ستار ئەحمەد
ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئێستادا لە بەردەم گۆڕانکارییەکی جیۆپۆلەتیکی یەکلاکەرەوەدایە، کە تێیدا ململانێی نێوان ئێران و ئیسرائیل لە قۆناغی شەڕی سێبەر و ناڕاستەوخۆوە بەرەو ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ هەنگاو دەنێت. ئەم وەرچەرخانە تەنیا کێشەیەکی نێوان دوو دەوڵەت نییە، بەڵکو گەردەلوولێکە کە ڕەنگە نەخشەی سیاسی و ئاسایشی ناوچەکە بە تەواوی بگۆڕێت. لە نێوان ئەم بەرداشە قورسەدا، هەرێمی کوردستان بەهۆی پێگەی جوگرافی، سیاسی و ئابوورییەکەیەوە، خۆی لە ناو جەرگەی ڕووداوەکاندا دەبینێتەوە. داهاتووی هەرێمی کوردستان لە سایەی ئەم ململانێیەدا تەنیا پەیوەست نییە بەو مووشەک و درۆنانەی کە ڕەنگە ئاسمانی ناوچەکە ببەزێنن، بەڵکو پەیوەستە بەو هاوسەنگییە سیاسییە وردەی کە پێویستە سەرکردایەتی کورد لەم قۆناغە پڕ مەترسییەدا پەیڕەوی بکات.
یەکەمین کاریگەریی ئەم شەڕە لەسەر داهاتووی هەرێم، پرسی ئاسایش و سەقامگیریی ناوخۆیییە. هەرێمی کوردستان لە مێژووی دوور و نزیکیدا باجی ململانێی هێزە ناوچەییەکانی داوە. لە کاتی توندبوونی شەڕی نێوان تاران و تەلئەبیب، ئەگەری زۆرە خاکی هەرێم وەک گۆڕەپانێکی کراوە بۆ یەکلاکردنەوەی هەندێک لە هەژموونەکان بەکاربهێنرێت، ئەمەش دەبێتە هۆی تێکدانی ئەو ئارامییەی کە بنەمایە بۆ گەورەبوونی کۆمەڵگەی کوردی. هەڕەشەکان تەنیا سەربازی نین، بەڵکو گوشارە سیاسییەکان بۆ سەر قەوارەی هەرێم لە لایەن هێزە ناوچەییەکان و هاوپەیمانەکانیان لە ناوخۆی عێراقدا چڕتر دەبنەوە، بە ئامانجی ئەوەی هەرێم ناچار بکرێت لایەنگیرییەکی ڕوون و بێ مەرج بۆ بەرەیەکی دیاریکراو پێشان بدات، ئەمەش گەورەترین مەترسییە بۆ سەر سەربەخۆیی بڕیاری سیاسی کورد.
لە ڕووی ئابوورییەوە، داهاتووی هەرێم لە ژێر سێبەری ئەم شەڕەدا ڕووبەڕووی تەحەدای گەورە دەبێتەوە. ئابووری هەرێم کە تا ڕادەیەکی زۆر پشت بە هەناردەی وزە و بازرگانی سنووری دەبەستێت، لە کاتی هەڵگیرسانی شەڕێکی سەرتاسەریدا تووشی شۆک دەبێت. داخستنی سنوورەکان، تێکچوونی هێڵەکانی گواستنەوە و گرانبوونی تێچووی بژێوی، دەبنە هۆی دروستبوونی قەیرانی دارایی قووڵتر. لە لایەکی ترەوە، تێکچوونی ئاسایشی ناوچەکە دەبێتە هۆی ڕاکردنی وەبەرهێنە بیانییەکان، کە ئەمەش کاریگەری نەرێنی درێژخایەنی دەبێت لەسەر ژێرخانی ئابووری و ئاوەدانکردنەوەی شارەکان. هەرێمی کوردستان پێویستی بە پلانێکی تۆکمەی ئابووری هەیە کە بتوانێت لە کاتی تەنگژەدا خۆی ڕابگرێت و جێگرەوەی بۆ دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکانی خەڵک هەبێت.
پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی هەرێمیش لەم گۆڕانکارییەدا دەکەونە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەخت. جیهانی ڕۆژئاوا بە سەرکردایەتی ئەمریکا، هەرێمی کوردستان وەک هاوبەشێکی گرنگ دەبینن، بەڵام لە کاتی شەڕێکی گەورەدا، ئەولەویەتەکان دەگۆڕێن. داهاتووی هەرێم بەندە بەوەی تا چەند دەتوانێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بپارێزێت بە بێ ئەوەی ببێتە سەرچاوەی هەڕەشە بۆ دراوسێیەکانی. ئەمە هاوسەنگییەکی زۆر وردی دەوێت؛ پاراستنی قەوارەی هەرێم لە لایەک و دوورخستنەوەی لە ئاگری شەڕەکە لە لایەکی ترەوە. ئەگەر کورد نەتوانێت ئەم یارییە سیاسییە بە لێهاتوویی ئەنجام بدات، ڕەنگە جارێکی تر ببێتەوە بە قوربانی ڕێککەوتنە ژێربەژێرەکانی هێزە گەورەکان.
لە کۆتاییدا، داهاتووی هەرێمی کوردستان لە نێوان ئەم ململانێیەدا تەنیا یەک ڕێگەی ڕ رزگاربوونی لە پێشە، ئەویش یەکگرتوویی ناوخۆیی و یەکخستنی گوتاری سیاسییە. مێژوو سەلماندوویەتی کە کورد لە کاتی شەڕە ناوچەییەکاندا تەنیا کاتێک توانیویەتی دەستکەوتەکانی بپارێزێت کە لە ناوخۆدا خاوەن بڕیارێکی یەکگرتوو بووبێت. شەڕی ئێران و ئیسرائیل ڕەنگە زۆر بخایەنێت و شێوازی جیاواز بە خۆوە بگرێت، بۆیە پێویستە هەرێم وەک قەوارەیەکی دەستووری، ستراتیژێکی نیشتمانی دابڕێژێت کە تێیدا بەرژەوەندی باڵای گەلەکەی لە سەرووی هەموو ئینتیما و لایەنگیرییەکی ناوچەییەوە بێت، تەنیا بەم شێوەیە دەتوانرێت هەرێم لەم زریانە بە سەلامەتی دەرباز بکرێت و داهاتوویەکی گەشتر بۆ نەوەکانی داهاتوو مسۆگەر بکرێت.
