ستار ئەحمەد
نەورۆز تەنها وەرچەرخانێکی سروشتی و دەسپێکی وەرزێکی نوێ و گۆڕانی کەشوهەوا نییە، بەڵکو گەورەترین و پیرۆزترین هێمای زیندووبوونەوەی نەتەوەیی و تێکۆشانی بێپایانی مرۆڤە لەپێناو گەیشتن بە ڕووناکی، دادپەروەری و ڕزگاری. کاتێک باس لە نەورۆز دەکەین، لە ڕاستیدا باس لە ناسنامەیەکی دێرین و ڕەگ داکوتراو دەکەین، کە لە قووڵایی مێژووەوە سەرچاوەی گرتووە و هەزاران ساڵە وەک مەشخەڵێکی گەشاوە و خامۆشنەبوو لە ویژدانی زیندووی مرۆڤی کورددا دەدرەوشێتەوە. ئەم ڕۆژە لای ئێمە تەنها بۆنەیەکی ساڵانەی ئاسایی نییە کە تێیدا تەنها ئاهەنگ بگێڕدرێت، بەڵکو ڕەهەندێکی فەلسەفی و مرۆیی یەکجار قووڵی هەیە، کە بەیەکەوە گرێدانی مرۆڤ و خاک و چەمکی باڵای ئازادییە. ئاگری نەورۆز کە هەموو ساڵێک لە لوتکەی چیا سەرکەشەکان دەکرێتەوە، تەنها چەخماخەیەک نییە بۆ ڕووناک کردنەوەی شەوەزەنگی شەو، بەڵکو ڕاگەیاندنی بەردەوامیی ژیان و کۆتاییهاتنی سەردەمی تاریکی و ستەمکارییە. ئەوە پەیامێکی ڕاشکاوە بۆ هەموو جیهان، کە ئەم نەتەوەیە هەموو ساڵێک لەگەڵ نوێبوونەوەی سروشتدا، ئیرادەی پۆڵاینی خۆی بۆ ژیانێکی سەربەرزانە و شکۆمەندانە نوێ دەکاتەوە و مل بۆ هیچ جۆرە داگیرکاری و سڕینەوەیەکی شوناس نادات.
لە ڕووی مێژوویی و ئەدەبییەوە، نەورۆز بووەتە هەوێنی دەیان و سەدان شاکاری شیعری و نووسینی ئەدەبی و فیکری، کە تێیاندا نووسەران، بیرمەندان و ڕووناکبیران بە زمانێکی کوردیی ڕەسەن و پاکژ وەسفی ئەم جەژنەیان کردووە وەک ڕۆژی نوێی گەل و سەرەتایەکی زێڕین بۆ مێژوو. گەڕانەوە بۆ مێژووی دێرین و ئەفسانەی سەرکەوتنی کاوەی ئاسنگەر بەسەر زوحاکی ستەمکاردا، تەنها گێڕانەوەی چیرۆکێکی کۆن یان خەیاڵ ئامێز نییە، بەڵکو بەرجەستەکردنی ئەو ڕاستییە فەلسەفییەیە کە دەڵێت: زستان و سەرما و سۆڵە هەرچەندە سەخت و تاقەت پڕووکێن و درێژ بن، دواجار دەبێت جێگەی خۆیان بۆ بەهار و شکۆفەکان و تیشکی گەرمی خۆر چۆڵ بکەن، و ستەمیش هەرچەندە گەورە و ترسناک بێت، لە ئاست بڕوای یەکگرتووی گەلدا تێکدەشکێت و هەڵدەوەشێتەوە. ئەمە ئەو فەلسەفەی هیوا و بڕوابوونەیە کە لە هەناوی هەموو تێکستێکی ئەدەبی و هەموو تابلۆیەکی هونەریی نەورۆزدا ڕەنگی داوەتەوە و وەک قوتابخانەیەکی هەمیشەیی، نەوە دوای نەوە فێری وانەی بەرهەڵستی، خۆڕاگری و پاراستنی شکۆی مرۆییمان دەکات.
ئەم وەرچەرخانە گەورەیە لە سروشتدا، هاوکاتە لەگەڵ وەرچەرخانێکی گەورەتری ڕۆحی و دەروونی لە ناخی هەر تاکێکی ئەم نیشتمانەدا. کاتێک زەوی لە خەوێکی قووڵی زستانە ڕادەچڵەکێت و بە گیانێکی نوێوە بەرگی سەوز دەپۆشێت و جۆگەلەکان دەست دەکەنەوە بە خوڕە، مرۆڤیش پێویستی بەوەیە کە تەپوتۆزی بێهیوایی و ساردوسڕی لە کۆڵ خۆی بمالێت و بە چاوێکی پڕ لە گەشبینییەوە بڕوانێتە ئاسۆکانی داهاتوو. نەورۆز پێمان دەڵێت کە ژیان لە جوڵە و گۆڕانکاری و پێشکەوتن نەوەستاوە، و مرۆڤی هۆشیار و ڕۆشنبیر ئەو کەسەیە کە دەتوانێت لەگەڵ هەر بەهارێکی نوێدا، بیر و ئەندێشەی خۆی بەرەو ئاسۆیەکی گەشتری مرۆیی، ڕۆشنبیری و مەعریفی ببات. لێرەوەیە کە گرنگیی ئەم جەژنە لە تەنها بۆنەیەکی نەتەوەییەوە دەگۆڕێت بۆ تێڕامانێکی گەردوونی لە ماناکانی بوون، ژیانەوە و نوێبوونەوە، چونکە هەر ساتێک کە تێیدا مرۆڤ ڕزگاری بێت لە کۆت و بەندەکانی تێنەگەیشتن، دواکەوتوویی و ستەم، ئەو ساتە بۆ ئەو نەورۆزێکی ڕاستەقینە و سەرکەوتنێکی گەورەیە.
