عیماد محەمەد
ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا لە هۆڵی دانیشتنەکانیی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕوویدا، تەنها مشتومڕێکی یاسایی یان سیاسیی ئاسایی نەبوو، بەڵکو وێناکردنی ڕاستەقینەی ئەو عەقڵیەتە شۆفێنییە بوو کە ساڵانێکە لەژێر پەردەی دەوڵەتی یاسا و دەستووردا خۆی حەشارداوە.
دیمەنی یەکگرتنی کوتلە شیعە و سوننەکان و ئەو زمانە زبر و هەڕەشەئامێزەی بەرامبەر بە قەوارەی هەرێمی کوردستان بەکاریان هێنا، جارێکیتر ئەو ڕاستییە تاڵەی سەلماندەوە کە لە عێراقدا، جیاوازیی مەزهەبی و سیاسی تەنها بۆ ناوخۆیە، بەڵام کاتێک نۆرەی کورد دێت، هەمووان دەبنەوە بە یەک جەستە و یەک گیان.
سەیرە، ئەو لایەنانەی کە لەسەر بچووکترین پۆست و بودجە و ناوچە، ئامادەن خوێنی یەکتر بڕێژن و وڵات بەرەو شەڕی ناوخۆیی بەرن، چۆن لە چاوتروکانێکدا هەموو ناکۆکییەکانیان خستە لاوە، شیعەیەک کە خۆی بە نوێنەری مەزڵومیەت دەزانێت و سوننەیەک کە خۆی بە خاوەنی مێژوویی دەوڵەت دەبینێت، لەسەر مێزی دژایەتیکردنی هەناردەکردنی نەوتی کەرکوک و لێدانی قەوارەی هەرێم، بوون بە یەک سەنگەر. ئەم برایەتییە عەرەبییە قەومییە کە لە پەرلەماندا تەقییەوە، سەلماندی کە ململانێی مەزهەبی لە عێراقدا چەندە قووڵ بێت، هێشتا نەگەیشتووەتە ئاستی ئەو ڕقە مێژووییەی بەرامبەر بە مافە نەتەوەییەکانی کورد هەیانە.
ئەوان نیشانیان دا کە عێراقیبوون لای ئەوان تەنها یەک مانا دەگەیەنێت، ژێردەستەبوونی کورد و سڕینەوەی هەر مۆرکێکی فیدراڵی.
بەکارهێنانی زمانی هەڕەشە و جوڵاندنی هێز لەناو هۆڵی پەرلەمان، نەک هەر پێشێلکردنی دەستوور و شەراکەتە، بەڵکو کۆتاییهێنانە بەو خەونەی کە ناوی عێراقی نوێ بوو. ئەو عێراقەی کە کورد نەک هەر بونیادنەرەوەی بوو، بەڵکو پارێزەری مانەوەشی بوو لە دوای 2003. ئەو پەرلەمانتارانەی کە باسی کەمکردنەوەی دەسەڵاتەکانی هەرێم و بەکارهێنانی هێزی سەربازی دەکەن، ئەو پەڕی بێوەفایی سیاسی و بێباکییە بەرامبەر بەو پەیمانە کۆمەڵایەتییەی کە عێراقی لەسەر دامەزراوە.
ئەوان نیشانیان دا کە برایەتی و پێکەوەژیان لایان تەنها دروشمێکی بریقەدارە بۆ کاتی لاوازی، بەڵام کاتێک هەست بە هێز دەکەن، یەکەم قوربانی دەستوور و مافەکانی گەلی کوردە.
ئەوەی لەم هاوکێشەیەدا جێگەی داخ و شەرمەزارییە، تەنها ڕەفتاری نەیارەکان نییە، بەڵکو دۆخی ناوخۆی خودی کوردە. لە کاتێکدا شیعە و سوننە بە هەموو توندڕەو و میانڕەوەکانیانەوە دەست لەنێو دەستن بۆ لێدانی هەرێم، لایەنە سیاسییەکانی کوردستان لەوپەڕی پەرتەوازەیی و ناتەباییدان، هەردوو حیزبە دەسەڵاتدارەکەی هەرێم (پارتی و یەکێتی)، بەرپرسی یەکەمی ئەم شکۆکەوتنە نەتەوەییەن.
ئەوان لەبری ئەوەی لە بەغدا وەک یەک بلۆکی پۆڵایین داکۆکی لە قەوارەی هەرێم بکەن، خەریکی شکاندنی یەکتر و پاشقولگرتنن لە پێناو بەرژەوەندییە کەسی وحیزبییە تەسکەکانیاندا.
ئەم دوو حیزبە، بە سیاسەتە هەڵە و چاوچنۆکییەکانیان، نەک هەر پێگەی کوردیان لە بەغدا لاواز کرد، بەڵکو لە ناوخۆشدا ئینتیمای نەتەوەییان لای تاکی کورد کوشت، ئەوان نیشتمانیان لەبەر چاوی گەنجەکانمان ناشرین کرد، وایانکردووە خاکێک کە هەزاران شەهیدی بۆ دراوە، لای نەوەی نوێ بێبایەخ بێت، چونکە نیشتمانیان گۆڕی بۆ کۆمپانیایەکی حیزبی و خێزانی.
کاتێک هاووڵاتی کورد دەبینێت سەرکردایەتیە سیاسییەکەی تەنها خەمی پۆست و داهاتی نەوتیەتی، ئیتر چۆن چاوەڕوانی ئەوەی لێدەکرێت بە هەستێکی نەتەوایەتییەوە بەرگری لەو قەوارەیە بکات کە تەنها بۆ چەند بنەماڵەیەکی دیاریکراو بووەتە بەهەشت؟
ئەو هەڕەشانەی لە پەرلەمانی عێراقەوە دەکرێن، تەنها ووشە نین، بەڵکو نەخشەڕێگەی داهاتوویەکی مەترسیدارن. ئەگەر عەرەبی شیعە و سوننە لەسەر یەک خاڵ ڕێککەوتبن، ئەویش لاوازکردن یان لەناوبردنی هەرێمی کوردستانە، لە بەرامبەر ئەمەدا، بەردەوامبوونی کورد لەسەر ئەم پەرتەوازەییە، خۆکوژییەکی مێژووییە.
کاتی ئەوە هاتووە کۆتایی بەم ململانێ بێمانایانەی ناوخۆ بهێنرێت، دەبێت حیزبە دەسەڵاتدارەکان تێبگەن کە ئەگەر قەوارەی هەرێم نەمێنێت، نە پۆستەکەی هەولێر و نە دەسەڵاتەکەی سلێمانی دادی کەسیان نادات.
مێژوو بەزەیی بەوانەدا نایەتەوە کە نیشتمانیان کردە قوربانی گیرفانی حیزب، پێویستە بەرەی نەتەوەیی کورد یەکبخرێتەوە، نەک بە دروشم، بەڵکو بە گەڕاندنەوەی متمانە بۆ هاووڵاتیان و کارکردنی جدی بۆ پاراستنی ئەو خاکەی کە ئێستا لە هەموو لایەکەوە گەمارۆ دراوە.
ئەگەر ئەمڕۆ کورد یەکدەنگ نەبێت، بەیانی لەو پەرلەمانەی بەغدا کە بە خوێنی ڕۆڵەکانمان دروستبوو، بڕیاری کۆتاییهێنان بە بوونمان واژۆ دەکەن، و ئەو کاتەش پەشیمانی دادی هیچ لایەکمان نادات.
