پرسی گۆڕانكارییەكان مەترسییەكی تری لەسەر پرسی كورد هەیە و پێئەچێ ئەمریکا پێداچوونەوەیەكی جددی بەو پرسەدا بكات و بیانەوێ لە ڕێگەی بەهێزکردنی ڕێگای داوود و پاڵپشتی سعودیەوە، عێراق بكەنە یەکێک لە دەروازەکانی بازرگانی نەوت و هەوڵێك بێت بەئاراستەی دوورخستنەوەی عێراق لە هەژموونی ئێران و هەنگاوێکیش بێ بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییەکانی گەرووی هورمز، کە بەردەوام لەژێر فشاری ئێراندایە، چونکە لە دیدی ئیسرائیل و خودی ئەمریکییەکانەوە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێویستی بە وردکردنەوەی زیاتر هەیە و ناکرێ هەندێ زلهێز کە لە تابلۆی گشتی ناوچەکەدا کاریگەری و ڕۆڵی بەرچاویان هەبێ و ببنە مایەی مەترسی بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و هاوئاوازەکانی، بۆیە پێویستئەکات لە ڕێگەی نەخشەیەکی چڕی سیاسی و ئابووری و پاڵپشت بەهێزی یەکلاییکردنەوەی ململانێ جەمسەرییەکان کار لەسەر بچووککردنەوەیان بکرێ و بخرێنەوە شوێن و پێگەی خۆیان، بەتایبەت ئیران و تورکیا، کە دوو زلهێزی ناو چوارچێوەی جەمسەرگیرییەکەن و فتکردنیان پێویستی بە دەرفەتی گونجاو و لەبار هەیە و توخمەکانی ئەم پرۆسەیەش هێشتا بەباشی نەڕەخساوە و کاتی زیاتری ئەوێ، مانەوەی كوردیش بەو سێکچە داڕێژراوەی نەخشەی ئیسرائیل کە ئاماژەی بۆ دەکرێ لە ناوچەکەدا پەیوەستە بە یەکلاییکردنەوەی ئەم بابەتە و چەندین پرسی ترەوە، کە هاوسەنگە بە جیۆپۆلەتیكییە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكانەوە و جارێكیتر دەستكاریكردنی سنوورە دیاریكراوەكانیش بەو جۆرە ئاسان نابێت و بەرژەوەندییە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەكان ناخەنەوە بەردەم پێكان و تێكشكانی گۆڕانكارییەكان وەک ئەوەی لێرە و لەوێ قسەی لەسەردەكرێ.