ئەگەر سەیری ڕەهەندی کۆمەڵایەتیی ئەم جەژنە بکەین، دەبینین نەورۆز خاڵی بەیەک گەیشتنی دڵەکان و نوێبوونەوەی پەیوەندییە مرۆییەکانە. لەم ڕۆژەدا هەموو جیاوازییەکان دەسڕێنەوە و هەمووان لەژێر چەتری یەک شوناس و یەک خاکدا کۆدەبنەوە. جلی کوردی، کە ڕەنگدانەوەی ڕەنگاوڕەنگیی گوڵزاری بەهارە، دەبێتە بەرگی فەرمی پاراستنی کولتوور. چوونە ناو سروشت تەنها گەشتێکی ئاسایی نییە، بەڵکو ئاشتبوونەوەی مرۆڤە لەگەڵ دایکە زەوی و قووڵکردنەوەی هەستی پاراستنی ژینگە و ژیان. ئەو هەڵپەڕکێ و شادییەی لە دەوری ئاگری نەورۆز دروست دەبێت، هێمای یەکسانی و تەباییە؛ کە تێیدا دەستەکان بەیەکەوە گرێ دەدرێن بۆ ئەوەی زنجیرەیەک لە هێز و ورە دروست بکەن کە هیچ کەندو کۆسپێک نەتوانێت بیپچڕێنێت. ئەمە ئەو پەیامە کۆمەڵایەتییە قووڵەیە کە پێویستە لە ناو لاپەڕەکانی مێژوو و ڕۆژنامەکاندا بە زیندوویی ڕایبگرین.
پاراستنی شکۆ و پیرۆزیی نەورۆز و گواستنەوەی مانا ڕاستەقینەکانی بۆ نەوەکانی داهاتوو، ئەرکێکی باڵای نەتەوەیی، مێژوویی و ڕۆشنبیرییە، کە لەسەر شانی هەموو تاکێک و بە تایبەتیش نووسەران و ڕاگەیاندنکارانە. پێویستە لەم یادە مەزنەدا تەنها بە لایەنە ڕواڵەتییەکانی ئاهەنگ گێڕان و گەشت و سەیران نەوەستین، بەڵکو قووڵتر لەو پەیامە ئاکاریی و مرۆییە بڕوانین ،کە نەورۆز هەڵگریەتی؛ پەیامی یەکگرتوویی، ئاشتی، تەبایی و خۆشەویستییەکی بێوێنە بۆ نیشتمان و زمان. لەم ڕۆژەدا سروشت و مرۆڤ بەیەک دەگەن، چیاکان دەبنە مینبەری هاواری ئازادی و دەشت و دەر دەبنە تابلۆی جوانی، ژیانەوە و میهرەبانی. با نەورۆز بکەینە دەرفەتێکی زێڕین بۆ نوێکردنەوەی پەیمانی دڵسۆزی بۆ خاک و زمان و کولتوورە دەوڵەمەندەکەمان، چونکە نەتەوەیەک، کە خاوەنی مێژوویەکی پڕ لە شکۆی وەک نەورۆز بێت، هەرگیز لە کاروانی شارستانییەت دانابڕێت و هەمیشە وەک سیمبولی ئاشتی دەمێنێتەوە. ئەم جەژنە وانەیەکی زۆر گەورەیە لە وانەکانی مێژوو کە پێمان دەڵێت: تەنها ئەو گەلانە دەمێننەوە کە دەزانن چۆن لە ناو جەرگەی سووتماک، کێشە و خۆڵەمێشەوە، دووبارە وەک باڵندەی قەقنەس هەڵدەستنەوە و بەرەو لوتکەکانی سەرکەوتن باڵدەگرن.
لەکۆتاییدا، نەورۆز ئاوێنەیەکی ڕوون و بێگەردە، کە تێیدا ڕووی ڕاستەقینەی کوردایەتی، مرۆڤدۆستی و تینوێتی بۆ ئازادی دەبینرێت. ئاگرەکەی نەورۆز نەک هەر بۆ گەرمکردنەوەی جەستە لە سەرمای زستان، بەڵکو بۆ جۆشدانی دڵەکانە بە ئەوین، پاکی و دڵسۆزی. کاتێک بە جلی کوردییەوە و بە هەستێکی نەتەوەیی و مرۆیی پاکەوە ڕوو لە سروشت دەکەین، لە ڕاستیدا دەگەڕێینەوە بۆ ڕەسەنایەتیی خۆمان، بۆ باوەشی ئەو خاکەی کە ناسنامە و هەبوونی پێبەخشیووین. با ئەم جەژنە ببێتە هەوێنێک بۆ ئەوەی پێکەوە، بەبێ گوێدانە جیاوازییەکان، بەرەو داهاتوویەکی گەشتر و ئاوەدانتر هەنگاو بنێین. وەک چۆن بەهار بەبێ جیاوازی و بە دەستێکی میهرەبانەوە هەموو گرد، دۆڵ و کێوەکان بە گوڵ دەڕازێنێتەوە، با ئێمەش بە دڵێکی کراوەوە، بە بیرێکی ڕووناک و بە گیانێکی پڕ لە ئاشتی، پێشوازی لەم وەرزی نوێیە و ئەم ژیانە پڕ لە ئومێدە بکەین. نەورۆز بەردەوامییە، نەورۆز گەورەترین مانای ژیانە، و ئەو هیوا و بڕوایەیە کە هەرگیز لە دڵماندا خامۆش نابێت و هەمیشە وەک ڕێ پیشاندەرێک بەرەو کەناری ئارامی و ئازادی دەمانبات.
