سەدیق سەعید ڕواندزی
لەم ساڵانەی دواییدا، كردنەوەی پێشانگاكانی كتێب، بۆتە نەریتێكی فەرهەنگی و چاڵاكییەكی ڕۆشنبیریی وهزری بەرچاو لە هەرێمی كوردستاندا. بێگومان ئەو چاڵاكییە، گرنگی و بایەخی خۆی هەیە و دەرفەتێكە بۆ ئەوەی خوێنەران و توێژەران و كتێب دۆستان، لە ڕێگەی ئەو پێشانگایانەوە، دەستییان بگاتە ئەو سەرچاوانەی كە خۆیان مەبەستییانە و لە شوێنەكانی دیكە دەست ناكەون، بەڵام گەر تێبینی ئەو پێشانگایانە بكەین، بە داخەوە درك بەوە دەكەین لەگەلێك لایەنەوە كەمو كورتی گەورەیان هەیە و نەیانتوانیوە لە ئاست خواست و چاوەڕوانی خوێنەران بن. یەكێك لەو هەڵانەی بەردەوام لەو پێشانگایانە دووبارە دەبێتەوە، نەبوونی هەموو جۆرە كتێبێكە، یاخود سەرچاوەیەكە كە خوێنەرێك، یان توێژەرێك، پێویستی پێیەتی. زۆربەی كتێبی دەزگاكان، ئەو كتێبانەن كە لە ساڵانی دواتردا چاپكراون و لە هەموو شوێنێك بەردەستن. بە دەگمەن كتێبێكی چاپكراوی خۆیان هەیە و نماییشی دەكەن، ئەگەر چەند ساڵێكی كەمیش لەمەو بەر چاپ كرابێت. لە كاتێكدا پێشانگا بۆ ئەوەیە هەموو جۆرە كتێبێك، لە هەموو بوار و بابەتێك بۆ خوێنەران بە ردەست بخات. ئەگەر كتێبێك لە هەموو شوێنێك هەبێت، چ پێویست بەوە دەكات خوێنەرێك سەدان كیلۆمەتر ببڕێت و بچێتە شارێكی دیكە بۆ دەسخستنی كتێبەكە؟ بۆیە ئەمە كەلێنێكی گەورەیە لە پیشانگاكانی كتێبدا. خاوەنی دەزگا و نێوەندەكانی چاپ، تەنێ ئەو كتێبانە نماییش دەكەن، كە چاپی نوێنە و گرنگی بەو سەرچاوانە نادەدن، كە ڕەنگە سەدان خوێنەر پێویستیان پێ بێت و لە كتێبخانەكان دەست ناكەون و بەو ئامانجەش دەچنە پیشانگاكان، بۆ ئەوەی لەوێ دەستیان بكەوێت، كەچی لەوێش نا ئومێد دەبن. كەموكورتیەكی دیكەی ئەو پێشانگایانە، كە ساڵانە دووبارە دەبێتەوە و بە داخەوە بۆتە دیاردە، زاڵبوونی ئەدەبیات و بڵاوكراوەی ئایینی و ئیسلامی سیاسییە لە پێشانگاكاندا. بە جۆرێك باس لەوە دەكرێت كە زۆرترین خوێنەر كە دەچنە پێشانگای كتێب، ئیسلامییەكانن. ئێمە ناڵێین سنووری ئازادی ڕادەربڕین بەرتەسك بكرێتەوە، بەڵام دەبێ ڕێكبخرێت، ناكرێت بە پاساوی ئازادییەوە، كتێبی هزری توندوتیژی ئایینی و ئەدەبیاتی بەعسیزم و داعشیزم ڕێگەیان پێ بدرێت و ببنە ئەلتەرناتیفی كتێبی دیكەی هزری و ئەدەبی، چونكە هەموومان دەزانین هزری توندڕۆی ئایینی، مەترسییەكی ڕاستەقینە و گەورەیە و لە بەرچاومانە كە داعش بە ناوی جێبەجێكردنی بنەماكانی ئیسلام، چ نەهامەتی و تراژیدیایەكی بە سەرگەلی كورد هێنا. چۆن دەبێت كتێبی دیكتاتۆرێكی وەك سەدام حوسێن، بە ئازادانە لە پیشانگایەكدا بفرۆشێت، كە خۆی و ڕژێمەكەی ئەو پەڕی هۆڤیانە، بەرانبەر بە گەلی كورد جوڵانەوەوە سەدان هەزار مرۆڤی كوردیان كوشت و دەیان كارەساتیان بە سەر گەلەكەمان داهێنا. لە كوێوەی ئەم دنیایەدا، قوربانییەك هەیە، ڕیكلام بۆ ئەدەبیاتی ستەمكارەكەی و جەلادەكەی بكات؟ بۆچی دەبێ زاكیرەی ئێمە هێندە كورت و لاواز بێت، كە بە ئاسانی ستەمی سیاسی ئەو دیكتاتۆرەمان بیربچێت؟ مەگەر ئەمە جۆرێك لە بێ ڕێزی و بێ نرخكردنی خوێنی شەهیدەكان و قوربانییانی دەستی ئەو دیكتاتۆرە نییە؟ یاخود چۆن دەبێت ڕێگە بە نماییشكردنی كتێبێك بدرێت، كە سەرچاوەی بڵاوبوونەوەی تیرۆرۆ توندڕۆیی ئایینی جیهادییە . ئەمە ئەركی وەزارەتی ڕۆشنبیرییە ئەو چاڵاكییە ڕێكبخات، بە جۆرێك كە ڕێساو بنەمای تایبەتی بۆ دابنێت و هەر تەنها كردنەوەی پێشانگای كتێبی وەك چاڵاكییەكی هزری و ڕۆشنبیری بە لاوە گرنگ نەبێت، بەڵكو لەوە بە بەهاتر ئەوەیە، چی لەو پیشانگایانە نماییش دەكرێت و كام كتێب و سەرچاوە بەردەستن بۆ خوێنەران. بۆ ئەوەی خوێنەران دەستیان بگاتە ئەو كتێب و سەرچاوانەی دەست ناكەون و ساڵانێكیان بە سەردا تێپەڕیوە، یاخو تیراژی كەمیان ماوەوە لە پێشانگایەكدا نماییش دەكرێن.
